Кіріспе

Джозеф Чарльз Артур (11 қаңтар 1850 - 30 сәуір 1942) – американдық өсімдік патологы және миколог, ең бастысы паразиттік тот саңылаулары (Pucciniales) саласындағы еңбектерімен танымал. Ол Американың ботаникалық қоғамының, Американың микологиялық қоғамының және Американың фитопатологиялық қоғамының негіздеуші мүшесі болды. Ол Америка философиялық қоғамының және Америка өнер мен ғылым академиясының сайланған мүшесі болды. Корнелл университеті берген ғылым докторы дәрежесінің алғашқы иегері атанды.

Өмірбаян

Джозеф Чарльз (JC) Артур (1850–1942) 1850 жылдың 11 қаңтарында Нью-Йорк штатының Лоувилл қаласында дүниеге келген. Бала кезінде оның отбасы Айова штатының Чарльз-Сити қаласына жақын жердегі фермаға көшіп келді, сол жерде ол өсті. Осы кезде Артур гүлді өсімдіктерге қызығушылық танытты. 1869 жылы ол Айова штатының колледжіне (қазіргі университетіне) оқуға түскен алғашқы студенттердің бірі болды. Өсімдіктерге деген қызығушылығынан оқу орнында ботаниканы оқымақшы болды. Бірақ, өкінішке орай, Айова штатының университетінде бірінші курста ботаниктер болған жоқ. Екінші курста ботаник Чарльз Э. Бесси Айова штатының профессоры болып тағайындалды, және Артур оның жетекшілігімен ботаниканы ресми түрде зерттей бастады. Артурдың оқуын жеңілдету үшін Бесси Мозес А. Кертистің гербарийінен тотықтардың жинағын сатып алды. Артур 1872 жылы Айова штатының университетін бітірді. 1876 жылы Артур Айова штатының университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. Сол жылы ол өзінің алғашқы мақаласын жариялады, ол Айова штатының гүлді өсімдіктерінің каталогы болды. Осы кезде ол тағы бір белгілі ботаник және миколог – Э. В. Д. Холвеймен танысты. Екеуі 1923 жылға дейін, Холвей қайтыс болғанға дейін дос және әріптес болды. 1877 жылы Артур Айова штатында ғылым магистрі дәрежесін алды. Содан кейін ол қысқа мерзімге Гарвард және Джонс Хопкинс университеттерінде оқыды. 1879 жылдан 1881 жылға дейін Артур Висконсин университетінде, ал келесі жылы Миннесота университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Кох постулаттарын сәтті орындаған алғашқы өсімдік патологы болды. 1885 жылы, әлі де Нью-Йорк ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясында жұмыс істеген кезде, ол Нью-Йорктегі AAAS жиналысына қатысты. Серуендеу кезінде ботаник Л. М. Андервуд Артурды Бронкстегі жайылымға алып барды, ол болашақта Нью-Йорк ботаникалық бағының орнына айналуға тиіс болды. Андервуд Артурға Бақ Солтүстік Америка флорасының жүйелі сипаттамаларын жариялауға күш салуда екенін және Артур тотық саңырауқұлақтары бөліміне жауапты болатынын айтты. Артур бұл жаңалыққа қуанды, сондай-ақ Нью-Йорк ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясы да оған тотықтарды зерттеуге көбірек мүмкіндік берді. Артур өз кезегінде Солтүстік Америка флорасының 12 бөлімін жазу үшін серіктестер консорциумына қосылды, олардың жалпы көлемі 884 беттік сипаттамалары, өлшемдері және тотық саңырауқұлақтарының қоныс аумағы мен таралу жазбалары болды. Бірінші бөлімі 1907 жылы, соңғысы 1931 жылы жарық көрді. Артур 1886 жылы Корнеллден ғылым докторын алғаннан кейін бір жыл өткен соң, Пердью университетінің ботаника профессоры болып тағайындалды және 1915 жылы зейнетке шыққанға дейін сол жерде қызмет етті. Ол сондай-ақ Пердью университетінің ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясының алғашқы ботаник-ғалымы болды. Пердью университеті оның Солтүстік Америка флорасына қосқан үлесін қолдауды жалғастырды. Пердьюдегі жұмысының алғашқы жетістіктерінің бірі – формалиннің картоптың қабығын бақылау үшін фунгицид ретінде қолданылуын анықтау болды. Артур Пердьюде американдық тотықтармен 19 жылдан астам мәдениеттік тәжірибелер жүргізді. Оның алдында тотық саңырауқұлақтары үшін қолайлы түрлер тұжырымдамасын анықтау міндеті тұрды, олардың көпшілігі бес түрлі спора түрін көрсетеді және екі жануар иесі арасында кезектесіп, гетероэцизм деп аталады. Көптеген түрлердің тотығының өмірлік циклы толыққанды белгілі емес болғандықтан, Артурдың мақсаты – споралардың түрлерінің біріне бірі ауысуын байқау үшін тотықты тікелей бақылауда ұстау болды. Осы кезде Солтүстік Америка тотықтарының гетероэцизмі зерттелмеген, сондықтан кейбір түрлердің баламалы жануар иелерін табу үшін ол ықтимал жануар иелеріне 2140 жинақтаумен 3750-ден астам егулер жасады. Осы мәдениеттік зерттеулер арқылы Артур жануар иелерінің ерекшеліктерінің түрлерді анықтаудағы маңыздылығын түсінді. Артур сонымен қатар морфологиялық және әсіресе микроскопиялық сипаттамаларға, мысалы, споралардағы тұқымшалардың саны мен орналасуы сияқты, осы уақытқа дейін тотық саңырауқұлақтарының таксономиясында қарастырылмаған сипаттамаларға үлкен мән берді. Кейін олардың таксономиялық маңызы анықталды. Өмірі бойы Артур Солтүстік Америка флорасында 29 туысты және 309 түрін атады, және ол осы тақырыпта жарияланымдар жасауды жарты ғасырдан астам уақыт бойы жалғастырды, оның соңғы жарияланымы 1934 жылы жарық көрді.

