Кіріспе

Бактериялардың филумы Бациллоталар (синонимі – Firmicutes) – бактериялардың филумы, олардың көпшілігі грам-оң жасуша қабырғасы құрылымына ие. 2021 жылы Firmicutes сияқты филумдардың атауларын өзгерту микробиологтар арасында әлі де даулы мәселе болып қала береді, олардың көпшілігі әдебиетте ұзақ жылдар бойы қолданылып келген бұрынғы атауларды пайдалануды жалғастыруда. "Фирмикуттар" атауы латын тілінен алынған, ол "қатаң тері" дегенді білдіреді, бұл осы филумдағы бактериялардың қалың жасуша қабырғасына сілтеме жасайды. Ғалымдар бұрын Firmicutes-ті барлық грам-оң бактерияларды қамтитын деп жіктеген, бірақ соңғы кезде оларды Actinomycetota-дан өзгеше, төмен G+C тобы деп аталатын туысқан формалардың негізгі тобы ретінде анықтады. Олардың дөңгелек жасушалары – кокк (жекеше кокк), немесе таяқша тәрізді пішіндері (бациллалар) болады. Кейбір Firmicutes, мысалы, Megasphaera, Pectinatus, Selenomonas және Zymophilus, грам-теріс боялуына себеп болатын тесікті псевдо-сыртқы мембранаға ие. Көптеген Bacillota (Firmicutes) құрғақшылыққа төзімді және экстремалды жағдайларда сақталып қала алатын эндоспоралар түзеді. Олар әртүрлі ортада кездеседі, ал топқа бірнеше маңызды патогендер кіреді. Бір отбасы – гелиобактериялар оттегізсіз фотосинтез арқылы энергия өндіреді. Бациллоталар сыра, шарап және сидрдің бұзылуында маңызды рөл атқарады.

Сыныптар

Топ әдетте анаэробты Clostridia және міндетті немесе факультативті аэробты Bacilli болып бөлінеді. Филогенетикалық ағаштарда бұл екі топ парафилеттік немесе полифилеттік болып келеді, олардың негізгі туыстары – Clostridium және Bacillus та солай. Дегенмен, Bacillota тобының өзі, жалпы алғанда, монофилеттік немесе Mollicutes-ті есепке алмағанда парафилеттік деп саналады.

Клиникалық маңызы

Бацилоталар тышқан мен адамның ішек микробиомының шамамен 30% құрайды. Bacillota филумы ішек микробиотасының бір бөлігі ретінде энергияны қайта сіңіруге қатысы бар және потенциалды түрде диабет пен семіздіктің дамуымен байланысты болуы мүмкін. Сау адам ересектерінің ішегіндегі ең көп таралған бактерия – Faecalibacterium prausnitzii (F. prausnitzii), ол ішек микробиомының жалпы құрамының 5% құрайды және Bacillota филумының мүшесі болып табылады. Бұл түр семіздікке байланысты төмен деңгейлі қабынудың азаюымен тікелей байланысты. F. prausnitzii семіз балалардың ішегінде, семіз емес балаларға қарағанда, жоғары деңгейде кездеседі. Көптеген зерттеулерде Bacillota мөлшерінің артық салмақты адамдарда, жұқа денелі бақылау тобына қарағанда жоғары екені анықталды. Семіз пациенттерде Lactobacillus (Bacillota филумынан) жоғары деңгейде табылды және бір зерттеуде салмақ жоғалту диетасын ұстанған семіз пациенттердің ішегінде Bacillota мөлшерінің азайғаны байқалды. Тышқандардың диетасын өзгерту Bacillota мөлшерінің өзгеруіне әсер ететіні де көрсетілді. Батыс диетасымен (жоғары майлы/жоғары қантты) қоректенген тышқандарда Bacillota-ның салыстырмалы мөлшері, стандартты аз майлы/жоғары полисахаридті диетамен қоректенген тышқандарға қарағанда жоғары болды. Bacillota мөлшерінің жоғары болуы тышқандарда майлылық пен дене салмағының артуымен де байланысты. Атап айтқанда, семіз тышқандарда Mollicutes класы (Bacillota филумының ішінде) ең көп таралған. Егер Bacillota мөлшері жоғары семіз тышқандардың микробиотасы микробтан бос тышқандарға трансплантталса, микробтан бос тышқандар жұқа тышқандардың микробиотасымен трансплантталғандарға қарағанда айтарлықтай май жинады. Адам нәжісінен оқшауланған Christensenella (Bacillota, Clostridia класында) бактериясының болуы төмен дене массасы индексімен байланысты екені анықталды.