Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Холман проекторы – Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, негізінен 1940 жылдың басы мен 1941 жылдың соңы аралығында қолданған әуе шабуылына қарсы қару. Қаруды Корнуолл графтығындағы Камборн қаласында орналасқан машина жасау құралдарын өндіретін Holmans компаниясы ұсынды және жобалады. Соғыс жылдары бірнеше модель шығарылды, бірақ барлығы пневматикалық миномет принципі бойынша жұмыс істеді, сығылған ауа немесе жоғары қысымды буды пайдалану арқылы жау ұшағына жарылғыш снарядтарды атты. Бұл қару негізінен британ сауда кемелері үшін уақытша қорғаныс құралы ретінде көзделген, олар Люфтваффе ұшақтарының кемелерге қарсы миссияларынан ауыр шығынға ұшыраған. Мұндай шабуылдар көбінесе төмен биіктікте жасалғандықтан (мысалы, Heinkel He 111 ұшақтарының торпедалық шабуылдары немесе Focke Wulf Fw 200 Condor ұшақтарының су бетінен секіріп өтетін бомбалау шабуылдары), осындай шектеулі қашықтығы және жылдамдығы бар қару кеме үстінен тиімді от пердесін көтере алатын, тіпті жауды үркіту немесе алаңдату үшін ғана болса да, жауды биікке көтеріліп бомбалауға мәжбүр ететін. Қару биік биіктіктен жасалатын қалыпты бомбалау шабуылдарына қарсы тиімді болмаса да, оны дәстүрлі әуе шабуылына қарсы артиллерияға қарағанда әлдеқайда арзанға, оңайрақ жасауға және көптеп орнатуға болады. Holmans газ компрессорларын және пневматикалық жабдықтарды өндіруде маманданған, ал оның иесі Трев Холман фирмасының соғысқа көмектесудің құрал-жабдық өндірісінен басқа да жолын тапты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Стокс минометін және оның ізбасары Ordnance ML 3 дюймдық минометін еске түсіріп, Холман сығылған ауамен жұмыс істейтін нұсқаны жасау мүмкін деп сенді. Алдын ала сынақтар идеяның жүзеге асырылатынын көрсетті, алғашқы прототип 18 фунт салмақты болаттан жасалған затты атты.
The Holman Projector was an anti aircraft weapon used by the Royal Navy during World War II, primarily between early 1940 and late 1941. The weapon was proposed and designed by Holmans, a machine tool manufacturer based at Camborne, Cornwall. A number of models were produced during the war years, but all worked on the principle of a pneumatic mortar, using compressed air or high pressure steam to fire an explosive projectile at enemy aircraft. Intended primarily as a stop gap defensive weapon for British merchant ships, which had been suffering heavy losses from Luftwaffe aircraft flying anti shipping missions, the low altitude at which such strikes often took place (such as during torpedo attacks by Heinkel He 111s or skip bombing attacks by Focke Wulf Fw 200 Condor) meant that a weapon of such limited range and velocity could throw up an effective screen of fire over a vessel, even if only to create a distracting or deterrent effect, obliging the enemy to bomb from greater heights which reduced bombing accuracy. While ineffective against normal bombing attacks from higher altitudes, the weapon was far cheaper, easier to build and install in great numbers than conventional anti aircraft artillery. Holmans specialised in producing gas compressors and pneumatic equipment and its owner, Treve Holman, conceived a way that his firm could aid in the war effort beyond the production of tools. Recalling the World War I era Stokes Mortar and its successor, the Ordnance ML 3 inch Mortar, Holman believed that it would be possible to produce a version powered by compressed air. Preliminary tests showed that the idea was feasible, with an early prototype throwing an eighteen pound steel weight nearly .
