Кіріспе

Низин – Lactococcus lactis бактериясы өндіретін полициклді антибактериялық пептид, ол тағам сақтағыш ретінде қолданылады. Оның құрамында 34 аминқышқылы бар, соның ішінде сирек кездесетін аминқышқылдары – лантионин (Lan), метиллантионин (MeLan), дидегидроаланин (Dha) және дидегидроаминобүтір қышқылы (Dhb). Бұл ерекше аминқышқылдары прекурсор пептидінің посттрансляциялық модификациясы арқылы енгізіледі. Осы реакцияларда рибосомалық синтезделген 57 мер соңғы пептидке айналады. Қанықпаған аминқышқылдары серин мен треониннен түзіледі, ал цистеин қалдықтарының дидегидро аминқышқылдарына ферменттік катализ арқылы қосылуы нәтижесінде бірнеше (5) тиоэфирлік байланыс пайда болады. Субтилин мен эпидермин низинмен байланысты. Олардың барлығы лантибиотиктер класына жатады. Тағам өнеркәсібінде низин L. lactis-тің табиғи субстраттарда, мысалы, декстрозада өсіру арқылы алынады және химиялық жолмен синтезделмейді. Ол алғаш рет 1930 жылдардың соңында бөлініп алынған, ал 1950 жылдан бері Аплин мен Барретттің Дорсеттегі Беминстердегі зертханаларында (қазір International Flavors & Fragrances компаниясына тиесілі) табиғи көздерден Нисаплин ретінде өндіріледі және 1960 жылдардың соңында АҚШ-та тағамдық қоспа ретінде бекітілді.

Қасиеттері

Бактериоциндердің көпшілігі әдетте тек жақын туысқан түрлерді ғана тежейді, бірақ низин – көптеген грам-оң организмдерге қарсы тиімді, «көп спектрлі» бактериоциннің сирек кездесетін мысалы. Олардың ішінде сүт қышқылы бактериялары (көбінесе тағамның бұзылуын болдырмаумен байланысты), Listeria monocytogenes (белгілі патоген), Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Clostridium botulinum және т.б. кіреді. Низин спораларға қарсы да өте тиімді. Грам-теріс бактериялар сыртқы мембранасымен қорғалған, бірақ жылулық әсерге ұшырағаннан кейін немесе EDTA хелаторымен қолданылғанда низиннің әсеріне сезімтал бола алады. EDTA-мен бірге қолданғанда низин E. coli O157:H7 және Salmonella enterica-ны тежеуге қабілетті.

Тамақ өндірісі

Низин өңделген ірімшіктерде, ет өнімдерінде, сусындарда және тағы да басқаларда өндіріс кезінде қолданылады. Грам-оң бактериялардың бұзылуын және патогенді бактерияларды тежеу арқылы сақтау мерзімін ұзарту үшін пайдаланылады. Тағамдық өнімдерде низинді қолдану деңгейі тағам түріне және нормативтік қағидаларға байланысты шамамен 1-25 ppm аралығында болады. Тағамдық қоспа ретінде низиннің E коды E234.

Басқа

Табиғи түрде таңдаулы әрекет ету спектрінің болуына байланысты, ол микробиологиялық орталарда грам-теріс бактерияларды, ашытқыларды және саңырауқұлақтарды бөліп алу үшін таңдаулы агент ретінде де қолданылады. Низин сондай-ақ тағамдық қаптамада қолданылады және полимерлік қаптамадан тағам бетіне реттелген түрде шығарылып, консервант ретінде пайдаланылуы мүмкін. Ол миконазолмен бірге Clostridium difficile инфекциясын емдеуге арналған мүмкін емдеу ретінде зерттелді.