Кіріспе
Сомалилік саясаткер Әли Мұхаммед Геди (, علي محمد جيدي) (1952 жылдың 2 қазанында туған), Әли Геди деп кеңінен танымал, 2004 жылдан 2007 жылға дейін Сомалидің Әуесқоныс үкіметінің (АҮ) премьер-министрі болды. 2004 жылдың қараша айында премьер-министр болып тағайындалған кезде ол саяси айналымдарда көп танылмаған еді. Ол Моғадишудің Хавие тайпасының Абгаал тармағына жатады, Сомалидің ең беделді төрт тайпалық "үйірімінің" бірі. 2007 жылдың 3 маусымында оның үйіне жасалған қанаушылық шабуылдан кем дегенде жеті адам қаза тапты, ал ол өзі құтылып кетті.
Ali Mohammed Gedi (, علي محمد جيدي) (born 2 October 1952), popularly known as Ali Gedi, was the Prime Minister of the Transitional Federal Government (TFG) of Somalia from 2004 to 2007. He was relatively unknown in political circles upon his appointment as prime minister in November 2004. He is affiliated with the Abgaal subclan of Mogadishu's Hawiye clan, one of Somalia's four most powerful clan 'families'. He narrowly survived a suicide attack on his home that left at least seven people dead on June 3, 2007.
Өмірбаян
Әли Мохамед Геди 1952 жылы Сомалидің Могадишо қаласында дүниеге келген. Ол Хауие руының Абгаал тармағынан. Гедиді әжесі тәрбиелеген, кейін өгей анасы баптады. Гедидің әкесі әскери шенеунік болған және 1978 жылы полковник шенімен Сиад Барре билігі тұсында Сомалидің Ұлттық қауіпсіздік қызметіне (NSS) қабылданған. Геди Могадишодағы Джамал Абдул Насер орта мектебін 1972 жылы бітірген. Ол әскери дайындықтан өтіп, міндетті әскери қызметтен өткен, сондай-ақ 1970-ші жылдардың басында сабақ берген. Университетте Геди оқуда өте жақсы нәтижелер көрсетіп, Пиза университетіне оқуға түскен. 1978 жылы бітіріп, Сомали ұлттық университетінде (Ветеринария факультеті) ассистент-оқытушы болып жұмыс істеген. 1980 жылдан 1983 жылға дейін Пиза университетінде аспирантурада оқып, ветеринариялық патология және хирургия саласы бойынша доктор ғылымының кандидаты атағын алған. 1983 жылы оқытушылыққа қайта оралып, 1990 жылға дейін кафедраны басқарған.
Саяси татуласу
Ол 1994-1996 жылдары Могадишуде, 1997 жылы Каирде (Мысыр), 1998 жылдың басында Эфиопияның Аддис-Абеба қаласында, 1998 жылдың соңында Кенияның Найроби қаласында, 1999 жылы Сомалидің Хииран аймағындағы Беледвейне қаласында өткен саяси келісім конференцияларына қатысты. (Али Мохамед Геди, Абдирахман Гуталемен бірге).
Көшіп кеткен үкімет
TFG басшысы ретінде Геди келісімдік үкімет құруға және Могадишоның соғыс лордтары арасында келісуге тырысуға уәде берді. Сәтті болмаған қастандық әрекетінен кейін Геди Найробиге (Кения) қашып кетті. 2005 жылдың шілдесінде ол Джоухарға көшті, бұл қала (Баидоа қаласымен бірге) уақытша Сомалидің ортақ астанасы ретінде қолданылды.
Байдоадағы үкімет
2006 жылдың наурыз айында Моғадишо қаласын бақылау үшін Бейбітшілікті қалпына келтіру және терроризмге қарсы альянс (ARPCT) содырлары мен Исламдық соттар одағы (ICU) арасында қақтығыс басталды, ол мамыр айында күшейді. Бұл қақтығыс Екінші Моғадишо шайқасы деп аталды. Премьер-министр содырлардан, олардың төртеуі TFG үкіметінің мүшелері болатын, ICU-мен шайқасуды тоқтатуды талап етті, бірақ бұл бұйрыққа ешкім құлақ қоймады. Сондықтан Гхедди оларды парламенттан қызметтен босатып жіберді. Олардың арасында Ұлттық қауіпсіздік министрі Мохамед Афрах Каньярэ, Сауда министрі Муса Суди Ялахоу, Жарақат алған милицияны қайта оңалту министрі Иса Ботан Алин және Діни істер министрі Омар Мухамуд Фин болды.
Могадишуге оралу
2006 жылдың желтоқсанында Исламдық соттар кеңесі (ICU) және оған байланысты исламистік жасақтар TFG және эфиопиялық әскерлерден маңызды жеңіліс көріп, 29 желтоқсанда Могадишоға көбінесе қарсылықсыз кірді. Гедди қалада қуанышпен қарсы алынса да, оның эфиопиялық одақтастары наразылық білдірген көпшілікпен кездесті, олар эфиопиялық әскерлерді таспен лақтырды. 2007 жылдың 1 қаңтарында ол "Могадишодағы соғыс лордтарының дәуірі аяқталды" деп мәлімдеді. Геддидің алғашқы қадамдарына үш айға әскери жағдай енгізу, жасақтарды қарусыздандыруға шақыру және жаңа судьяларды тағайындау кірді.
Отставка
Геди 2007 жылғы 29 қазанда Байдоадағы парламент алдында Сомали президенті Абдуллахи Юсуфпен араздасуларына байланысты отставкаға кететінін жариялады. Әңгімелерге сәйкес, Геди болашақта саяси қолдау үшін отставкаға келіскен. Ол парламент депутаты болып қалды. 2008 жылдың басында Геди 2009 жылы президенттікке кандидат болатынын хабарлады.