Mk I
Mk I-дің ақырындағы дизайны 4½ футтық, ойықсыз болаттан жасалған стволды қамтыды. Оқтар мундштуктан стволға түсірілді және пневматикалық жүйе оқ стволдың түбіне тиісімен бірден іске қосылды. Оқтардың өзі 3,5 секундтық фитильмен жабдықталған Миллс бомбасын ұстайтын ашық металл контейнерден жасалған. Жоғары қысымды ауа баллондары әрқайсысы елу оқты атуға жеткілікті қуат бере алды, сынақтар кезінде максималды биіктік шамамен 600 фут (183 м) құрады. Тәжірибелі экипажтың қолында ату жылдамдығы минутына отыз оққа жетеді. Қарулы күштер үшін қаруды тек құйма темір мен жұмсақ болаттан ғана жасау мүмкіндігі қызығушылық тудырды, олар соғыстың осы кезеңінде жеткілікті түрде қолжетімді болды. 1940 жылдың ақпанында Mk I проекторының ресми сынағы үлкен табысқа ие болды. Корольдік теңіз күштері 1000 дана Mk I моделіне тапсырыс берді және қарулар практикада да өте табысты болды; алғашқы расталған сәттілік алғашқы партия жіберілгеннен кейін үш апта өткен соң тіркелді, Heinkel ұшағы зақымдалды. Тіке соққылар сирек болғанымен, проектордан атылған бомбалар күтпеген қасиет көрсетті – жарылыс ұқсас гранаталардың жердегі жарылыстарынан айырмашылығы, үлкен қара түтін шығарды. Көптеген оқтарды жылдамдықпен ату Лютваффе ұшқыштарына нысана кеме Холман проекторынан гөрі әлдеқайда қауіпті қарумен жабдықталғандай әсер қалдырды, бұл шабуылдарды тоқтатуға немесе бұзуға, немесе ұшақ экипажына қашықтықтан шабуыл жасаудың қауіпсіз екендігіне көндіруге мүмкіндік берді, соның салдарынан дәлдік төмендеді.
The design eventually settled on for the Mk I featured a 4½ foot unrifled steel barrel. Rounds were dropped down the barrel from the muzzle and the pneumatic system triggered instantly upon the round striking the base. The rounds themselves were made from an open topped metal container, holding a Mills bomb fitted with a 3.5 second fuse. High pressure air bottles were able to supply enough power to fire fifty rounds each, with a maximum height during trials of around 600 feet (183 m). The rate of fire could reach thirty rounds per minute in the hands of an experienced crew. More appealing yet to the armed forces was the fact that the weapon could be produced using only cast iron and mild steel, both of which were in fairly ready supply at this stage of the war. An official trial of the Mk I Projector took place in February 1940 with resounding success. An order was placed by the Royal Navy for 1,000 of the Mk I models and the weapons proved just as successful in action; the first confirmed success was reported only three weeks after the initial batch was sent out when a Heinkel aircraft was damaged. While direct hits were rare, the bombs fired by the projector displayed an unexpected property — the explosion would leave a large puff of black smoke, absent from ground based explosions from similar grenades. Firing a large number in quick succession gave the impression to incoming Luftwaffe pilots that the target vessel was armed with something far more deadly than the Holman Projector, deterring or disrupting attacks, or convincing the aircraft's crew an attack at greater range would be prudent, with a commensurate decrease in accuracy.
