Кіріспе
Нарад (,), немесе Нарад Муни, индустар мифологиясындағы дана, индустар дәстүрінде саяхатшы музыкант және әңгімеші ретінде танымал, ол жаңалықтар мен ағартушылық даналықты жеткізеді. Ол – жаратушы құдай Брахманың санасымен туған балаларының бірі. Ол көптеген индуистік мәтіндерде, әсіресе Махабхарапта, Юдхиштхираға Прахалад туралы әңгіме айтып береді, сондай-ақ Рамаяна мен Пураналарда да кездеседі. Ол оны ән шырқу, дұға оқу және мантралар айту кезінде қолданады. Вайшнав дәстүрінде ол сақшы құдай Вишнуға деген құлшынысы бар дана ретінде бейнеленеді. Нарад кейбір әзіл-қалжың әңгімелерде ақылды да, әзілкеш те болып суреттеледі. Ол араласып, құдайлар мен демон арасында қақтығыс тудырумен танымал, олардың даналығы үшін де, өзінің көңіл көтеруі үшін де. Вайшнавтар оны таза, жоғары жан ретінде көрсетеді, ол Вишнуды құлшылық әндері арқылы дәріптейді, Хари және Нараяна есімдерін айтады, соның арқасында бхакти йогасын көрсетеді. Нарад Бхакти Сутрасы оған жатқызылады. Ол көбінесе сахнаға шығар алдында "Нараяна, Нараяна" деп дауыстап айқайлап, өзінің келгенін хабарлайды. Нараданың атымен аталған басқа да мәтіндерге Нарада Пурана және Нарадсмрити (б.з.д. VI ғасырға дейінгі мәтін) кіреді. Соңғысы «заңдық мәтін» деп аталады және тек заңдық мәселелерді қарастыратын, ал тура мінез-құлық және тәубаны елемейтін жалғыз Дхармашастра мәтіні болып табылады. «Нарада» деген ат көптеген түрлі тұлғаларға қатысты, ол көптеген индуистік аңыздарда кездеседі. Бұл Буддизмнің Джатака аңыздарында, сондай-ақ ортағасырлық буддистік ғалымдардың есімдерінің арасында және джайнизмде Сарипуттың ертерек дүниеге келген түрі ретінде кездеседі.
Narada (, ), or Narada Muni, is a sage divinity, famous in Hindu traditions as a travelling musician and storyteller, who carries news and enlightening wisdom. He is one of the mind created children of Brahma, the creator god. He appears in a number of Hindu texts, notably the Mahabharata, telling Yudhishthira the story of Prahalada, and he also appears in the Ramayana and the Puranas. and he uses it to accompany his singing of hymns, prayers, and mantras. In the Vaishnava tradition, he is presented as a sage with devotion to the preserver deity Vishnu. Narada is described as both wise and mischievous in some humorous tales. He is notorious for being meddlesome, provoking conflict between both the gods and the demons for the sake of their wisdom as well as for his own entertainment. Vaishnavas depict him as a pure, elevated soul who glorifies Vishnu through his devotional songs, singing the names Hari and Narayana, and therein demonstrating bhakti yoga. The Narada Bhakti Sutra is attributed to him. He would usually make his presence known by vocally chanting "Narayana, Narayana" before appearing in a scene. Other texts named after Narada include the Narada Purana and the Nāradasmṛti (pre 6th century CE text), the latter called the "juridical text par excellence" and representing the only Dharmaśāstra text that deals solely with juridical matters while ignoring those of righteous conduct and penance. The name "Narada," referring to many different persons, appears in many Hindu legends. It appears as an earlier birth of Sariputta in the Jataka tales of Buddhism, as well as among names of medieval Buddhist scholars, and in Jainism.
