Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаштардың саңырауқұлақтық ауруы
Fungal disease of trees
Ағаштарда жүрек шірігі – бұл ағаш пен бұтақтардың орталық бөлігіндегі ағаштың шіруіне себеп болатын саңырауқұлақтық ауру. Саңырауқұлақтар ағашқа қабықтағы жаралар арқылы еніп, жүрек ағашын шірітеді. Ауруға шалдыққан жүрек ағашы жұмсарып, ағаштардың құрылымдық тұрақтылығы төмендеп, сынғыш бола түседі. Жүрек шірігі – көптеген ескі орманның табиғи өсу динамикасы мен ағаш өңдеу экономикасының маңызды факторы. Жүрек шірігі бүкіл әлемде кең таралған, барлық қатты ағаштарға әсер етеді және оның алдын алу өте қиын болуы мүмкін. Ағаштағы саңырауқұлақтардың немесе саңырауқұлақ тілімдерінің болуы – жүрек шірігінің анық белгісі.
In trees, heart rot is a fungal disease that causes the decay of wood at the center of the trunk and branches. Fungi enter the tree through wounds in the bark and decay the heartwood. The diseased heartwood softens, making trees structurally weaker and prone to breakage. Heart rot is a major factor in the economics of logging and the natural growth dynamic of many older forests. Heart rot is prevalent throughout the world affecting all hardwood trees and can be very difficult to prevent. A good indication of heart rot is the presence of mushrooms or fungus conks on the tree.
Биологиялық себеп
Жүрек шіруі – ағаш сабағына қабықтағы жаралар арқылы ене алатын саңырауқұлақтардың қоздырған ауруы. Бұл жаралар – ағаш тінінің ашық қалған жерлері, көбінесе дұрыс емес күтім, өрттен зақымдану, құрғақ бұтақтар, жәндіктер немесе тіпті жануарлардың салдарынан пайда болады. Саңырауқұлақ споралары ашық жараларға еніп, ағаш тінінде өсіп, жүрек ағашын баяу-баяу жейді. Инфекция өте баяу дамиды және жағдайлар мен ағаш денсаулығына байланысты бірнеше айдан бірнеше жылға дейін созылуы мүмкін. Көбінесе саңырауқұлақ жыл сайын жүрек ағашында 6–8 сантиметрге өседі, ал саңырауқұлақтар немесе қуыстар пайда болуы үшін ағаш тінінде кең ауқымды даму қажет.
Heart rot is caused by fungi entering the trunk of the tree through wounds in the bark. These wounds are areas of the tree where bare wood is exposed and usually, a result of improper pruning, fire damage, dead branches, insects, or even animal damage. The fungal spores enter the exposed wounds, germinate within the wood tissues, and slowly ingest the heartwood. The infection is a very slow process and can take from months to years, depending on conditions and tree health. An average fungus will advance in the heartwood by 6–8 centimeters per year, and extensive development in the wood tissue is needed before mushrooms or conks are produced.
Әсері
Жүрек шірігін тудыратын саңырауқұлақтар зор экономикалық және экологиялық әсерге ие. Бұл саңырауқұлақтар ағаш ортасының тірі емес бөлігіне – жүрек ағашына ғана зиян келтіреді, ал тірі сүрегіне әсер етпейді. Алғашқыда, зақымдалған жүрек ағашы түсін өзгертеді, бірақ құрылымы сақталған күйде қалады. Саңырауқұлақтар өскен сайын, олар ағаштың көбірек бөлігін шірітеді, нәтижесінде тіндер тым жұмсақ және әлсіз болады. Ағаш шіріген жүрек ағашының айналасында өсуін жалғастыра береді, себебі тірі ағаш тіндері зақымдалмайды. Бірақ, шіріген аймақтардың айналасындағы өсім ағаштың құрылымдық тұрақсыздығына себеп болады. Көп шіріген ағаштар бұтақтары мен діңдерінің сынуына осал болады.
Heart rot fungi have both a huge economic and environmental impact. The fungi only target the nonliving wood tissue of the heartwood and do not affect the living sapwood. Initially, infected heartwood is discolored but not structurally compromised. As the fungi grow they decay more wood and the tissue becomes increasingly soft and weak. The tree can still grow around the decayed heartwood because the live wood tissue is not affected. The growth around decayed areas of heartwood creates structural weaknesses in the tree. Trees with extensive decay are more susceptible to broken branches and trunks.
Ағаш кесу
Жүрек шіріуі ағаш өңдеу өнеркәсібінде жыл сайын зақымдалған және шіріген ағаштан қоршаған үлкен экономикалық зиянға себеп болады. Шамамен жылдық ағаш өнімдерінің үштен бірі (20 миллиард тақта аяқ) түрлі шіру түрлерінен жоғалады. Машиналармен немесе басқа ағаштардың құлауынан жараланған ағаштар жүрек шіріуіне көбірек ұшырайды. Бұл ағаштардың маңызды шіру салдарынан сатылымға жарамсыз болуына және әдетте осыған сезімтал емес жас ормандарда шіруге қолайлы жағдайлардың пайда болуына әкеледі.