Mk II
Mk II проекторы Корольдік теңіз флотының сұранысы бойынша жасалды, онда қысылған ауаның орнына буды қолдануға болатын нұсқа қажет болды, себебі бумен жүретін траулерлерде (балық аулау және миналардан тазалау) бу жеткілікті мөлшерде болды. Бұл үшін Mk I үлгісіндегі Стокс конструкциясынан бас тарту қажет болды, өйткені траулерлердегі ауа райының қолайсыздығы пневматикалық клапандарды үнемі тотықтырып қойды. Мұндай жүйеде бу қолданылғанда, су құбырларда конденсацияланып, қарудың оқ атуына кедергі келтіретін. Бұл мәселені шешу үшін Стокс конструкциясының орнына, оқ автоматты түрде атылатын ату механизмі қосылды. Жаңа үлгі әр түрлі кемелерге орнатылды, эсминецтерден бастап мина тазартушы кемелерге және моторлы катерлерге дейін: қарудың әмбебаптығын көрсету үшін Хэмпшир графтығындағы Альдершот қаласында премьер-министр Уинстон Черчилльдің қатысуымен сынақ ұйымдастырылды. Миллс оқтары әкелінбеді, себебі сынақты қадағалап отырған британдық армия оқ-дәрілерді қамтамасыз етеді деп есептелді, бірақ олар ұмытылып қалды және сынақ бір офицер түскі асқа дайындалған сыра бөтелкелерін әкелгенге дейін кешіктірілді: проектордың тегіс ұңғысы тіпті осы ретсіз снарядтарды да сәтті атуға мүмкіндік берді, барлығы нысанаға шыны мен көбік шашыратып соқты. Премьер-министр кейін қару туралы: «Сіздің бұл қаруыңыз өте жақсы идея. Ол біздің кордитті үнемдейді» деді. (Бұл болжамды болды: траулерлерге орнатылған проекторлардың Миллс бомбалары жетіспегендіктен, төмен ұшатын неміс ұшақтарына «картоп» (картофель) ату үшін қолданылғандығы туралы әңгімелер «картоп лақтырушы» деген лақапқа әкелді. «картоп тапаншасы» және т.б.) Сынақтардың сәтті нәтижелеріне қарамастан, Mk II алысқа жылжымалы нысаналарға ату кезінде өте дәл болмады: қызмет еткен алғашқы жылында қарумен тек он шақты ұшақ құлатылғаны расталды, бірақ ол көптеген ұшақтарды мақсатты кеме тиімді қарулармен жабдықталған деген сенімге жеткізді, бұл туралы көптеген хабарламалар түсті. Әскери-теңіз министрлігінде проектор соғыстың алғашқы жылдарында, басқа тиімді ұшаққа қарсы қару-жарақтар, мысалы, Оерликон 20 мм зеңбірегі жетіспеген кезде, пайдалы аралық қару екені туралы пікір қалыптасты.
The Mk II Projector was developed after a request from the Royal Navy for a version that could be fired using steam in place of compressed air, since the steam engined trawlers (both fishing and minesweeping) had the former in plentiful supply. The Stokes design of the Mk I needed to be abandoned for this, since the harsh weather experienced by the trawlers invariably rusted the valves of the pneumatics. When steam was used in such a system, the water would condense in the pipes and prevent firing of the weapon. To solve this, a firing trigger was added, in place of the Stokes design in which the round would be fired automatically. The new version was fitted to a wide variety of ships, from destroyers to minesweepers and motor gun boats: to demonstrate the weapon's versatility, a trial was arranged in Aldershot, Hampshire before Prime Minister Winston Churchill. No Mills rounds were brought, as it was assumed that some form of ammunition would be provided by the British Army, who were overseeing the trials but these were overlooked and the trial was set to be delayed until one officer thought to bring out the bottles of beer that were to have been served at lunch: the smooth bore of the Projector allowed even these irregular projectiles to be fired successfully, with all striking the target with an explosion of glass and foam. The Prime Minister commented on the weapon afterwards, describing it as "A very good idea, this weapon of yours. It will save our cordite". (This was prophetic: while possibly apocryphal stories of projectors mounted on trawlers being used to fire 'spuds' (potatoes) at low flying German aircraft for the want of Mills bombs led to the nickname 'potato thrower'. 'spud gun' etc.) Regardless of the successful trial results the Mk II proved to be highly inaccurate when fired at distant moving targets: only a dozen or so aircraft were confirmed to have been downed by the weapon in its first year of service but it succeeded in convincing many more aircraft that the target vessel was more heavily equipped with more effective weapons, confirmed by the large number of reports were made about Luftwaffe aircraft turning away from an attack after salvos from ship mounted Holman Projectors. Within the Admiralty, the perception was that the Projector was a useful stop gap weapon in the early years of the war, when other more effective anti aircraft weaponry, such as the Oerlikon 20 mm cannon, were in short supply.