Маһабхарата
Махабхаратыда Нарада Веда мен Упанишадтарды толық меңгерген, тарих пен Пураналарды жақсы білетін тұлға ретінде бейнеленеді. Ол алты аң (білім саласы): дұрыс айту, грамматика, поэзия, терминология, діни ғұрыптар мен астрономияны жетік біледі. Барлық аспан әлемі оның біліміне құрмет көрсетеді, өйткені ол ежелгі кальпаларда (уақыт циклдері) болған оқиғаларды жақсы біледі және Ньяя (әділет) мен моральдық ғылымның шындығын толық түсінеді. Ол келісімді мәтіндердің шебері, жалпы қағидаларды нақты жағдайларға қарай білгіштікпен қолдана алады. Ол жағдайлардың ерекшеліктерін ескере отырып, қайшылықтарды жылдам түсіндіре алады. Ол - шешен, қауқарлы, зиялы және керемет жадыға ие. Ол моральдық және саяси ғылымды біледі, дәлелдерден қорытынды шығаруда шебер, нашар нәрсені жақсыдан ажырата алады. Ол 5 негізгі элементтен тұратын күрделі логикалық тұжырымдамалардың дұрыстығын және бұрыстығын бағалай алады. Ол дін, байлық, қуаныш және құтқарылу туралы нақты шешімдерге келе алады. Ол бүкіл ғаламды және оның айналасындағы барлық нәрсені біледі. Ол Брихаспатидің өзімен де тартысқа түсіп, сәтті жауап бере алады. Ол Санкхья және Йога философиясының шебері, соғыс және келісімдер туралы ғылымды жақсы біледі, ал тікелей білімге сүйенбей, нәрселерді бағалау арқылы қорытынды жасауға қабілетті. Ол келісімшарт, соғыс, әскери науқандар, жауға қарсы бекіністерді ұстау, тығырықтар мен резервтер стратегиясы туралы біледі. Ол білімнің барлық саласын толыққанды меңгерген. Ол соғыс пен музыкаға құштар, ешқандай ғылымға немесе іс-әрекетке қарсы тұра алмайды.
Пурандар
Бхагавата Пуранада Нараданың рухани ояну тарихы баяндалады: ол құдайлар арасындағы ақпараттың басты көзі болды және жер бетіндегі алғашқы ғарыштық елші деп есептеледі. Бұрынғы өмірінде Нарада Гандхарва (музыкалық жаратылыс) болған, ол Вишну емес, «жартылай құдайларға» мадақ айтқаны үшін жерде тууға қарғыс алған. Ол өте қасиетті рухани тәлімгерлердің бір қызметшісінің ұлы ретінде дүниеге келді. Рухани тәлімгерлер оның және анасының қызметіне риза болып, оған өздерінің құдайы Вишнуға арнаған тағамынан (прасададан) жеуге рұқсат берді. Бірте-бірте ол осы даналардан баталар алып, олардың рухани тақырыптар туралы әңгімелерін тыңдады. Жаңбырлы маусымның төрт айында даналар өздерінің ашрамдарынан шықпай, бірге болып, Вишнудың түрлі істерін айтатын, содан Нарада осы оқиғаларды еститін. Анасы қайтыс болғаннан кейін ол «Жоғарғы Абсолюттік Шындықты» түсіну үшін ағарту іздеп орманды аралап жүруге шешім қабылдады. Тыныш орманға жеткен соң, жақын жердегі бұлақтан шөлін қандырып, бір ағаш астында медитацияға (йогаға) отырды, жүрегіндегі Вишнудың параматма нысанына шоғырланды, оған оның қызмет еткен рухани тәлімгерлер үйреткендей. Біраз уақыттан кейін Нарадаға аян келді, онда Нараяна (Вишну) оның алдына келіп, күлімсіреп былай деді: «Нарада оны дәл сол сәтте көрудің нығметіне ие болғанына қарамастан, қайтыс болғанша Оның (Вишнудың) құдайлық бейнесін көре алмайды». Нараяна оның сұлулығы мен махаббаты оған шабыт беретінін және Вишнумен қайтадан