Артур гербариясы

Пурдью университетінде қызмет еткен кезеңінде Артур 40 мыңнан астам тот үлгісін жинады. Артур оларды Пурдьюде сақтаса да, бұл үлгілерді өзінің меншігі деп есептеді, себебі олардың көп бөлігін жеке қаржысымен сатып алған. Пурдью университет басшылығы келіспеген соң, Артур жылжымалы көлікті жалдап, бүкіл гербарийді, соның ішінде шкафтарды да тынышталдырып, үйіне көшірді. Бұл Пурдью университетінің президенті Уинтроп Э. Стоунмен қарым-қатынастың ушығуына себеп болды, ол Артурдың Солтүстік Америка флорасы бойынша жұмысымен байланысты барлық үлгілерді, құжаттарды, суреттерді және жазбаларды гербарийге қайтаруын бұйырды. Ақырында Артур мен Пурдью университетінің қамқоршылар кеңесі арасында келісімге келді, оған сәйкес Артур гербарийді құру мен күтіп ұстауға жұмсаған жеке шығындары өтелді, оған әр үлгі үшін 3,5 центтен есептеліп, барлығы 1450 доллар төленді. Бүгінде Артур гербариясы Пурдью университетінің Лили ғылым залында орналасқан және Артурдың құнды коллекциялары әлі де онда сақтаулы. Коллекция қазірге дейін шамамен 100 000 тот саңырауқұлағының үлгісіне дейін өсті және әлемдегі осы саңырауқұлақтардың ең маңызды жинақтарының бірі саналады. Қазіргі таңда доктор М. Кэтрин Эйм гербарийге жетекшілік етеді.

Жеке өмір

Артур 1901 жылы Индиана штатының Лафайетт қаласынан Эмили Стайлз Поттерге үйленді және олар 1935 жылы оның қайтысына дейін бірге өмір сүрді. Оның қызығушылықтары музыкаға да қатысты. Оның ең танымал шығармасы – "Vive Purdue". Артур 1942 жылы Индиана штатының Брук қаласында қайтыс болды. Ол Лафайетте жерленген.