Кіріспе
Жылқының жалы мен құйрығында өсетін ұзын, қалың түк. Жылқы түгі – жылқының жалы мен құйрығында өсетін ұзын түк. Ол әртүрлі мақсаттарда қолданылады, мысалы, жиһазды қаптау, щеткалар жасау, музыкалық аспаптардың иірімдері, «шаш матасы» деп аталатын берік мата және жылқы түгінен жасалған жабын, бұрын құрылыс саласында қолданылған, қазір тек ескі ғимараттарда ғана кездесетін қабырға жабу материалы ретінде. Жылқы түгі өте жұмсақ және икемді болуы мүмкін; жалдың түгі әдетте құйрық түгінен жұмсақ және қысқа болады. Жылқы түгінің құрылымы жылқының тұқымы мен күтіміне, сондай-ақ тамақтану немесе климат сияқты табиғи жағдайларға байланысты өзгеруі мүмкін. Өңдеу процесі де сапасына және сезіміне әсер етеді. Жылқы түгі – суды баяу сіңіретін ақуыз талшығы, бірақ оны ақуыз талшықтарына арналған дәстүрлі бояулармен тиімді бояуға болады. Оны тоқуға болады, бірақ ол оңай емес.
horsehair worms
Horsehair is the long hair growing on the manes and tails of horses. It is used for various purposes, including upholstery, brushes, the bows of musical instruments, a hard wearing fabric called haircloth, and for horsehair plaster, a wallcovering material formerly used in the construction industry and now found only in older buildings. Horsehair can be very fine and flexible; mane hair is generally softer and shorter than tail hair. The texture of horsehair can be influenced by the breed and management of the horse, including natural conditions such as diet or climate. Processing may also affect quality and feel. Horsehair is a protein fiber that absorbs water slowly, but can be dyed or colored effectively using traditional dyes suitable for protein fibers. It can be felted, but not easily.
Қолданылуы
Жылқы шашынан жасалған маталар тірі жылқының құйрық шашынан және мақта немесе жібек жіптерден тоқылады. Жылқы шашынан жасалған маталар жылтырлығымен, беріктігімен және күтімге қолайлылығымен бағаланады, көбінесе жиһазға қаптауға және интерьерде қолданылады. Жылқы шашы ат шашынан жасалатын өнеркәсіптерде, тоқыма өнерде, қыш жасауда, сондай-ақ білезік, әшекей, сырға және қысқыштар сияқты зергерлік бұйымдар жасауда қолданылады. Одан қабырғаға арналған және бейнелеу өнеріне қатысты бояу қылқаламдары да жасалады. Жылқы шашынан жасалған бояу қылқаламдары мен шапқыштар әлі де кеңінен қолданылады. Шаш өңделіп, қажетті өлшемге келтіріліп, қабырғаларды бояудан бастап галереяларда ілінетін суреттерді салуға қолданылатын қылқаламдарға бекітіледі. Жылқы шашы бояу қылқаламдары үшін өте қолайлы, себебі ол тегіс жатады және көп мөлшерде бояуды ұстай алады, бояу қоймасы ретінде қызмет етеді, соның арқасында суретші жиі тоқтауға мұқтаж болмайды. Жылқы шашы скрипка және басқа да ішекті аспаптардың иірімдеріне қолданылады. Көркем өнер саласында қыш және себет тоқуда шаш ерекше безендірулер мен стильдеу үшін қолданылады. Жылқы шашын балық аулауда қолданудың көптеген мүмкіндіктері бар. Жылқы шашы ең көп қолданылатын балық аулау желісін жасауға жұмсалады. Шаштар бірге бұралып, өте ұзын жіптерге айналдырылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, орта ғасырдан 17 ғасырға дейін суық климатта балық аулау үшін қолданылатын қолғаптар да жасалған. 1900 жылдардың басында хирургтар бетке жасалатын әрекеттердегі тілістерді тігу үшін жылқы шашы мен күміс сымдарды пайдаланған. Жылқы шашы заманауи кезеңде де қымбат матрастар жасауға қолданылады.
Жеткізу
Жылқы шашының көп бөлігі сойылған жылқылардан алынады. Жақтарға арналған шаш суық аймақтардағы жылқылардың құйрықтарынан алынып, мөлшері бойынша сұрыпталады. Моңғолия жылына 900 тонна жылқы шашы өндіреді.
Тарих
Жылқы шашын алғаш рет қалай қолданғандығы туралы әртүрлі пікірлер бар. Көптеген дереккөздер 8-шы ғасырдағы испандықтардың жылқы шашын тоқыма ретінде алғаш қолданғанын көрсетеді. Дегенмен, алғашқы жазбадағы қолданылуы 9-шы ғасырда Швейцарияда тіркелген, онда швейцариялықтар оны Сент-Галл аббаттығының жоспарлары үшін пайдаланған. Орта ғасырлардағы монастырлық кешеннің жобалары – швейцариялықтардың ұлттық мұрасы, олардың жылқы шашымен тоқылғаны айтылады. 19-шы ғасырда ол жиһаздың ішін толтыруға (мысалы, мата диван үшін) және жиһазды қаптауға кеңінен қолданылған. Шаштараз щеткаларын жасау үшін де осы талшық дерлік әрқашан қолданылып келген. Сонымен қатар, ол шляпаларда және әйелдердің іш киімдерінде де жиі кездесетін. "Гибсон қызы" стилін жасау үшін шашқа қолданылған, ал 18-шы ғасырда – париктерге. 20-шы ғасырға дейін ол құма шетеге бояуларының (сүреті) щеткаларын жасау үшін, түлкі, қасқыр, ешкі және қозы жүнімен бірге қолданылып келген. Каллиграфиялық щеткалар қоян, түлкі немесе жылқы шашынан жасалады. Мыңдаған жылдар бойы балық аулауға арналған жіптер жылқы шашынан тоқылған.
Басқа қолданбалар
Қазіргі заманда жылқының жалы мен құйрық шашының тамыры бар үлгілері жылқының ДНК-сын талдау үшін кеңінен қолданылады. Жеке генетикалық тестілеу компаниялары жылқы шашының түбірлік фолликуласынан алынған ДНК-ны туыстық байланысты анықтау, генетикалық ауруларды зерттеу және түс генетикасын анықтау үшін үнемі пайдаланады.