Бромме мәдениеті: Солтүстік Еуропаның тас дәуірінен іздер

Кіріспе

Бромме мәдениеті (Brommekultur) – б.з.б. 11600-9800 жылдар аралығында қалыптасқан, Аллерёд тербелісінің екінші жартысына сәйкес келетін жоғарғы палеолиттік мәдениет. Бромме аңшыларының көміртек-14 әдісімен даталанған қоныстарының саны шектеулі. Бұл даталар Аллерёд кезеңінің екінші жартысына жатады. Литик технологиясының дамуы Альлерёдтің басындағы Федермессер аңшыларынан бастау алып, үздірілмей жалғасқан. Жасы дриас кезеңінің басында Аренсбург мәдениетіне көшу біртегіс болды. Осы кезде ең маңызды аң – бұғы, бірақ Бромме халқы қаз/моос, қасқыр және суыр да аулаған. Ландшафт тайга мен тундраның аралас комбинациясынан тұрған. Мәдениеттің аты Батыс Зеландиядағы Бромме қонысынан алынған, және ол Дания мен Шлезвиг-Гольштейндегі бірнеше қоныстардан белгілі. Швецияда Мальмё маңындағы Сегебро қонысы, сондай-ақ Солтүстік Сканниядағы Финья көлінің жанындағы Уппакра мен Вангмассеннен де мәлім. Құралдардың көбі берік лит қабыршықтарынан жасалған. Құралдардың ішінде тігіштер (стилдер), сырғыштар және сапталған ұштар бар. Тас балқылар кездеспеген. Бромме аңшылары әртүрлі ортада өмір сүрген, олар қалдырған қоныстар да әртүрлі. Бромме халқының өмірін толыққанды бейнелеу үшін бір ғана қоныс жеткіліксіз. Олардың шаруашылық қызметі жыл бойы жүргізілген, бірақ қысқы кезеңдерге қатысты қоныстар табылған жоқ. Жақсы сақталған қоныстардың өзі бұл мәселені шешуге көмектеспейді. Бромме аңшылары жас, қарқынды дамып келе жатқан экожүйеде өмір сүрген. Ортаның өзгеруі жылдам болған. Ландшафттағы тұрақты қоныс орын жыл бойы тамақпен қамтамасыз ете алмайтын. Олар маусымдық тамақ қорларын басқару үшін шағын топтарға бөлінген болуы мүмкін. Жылдың басқа уақыттарында олар басқа жерлерде үлкен топпен бірге тұрған. Мұндай өмір салты Гренландиядағы маусымдық көші-қонмен үйлеседі, онда көптеген отбасылар шілде, тамыз, қыркүйек айларында фьордтарға барып, содан кейін жыл сайын пайдаланған көлдер мен өзендердегі лагерьлерге қарай ішкі аймаққа жылжуда. Жаздың соңында олар қайтадан теңіз жағалауында, аң аулаудан түскен бұғы терісі мен етімен өмір сүрген. Бромме аңшылары жағалауда басқа отбасылармен кездескен болуы мүмкін. Мұндай кездесулерде олар бірге аң аулап, үйленген, әңгімелер айтып, мифтермен бөліскен. Біз қазір теңіз деңгейінің астында қалған осы үлкен қоныстар туралы көп білмейміз. Бромме аңшылары туралы жинақталған ақпарат әлі де бастапқы сатыда, бірнеше мыңжылдықтар бойы болғандай. Су асты археологиясы бұл мәселені шешудің мүмкін болатын жолы, бірақ оның дамуы қажет.

The Bromme culture (Brommekultur) is a late Upper Paleolithic culture dated to c. 11,600 to 9,800 cal BC, which corresponds to the second half of the Allerød Oscillation. Only a few carbon 14 datings have been made of the Bromme hunters. These dates fall within the second half of the Allerød period. The development of the litic technology, is unbroken development from the Federmesser hunters in beginning of the Allerød. At the beginning of the Younger Dryas, the transition Ahrensburg culture is smooth. At this time, reindeer was the most important prey, but the Bromme people also hunted moose/elk, wolverine and beaver. The landscape was a combination of taiga and tundra. The culture is named after a settlement at Bromme in western Zealand, and it is known from several settlements in Denmark and Schleswig Holstein. In Sweden, it is known from the settlement at Segebro, near Malmö, but also from Uppåkra and Vångamossen at lake Finja in northern Scania. Almost all tools were made of sturdy lithic flakes. The tools were awls (sticklar), scrapers, and tanged points. Stone axes were missing. The Bromme hunters lived in varied environment and the settlements they have left us are different. One single settlement is not enough to create a robust picture of Bromme people’s life. Their activities lasted all year round, but we have not discovered settlements from the winter periods—even settlements with favorable conservation conditions provide no information to solve this dilemma. The Bromme hunters lived in a young, fast developing ecosystem. The environment changed rapidly. No fixed living place in the landscape could provide food all year long. They probably split into small grops to master the seasonal variations in food supplies. Other times of the year, they lived in a larger group at other places. This model of living corresponds to the currents seasonal migrations within Greenland, where many families traveled into the fjords from July August September, and then wander inland to campsites by lakes and rivers, which they used year after year. In the end of summer they lived again by the seacoast with reindeer skins and meat from the hunting parties. Bromme hunters maybe met with other families out on the coast. At these gatherings they hunted together, married with wives, told each others stories and exchange myths. We do not know much of these larger settlements which are now below sea level. Our gathered information of the Bromme hunters is still in its beginning, the same as it has been for several millennia. Underwater archaeology is a possible solution for this problem, once it has been further developed.