Mk III
1941 жылы Mk III Holman проекторының өндірісі басталды. Бұл нұсқа жартылай автоматты болып, бірнеше снарядты бір залпта шамамен 1000 фут (305 м) биіктікке атуға қабілетті еді. Адмиралтейство тағы бір мың данаға тапсырыс берді, олар жағалаудағы канонерлік кемелер мен басқа да жеңіл кемелерге орнатылатын болды, онда қарудың аз кері соққысы тиімділігін көрсеткен еді. Камборн қаласынан Морис Орам осы дамуды басқарды және кейіннен В. Черчилль Портсмутта Mk III-тің сәтті сынақтарынан кейін оған естелік сурет сыйлады. Ол 50 жылдан астам уақыт Holman Brothers компаниясында жұмыс істеді. Осы қажеттілікті оңайрақ қанағаттандыру үшін қысқа ұңғысы және айналмалы негізі бар Mk IV нұсқасының жобалары жасалды, бірақ олар дайын болған кезде соғыс алға жылжыды, одан да жетілдірілген қарулар пайда болды, бұл проекторды қолданусыз қылды. Алдыңғы модельдің бірнеше проекторлары қолданыста қалды және Жерорта теңізіндегі шағын суасты кемелерінің шабуылдарын тойтарды, ал бірнешеуі командалық жартас шабуылдары үшін арқан ілгіштерді атуға бейімделді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлығы шамамен 4500 Holman проекторы қолданысқа енгізілді, және олардың бірнешеуі бүгінгі күнге дейін Ұлыбританиядағы мұражайларда сақтаулы.
In 1941, production of the Mk III Holman Projector began. This version was semi automatic, and capable of firing multiple projectiles in a single salvo to a height of around 1000 feet (305 m). The Admiralty placed an order for a further one thousand units, to be fitted to coastal gunboats and other light craft, where the light recoil of the weapon had proven useful. Morris Oram, from Camborne, lead the development and was later presented by W. Churchill with a commemorative picture after successful trials of the Mk III at Portsmouth. He worked for over 50 years at Holman Brothers. Plans were drawn up for a Mk IV version of the Projector to fill this niche more readily, with a shorter barrel and swivel base but when these were ready the war had progressed, more advanced weaponry was available and that made the Projector obsolete. A number of the earlier model Projectors remained in service and discouraged attacks in the Mediterranean by some smaller submarines, and a small number were adapted to fire grapnels for commando cliff assaults. In total around 4,500 Holman Projectors were put into active service during World War II, and several can still be found in museums in the United Kingdom.
Тиімділігі
Холман проекторы бір жүк кемесі экипажының екі ұшақты атып түсіруімен шектеулі жетістікке ие болғанмен, басқа қолданыстарымен көбірек танылды. Оның кең түтігі болғандықтан, проекторға ішіне сыятын кез келген нәрсені салуға болады; ең көп қолданылған импровизациялық оқ-дәрі картоп еді.
While Holman Projector had limited success with one cargo ship's crew shooting down two airplanes, it became better known for its other uses. Since it had a wide barrel, the projector could shoot nearly anything that could fit inside it; the most popular makeshift ammunition was potatoes.
Жалпы сілтемелер
Орталық ақпарат басқармасы, «Британдық Костер», 1939–1945, HMSO, 1947. Ақпарат министрлігі, «Соғыстағы сауда кемелері: Сауда флотының ресми тарихы», 1939–1944, HMSO, 1944.
Central Office of Information, British Coaster, 1939 1945, HMSO, 1947. Ministry of Information, Merchantmen at War: The Official Story of the Merchant Navy, 1939–1944, HMSO, 1944.