Кіріспе

Хардунг Ла немесе Хардунг асуы – Үндістанның Ладакх одақтық аумағы Лех ауданындағы тау асуы. Асу Ладакх жотасында, Лехтің солтүстігінде орналасқан және Инд өзені аңғары мен Шёк өзені аңғарын байланыстырады. Сонымен қатар, ол Сиачен мұздығына жататын Нубра аңғарына қақпа болып табылады. 1976 жылы асу арқылы автомобиль жолы салынды және 1988 жылы жалпы қолданысқа ашылды. Шекаралық жолдар ұйымы күтіп ұстайтын бұл асу Үндістан үшін стратегиялық маңызға ие, себебі ол Сиачен мұздығына жабдықтауды жеткізу үшін пайдаланылады. Бұл жол әлемдегі ең биік автомобиль жолдарының бірі. Жергілікті белгілер мен Лехтегі ондаған дүкендер оның биіктігін шамамен көрсетіп, оны әлемдегі екінші биік автомобильмен жүретін асу деп қате айтады.

Тарих

Хардонг-Ла тарихи маңызы зор, өйткені ол Орталық Азиядағы Лехтен Кашгарға дейінгі ірі кербен жолының бойында орналасқан. Жыл сайын осы жолмен 10 мыңға жуық жылқы мен түйе жүретін. Қазіргі күні, өткелдің солтүстігіндегі Хундер аймағында бактрия түйелерінің шағын тобын кездестіруге болады. 1950 жылдардың басында Уильям О. Дуглас: "Инд өзенін кесіп өткеннен кейін жол екіге бөлінеді, бір тармағы өзен бойымен оңтүстікке қарай Спиток, Халаце және Харгилге, екіншісі солтүстікке қарай Лехке, Хардонг асуына және Синьцзянның ежелгі сауда орталығы Яркандқа жетеді" деп сипаттады. Ол әрі жалғастырды: "Лех – Синьцзянның Ярканд қаласына ғана емес, Тибеттің Лхаса қаласына да алып баратын тарихи кербен жолында орналасқан. (Қосымша ақпарат) Солтүстіктен жүн, күміс, қалың жүн, шай, қант, тері, барқыт, жібек, алтын, кілем, мускус, маржан, боракс, жаде тостаған, тұз келіп түсетін. Оңтүстіктен мақта, шаль, брокат, опиум, индиго, қауырсын, аяқ киім, інжу, имбирь, қара бұрыш, зәйтүн, бал, темекі, қант, арпа, күріш, бидай, жүгері келіп түсетін." Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы маршрут арқылы Қытайға соғыс материалдарын жеткізуге әрекет жасалды.

Орналасқан жері

Хардунг-Ла Лейх қаласынан 39 км қашықтықта орналасқан. Бұрынғыда, Оңтүстік Пуллу бақылау-өткізу пунктіне дейінгі алғашқы 24 шақырым жол асфальтталған еді. Сол жерден бастап, өткелден шамамен 15 км қашықтықтағы Солтүстік Пуллу бақылау-өткізу пунктіне дейінгі жол көбінесе ұсақ тастар, топырақ және еріген қардың ағындарынан тұрды. Қазіргі таңда, жолдың барлық бөлігі жақсы жағдайда асфальтталған. Нубра аңғарына апаратын жол өте жақсы күтілген (бірақ кейбір жерлерде су шайып кеткен немесе тас құлаған орындар бар). Жалға алынған көліктер (екі және төрт дөңгелекті), жүк көліктері және мотоциклдер Нубра аңғарына үнемі қатынайды, бірақ саяхатшылар үшін арнайы рұқсаттарды алу қажет. Жүздеген GPS өлшемдерінің нәтижелері SRTM деректерімен, ASTER GDEM деректерімен және ресейлік топографиялық карталармен сәйкес келеді. Бұл деректер көптеген GPS есептерімен де расталады. Ең жақын ірі қала – Лех. Лех Манали және Шринагар қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысты, сондай-ақ Делиден күнделікті рейстер орындалады. Лехтен Нубра аңғарына күнделікті автобус қатынасы бар, ол Хардунг-Ла арқылы өтеді. Сондай-ақ, тәжірибелі жүргізушісі бар жалға алынған көлікпен немесе мотоциклмен де өткелге жетуге болады. Хардунг-Ланың екі жағындағы базалық пункттер – Солтүстік Пуллу және Оңтүстік Пуллу. Туристерге (Ладак азаматтарына қажет емес) Лехтегі аудандық комиссардың кеңсесінен алуға болатын ішкі жол рұқсаты (ILP) қажет. Саяхатшылар жол бойында тіркелуге міндетті және әрбір бақылау-өткізу пунктінде рұқсаттарының фотокөшірмелерін тапсыруы керек. Биіктікке бейімделмеген адамдар үшін биіктік ауруы – қауіпті денсаулық мәселесі. 2022 жылдан бастап, өткелден өту үшін Лехте кем дегенде екі күндік міндетті бейімделу қажет. Осы кезеңде бейімделуді жақсарту үшін профилактикалық дәрі-дәрмектерді, яғни ацетазоламидті қолдануға болады. Жол тар, бір жолақты учаскелердегі көлік қадауларына, су шаюларға, қар көшкіндеріне және жол апаттарына байланысты жиі кешігулерге ұшырайды, бірақ қысқы маусымда тұрақты жабылу болмайды. Жол жағдайы туралы ақпаратты Лехтің ресми сайтынан алуға болады.

Климат

Хардунг-Ла арктикалық тундра климатына (ЭТ) ие, оған қысқа, салқын жаздар және ұзақ, өте суық қыстар тән.