Кіріспе

Гнотобиоз (грек тіліндегі gnostos – "белгілі" және bios – "өмір") – ағзаның жасалған күйі, онда оның ішінде немесе үстіндегі барлық тіршілік нысандары (яғни микроорганизмдер), соның ішінде оның микробиотасы анықталған. Гнотобиотикті организм немесе гнотобиота термині белгілі микроорганизмдердің нақты бір қауымдастығымен (изобиотик немесе анықталған флоралы жануар) қоныстанған немесе микроорганизмдерден толық дерлік бос (бауырсыз) модельді организмді білдіруі мүмкін, көбінесе тәжірибелік мақсаттар үшін. Алайда, Гнотобиология қауымдастығы 1960 жылы ғана құрылды. Гнотобиологияның алғашқы қадамдары жеткіліксіз жабдықтар мен тамақтану туралы білімнің жетіспеуімен шектелген, бірақ тамақтану ғылымдарының, жануарлар анатомиясы мен физиологиясының және иммунологияның жетістіктері гнотобиотиктік технологияларды жақсартуға мүмкіндік берді.

Әдістер

Гвинеялық шошқалар 1896 жылы Джордж Натталл мен Ханс Тьерфельдер сипаттаған алғашқы микробсыз жануарлар моделі болды, бұл гнотобиологияда қазірге дейін қолданылып келе жатқан әдістерді қалыптастырды. Стерильді ортаны сақтаудың алғашқы әдістері стерильді шыны ыдыстар мен қолғап қораптарын қамтыды, бұл 1939 жылы Нотр-Дам университетінде өткен микрохирургиялық және микробсыз әдістер симпозиумында осы саладағы әдістердің біркелкілігі туралы талқылауға әкелді. Нотр-Дам университетінің бактериологиялық зертханасы (LOBUND деп белгілі) Джон Дж. Каваноға қарыздар және гнотобиотикалық зерттеулер саласындағы маңызды жетістіктерге қол жеткізгені үшін танымал. 1950-1970 жылдар аралығында бактериялардың болмауының ие организмнің метаболизмі мен физиологиясына тигізетін әсерін зерттеу үшін микробсыз модельдер пайдаланылды, кейіннен бұл микроорганизмдердің функцияларын және биомедициналық салаға қатысты басқа да мәселелерді зерттеу үшін микробсыз организмдерді белгілі бір микроорганизмдермен қасақана жұқтыруға ұласты. 1970 жылдардың басында гнотобиоттар иесінің қоректік заттарды сіңірудегі және иммундық жауабындағы микроорганизмдердің рөлін зерттеу үшін қолданылды; алайда, гнотобиотикалық колонияда өсірілген жануарлардың иммундық жүйесі жетілмеген, жүрек шығысы төмен және ішек қабырғалары жұқа болғандықтан, бұл оларды жұқпалы патогендерге өте сезімтал ететін себепті бұл шектеулі болды. 1970 жылдардың басынан бастап гнотобиотикалық зерттеулер 1980 жылдардың ортасына дейін азайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, егешқұйрықтардың модельдері микробиота құрамының (қандай микроорганизмдер бар екені) иесінің иммундық жүйесіне, жүйке жүйесіне, метаболизміне және физиологиясына тигізетін әсерін зерттеу үшін қолданылды; алайда, бұл салаға қызығушылықтың артуы осы тақырыптарға қатысты көптеген сұрақтарды қарастыру үшін басқа модельді организмдерді қосуға әкелді. Гнотобиотикалық жануарлар әдетте асептикалық жағдайда дүниеге келеді, бұл анасынан кесарево қимылы арқылы алынуын және жаңа туған нәрестені бірден барлық кіріс ауа, тамақ және су стерильденетін изоляторға ауыстыруын қамтуы мүмкін. Гнотобиоттар әдетте стерильді зертханалық ортада өсіріледі және зерттеушілерді қызықтыратын микроорганизмдерге ғана қасақана ұшыратылады. Адамдық гнотобиотикалық егешқұйрықтар, немесе адамның ішек микроорганизмдерімен фекальдық микробиота трансплантациясы арқылы енгізілген гнотобиотикалық егешқұйрықтар, ішек микробиотасын және олардың иесінің қатерлі ісіктерімен, иммундық жүйесімен және тамақтануымен байланысын зерттеу үшін қолданылады. Гнотобиотикалық егешқұйрықтар мен егешқұйрықтар жүйелерінің кейбір артықшылықтары организмнің біркелкілігі, тарихи таралуы және қалыптасқан жүйеге тән әдістер, сондай-ақ коммерциялық түрде сенімді гнотобиотикалық егешқұйрықтар мен егешқұйрықтарды алу мүмкіндігін қамтиды. Зерттеулердің көп бөлігі әлі де балықтардың бірнеше түрінде, мысалы, зебра балығында ғана жүргізілуде. Гнотобиотикалық өсімдіктерді алу үшін зерттеушілер тұқымның бетін химиялық заттармен (мысалы, этанол, натрий гипохлориті (ағартқыш), сутек пероксиді) стерильдейді. Гнотобиотикалық жүйелерді құру үшін Арабидопсис талиана, арахис, сұлы, жүгері және басқалар сияқты әртүрлі өсімдіктер пайдаланылды. Жануарларға ұқсас гнотобиотикалық өсімдік жүйелері иесінің физиологиясының ажырамас бөліктерін (мысалы, азотты бекіту) және өсімдіктер мен микроорганизмдер арасындағы патогендік және симбиотикалық өзара әрекеттесуді зерттеу үшін қолданылды.