Heart rot causes huge profit loss in the logging industry every year due to damaged and decayed timber. It is estimated that about one third of annual timber (20 billion board feet) harvest is lost due to some form of rot. Trees wounded from machinery or other falling trees are more susceptible to heart rot. It results in trees that cannot be sold due to substantial decay and introducing ideal rot conditions into younger forests that would normally not be as susceptible.
Қоршаған орта
Жүрек шіріуі және басқа да ағаш аурулары қоршаған ортаның өзгеруіне ықпал етеді. Бұл, кең ауқымды динамикалық өзгерістерге, мысалы, өрттерге бейім емес, немесе ескі өсінді ағаштар басым болған аймақтарда одан да күшейеді. Ескі өсінді орманды ағаштар жүрек шіріуімен тиімді күресе алмайды, себебі олар өте баяу өседі. Көптеп тараған шірік бұл ағаштарды күшті желге және діңге сызат түсіруге осал етеді. Ескі өсінді өлген кезде, оның орнын жаңа өсінді алмастырады, соның салдарынан қоршаған ортаның динамикасы өзгереді. Шіріген ағаштар мен ағаш қуыстары жануарлар мен микроорганизмдерге пана болады. Осы динамикалық өзгеріс процесі арқылы жүрек шіріуі биологиялық түрлерге бай мекендеу орындарының қалыптасуына көмектеседі.
Heart rot and other tree disease serve as factors of environmental change. This is magnified in areas that are not prone to large scale dynamic disturbances like wildfires or are dominated by old growth timber. In older growth forests, trees are unable to combat heart rot effectively because they grow at a much slower pace. Extensive rot causes these trees to be more susceptible to high winds and trunk fracture. As the old growth dies out, it allows new growth to take its place, altering the dynamic of the environment. Decaying trees and tree hollows also provide shelter to animals as well as microorganisms. Through this process of dynamic change, heart rot contributes to biologically diverse habitats.
Алдын алу және бақылау
Жүрек шіріуін алдын алу өте қиын міндет болуы мүмкін, бірақ зиянды азайтуға тиімді шаралар бар. Бұл әдістерге дені сау өсімділікті қамтамасыз ету, жарақаттарды барынша азайту және бұтақтарды дұрыс күтіп кесу кіреді. Дені сау ағаш жүрек шіріуімен табиғи түрде күреседі, оны "компартаменттеу" процесі арқылы іске асырады. Ағаш шіріген ағаш тінінің айналасын өсіп, саңырауқұлақтың діңнің кеңірек аймағына таралуын тоқтатады. Ағашты қажетті қоректік заттармен, сумен және өсу үшін қолайлы жағдаймен қамтамасыз ету оның сау өсуіне көмектеседі және шіруді азайтады. Қабық – ағаштың ауруларға қарсы негізгі қорғанысы; үлкен жаралар мен ашық қалған ағаш мөлшерін азайту, әсіресе ескі ағаштарда, шірудің алдын алуға көмектеседі.
The prevention of heart rot can be a very difficult task, but there are effective measures to minimize damage. These methods include facilitating healthy growth, minimizing wounds, and proper pruning of branches. A healthy tree naturally combats heart rot through a process called compartmentalization. The tree grows around the decayed wood tissue and prevents the fungus from spreading to a larger area of the trunk. Providing a tree with the necessary nutrients, water, and growing conditions will promote healthy growth and minimize rot. The bark is the tree's main defense against disease; reducing the amount of large wounds and bare wood, especially in older trees, helps prevent rot.
Кесу әдістері
Бұтақтарды кесу – ағашқа ең аз зиян келтіріп, өлі немесе ауру бұтақтарды жоюға бағытталған. Бұтақтар діңге қосылып, бұтақ жағасынан өседі. Бұтақтың өзі өлген болса да, бұтақ жағасы сау және ауруға төзімді болып қалады. Жаңа бұтақ осы бұтақ жағасынан пайда болып, өседі, сондықтан кесу кезінде оған зиян келтірмеу қажет. Бұтақтың жағасына жақын, бұтақтың түбінен таза кесіңіз. Үш дюймнен артық ұзын қалған бұтақ түптері өсу процесін тежейді және саңырауқұлақтарға өсуге қолайлы орта жасайды.
Pruning focuses on removing dead or diseased branches with minimal damage done to the tree. Branches connect to the trunk and grow from the branch collar. While the branch itself may be dead, the branch collar is still healthy and resistant to disease. It is from the branch collar that a new limb will generate and grow, so it is important not to damage it while pruning. Make clean cuts at the base of the branch adjacent to the branch collar. Small branch stubs (larger than three inches) will inhibit the growth process and provide fungi with ideal growth environments.