бірге болуға деген құштарлығын оятатынын түсіндірді. Осылай Нарадаға үйреткеннен кейін Вишну оның көзінен жоғалып кетті. Бала қуаныш пен көңілсіздікпен оянды. Өмірінің қалған бөлігінде Нарада өзінің адалдығына, медитациясына және Вишнуға құлшылық етуіне назар аударды. Ол қайтыс болғаннан кейін Вишну оған «Нарада» рухани нысанын сыйлады, ол ақырында белгілі болды. Көптеген индуистік кітаптарда Нарада Шактявеша аватарасы немесе Вишну атынан керемет істер атқаруға уәкілеттік алған Құдайдың ішінара көрінісі (аватар) болып саналады. Шива Пуранада Нараданың аскетизмі Индраны қорқытып, оның аскетизмін бұзу үшін Камадеваны жібергендігі туралы аңыз бар. Дана Хималаяда медитация жасап, Шиваның қамқорлығында болғандықтан, оны құдайдың майясы (іллюзия күші) қорғады, сондықтан ол алаңдаусыз болды. Бұл туралы естіген Нарада әлі де Шиваның майясынан шатасып, бұл оқиғаны өзінің ақыл-ойының күшіне байланысты деп ойлап, өзінің жетістігімен мақтанды. Шиваның дананың мақтанышын басу туралы кеңесін тыңдап, Вишну Нараданың қасиеттерін мақтады, бірақ оны алданудан сақтандырды. Дана бұл ескертуге құлақ салмай қойды. Вишну Шиваның майясын кеңейтіп, Нараданың жолында үлкен және гүлденген қала құрды. Қаланың патшасы Шиланидхи өзінің әдемі қызы Шриматиді (Лакшминің бейнесі) данаға таныстырды, ол оған үйленуді қалады. Ол Вайкунтаға барып, Вишнудан оған құдайлық нысанын беруін сұрады, сонда Шримати сваямвара рәсімінде дананы күйеуі ретінде таңдайды. Вишну Нарадаға оған пайдалы нәрсені беруге уәде берді, оған өзінің нысанын сыйлады, бірақ маймылдың бетімен. Өзінің тілегі орындалғанына сенген Нарада Шримати оны таңдайтынына сенімді болды, бірақ көп ұзамай не болғанын түсінді. Вишну патша түрінде рәсімге қатысты, ал Шримати оны күйеуі ретінде таңдады. Ашуға буған Нарада Вишнуға өзі сүйген әйелінен ажыратылып, тек маймыл беті бар адам ғана құтқара алатынын қарғады. Майясынан арылғаннан кейін Нарада Вишнудан кешірім сұрады. Құдай данаға мекендерге барып, Шиваның қасиеттерін мақтауға бұйрық берді, содан кейін ол Кашидегі құдайдың мекеніне барды. Деви Бхагавата Пуранада және басқа да мәтіндерде Нарада Вишнудан майяның мәнісі мен ұлылығы туралы сұрады. Құдай оны көлге жетеледі, онда дана суға шомылды. Дана әйелге айналды. Ол Таладхважа есімді патшаға үйленді және оның көптеген ұлдарының анасы болды. Біраз уақыттан кейін Вишну иллюзияны жойып, Нараданы оның нағыз еркек нысанына қайтарды. Нарада бұл ұғымды жақсырақ түсінді, бірақ ол әлі де оған құпия екенін түйді.
Дін
Нарада ғибадатханалары сирек, ең белгілісі – Карнатака штатындағы Чигатеридегі Шри Нарада Муни ғибадатханасы. Кейбір жақтастары Нараданың Харидаса (Вишнудың құлы) ретінде Пурандар Даса болып қайта туғанына сенеді. Ол Витхалаға, Вишнудың тағы бір бейнесіне және Пандарпур ғибадатханасының қасиетті құдайына арналған еңбектерін баса көрсетті.
Джайнизм
Джайнизмде джайнистік космологияның әрбір циклында барлығы 9 Нарада болады; ағымдағы циклдың Нарадалары – Бхима, Махабхима, Рудра, Махарудра, Кала, Махакала, Дурмуха, Наракамуха және Адхомуха.