Кіріспе

Тация ("іргеу") – Кипрдің дәстүрлі биі, ол іргеумен (кипр диалектісінде тация τατσιά) орындалады.

Сипаттама

Тация – бұл қол мен дененің үздіксіз қозғалысымен орындалатын шеберлік биі. Биші бір қолымен сырғаны ұстап, төрт басты саусағы сырғаның ішкі шетіне, ал бас бармағы сыртқы шетіне орналастырады. Содан кейін бишінің көмекшісі (көбінесе әйел адам) немесе тіпті бишінің өзі сырғаның ішкі шетіне, төменгі жағына шарап құяды. Шынышқа құйылған шарап шынының ортасынан аспауы керек. Биші сырғанымен әртүрлі қозғалыстар жасайды, бидің ритміне сай билейді. Биші сырға қалағанша шарап құя алады. Бірақ үш шыныдан артық қою үшін үлкен сырға және үш негізгі шыныға тіреу ретінде қолданылатын кішкентай ағаш тіреуіш қажет болады. Бұл кішкентай ағаш тіреуіш қалған шыныларды қоюға арналған бет ретінде пайдаланылады. Қалай болғанда да, шынылар сырғаның жоғарғы шетіне тиіспеуі керек. Барлық қозғалыстар жылдамдықпен және әдептілікпен орындалуы тиіс, әйтпесе шынылар құлап немесе шарап төгіліп кетуі мүмкін. Бұл биді Кипрдегі ерлер бәсекелесу мақсатымен немесе әйелдің назарын аудару үшін ойлап тапқан. Кейбір қозғалыстарды тіпті кәсіби бишілерге де орындау қиын болуы мүмкін. Тация бишіден шыдамдылықты, қол-аяқты толық бақылауды және бидің қимыл-қозғалыстарын жақсы білуді талап етеді.

Негізгі қимылдар

1. Сегіздік Бұл қимыл билеушінің алдында және басының үстінде үлкен сегіздік пішінін құрайды. Билеуші негізгі қолының (негізгі қол – сілемді ұстайтын қол) алақанын денесінен сыртқа қарай, алға бағытып қимылға кіріседі. Сілемнің қолтығының астынан өтуіне көмектесу үшін денесі еңкейгенде білегін ішке қарай бұра бастайды. Сілем қолтығынан өткен соң, билеуші білегін бұруын тоқтатады, қолын созып, бір мезгілде жоғары көтереді, осылай бас үстінде сілеммен жартылай шеңбер жасайды. Бастапқы қалпына жеткенше негізгі қолын созып төмен түсіреді. Екінші қол жанына созылған күйде қалады. 2. Кері Сегіздік Бұл қимыл сегіздіктің кері нұсқасы. Негізгі қол бұрын сипатталған бастапқы қалпынан басталады. Билеуші созылған негізгі қолын жанына көтеріп, үлкен шеңбер жасайды. Сілем шеңбердің ең жоғарғы нүктесіне жеткенде (билеушінің басынан жоғары), билеуші шеңберді аяқтау үшін негізгі қолын төмендетуді бастайды. Шеңберге жақын келгенде билеуші бұрышын бүгіп, білегін денесіне қарай бұра бастайды, осылай шеңбер қозғалысын жалғастырады. Сілем қолтығының астынан өтеді және билеуші бастапқы қалпында қимылды аяқтайды. Бұл қимыл қарапайым сегіздікке қарағанда әлдеқайда қиын. 3. Алмасу Бұл қимылда билеуші сілемді негізгі қолдан екінші қолына ауыстырады. Бұл сегіздік қимылы, бірақ үлкен шеңбердің ортасында (билеушінің басының үстінде) екінші қол негізгі қолға жақындасып сілемді ұстайды. Негізгі қол сілемді босатып, екінші қолға айналады. Сәйкесінше, екінші қол енді негізгі қолға айналады. Шеңбердің жоғарғы жағынан жалғасатын қимыл – кері сегіздік. Басқа кез келген қимыл сілемнен әйнектің құлауына себеп болады. 4. Кері Алмасу Кері алмасуды билеуші тек кері сегіздік орындағанда ғана жасай алады. Үлкен шеңбердің соңында, билеуші бұрышын бүгуге кіріспес бұрын, қол билеушінің артына айналып шеңберді аяқтайды. Билеуші сілемнің айналуымен бірге өзінің төңірегінде айналады. Сонымен қатар, ол екінші қолын артына қойып сілемді ұстайды. Негізгі қол сілемді босатып, екінші қолға айналады. Негізгі қол енді билеуші қолын көтеріп, созып жатқан жерден сегіздік қимылын жалғастырады. Қимыл сегіздік қимылының бастапқы орнында аяқталады.

Комбинациялар: сарапшы қимылдары

1. Жел тегірмені Бұл қозғалыста негізгі қол бастапқы күйден басталады (жоғарыда сипатталғандай). Биші бас қолын көтеріп, денесінен тысқары қарай толық шеңберге дейін созады. Сейіт 270 градусқа жеткенде, биші қолын бүгіп, ал білегімен сейітті ұстаған олени шеңберді аяқтайды. Шеңбер толыққаннан кейін, биші бас қолының кез келген басқа қозғалысын дереу тоқтатады. Содан кейін ол қозғалысты аяқтау үшін процесті кері қайтарады. 2. Негізгі айналым Бұл қозғалыстардың комбинациясы. Реті: Негізгі 8 Өзгеріс Кері 8 Кері Өзгеріс Негізгі 8. 3. Тізе қозғалыстары Биші тізесіне отырып, жоғарыда аталған қозғалыстардың кез келгенін орындай алады. Бұл қозғалыстарды орындауды әлдеқайда қиындатады, ал кейбіреулерін орындау тіпті мүмкін емес.