Роберт Гордон Вассон: Этноботаник, банкир және саяхатшы өмірі
R. Gordon Wasson
Роберт Гордон Вассон (1898-1986) – америкалық этнобиолог, жазушы, Morgan & Co компаниясының PR вице-президенті. ЦРУ тапсырмасымен жұмыс істеген, тарихты зерттеген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық этнобиолог және автор (1898–1986)
American ethnobiologist and author (1898–1986)
Роберт Гордон Уассон (22 қыркүйек 1898 – 23 желтоқсан 1986) – американдық автор, этномиколог және J. P. Morgan & Co компаниясының қоғамдық байланыстар жөніндегі вице-президенті. Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) қаржыландыруымен жүргізілген жұмысында, Холл карабин ісі бойынша Джон Пирпонт Морганды оқиғаға қатысты кінәсінен ақтап алуға тырысты, бұл оқиға соғыс кезінде пайда табудың мысалы ретінде қарастырылған еді. 1937 жылдан бастап Уассон тарихшылар Аллан Невинс пен Чарльз Маклин Эндрюсқа Морганның оқиғадағы рөліне қатысты әсер етуге тырысты; ол Невинстің есебін осы тақырыптағы өзінің кітабына сілтеме ретінде пайдаланды. Морганның Холл карабин оқиғасына жауапкершілігі туралы мәселе әлі де даулы болып қана қоймайды. 1941 жылдың 16 шілдесінде Morgan & Co. директорлары Уассонды хатшының көмекшісі лауазымына тағайындады, ал 1943 жылға қарай ол қоғамдық байланыстар жөніндегі вице-президент болды.
Robert Gordon Wasson (September 22, 1898 – December 23, 1986) was an American author, ethnomycologist, and a Vice President for Public Relations at J. P. Morgan & Co. In the course of work funded by the Central Intelligence Agency (CIA), on the Hall Carbine Affair, in which he attempted to exonerate John Pierpont Morgan from guilt with respect to the incident, which had been viewed as an example of wartime profiteering. As early as 1937, Wasson had been attempting to influence historians Allan Nevins and Charles McLean Andrews regarding Morgan's role in the affair; he used Nevins' report as a reference for his own book on the topic. The matter of Morgan's responsibility for the Hall Carbine Incident remains controversial. On July 16, 1941, the directors of Morgan & Co. appointed Wasson to the position of assistant secretary, and by 1943 he was vice president for public relations.
Этномикология
Вассонның этномикология саласындағы зерттеулері 1927 жылы Кацкилл тауларына жасаған күйеулік саяхаты кезінде басталды. Оның әйелі, педиатр Валентина Павловна Геркен, табиғатта өсетін жеуге жарамды саңырауқұлақтарды кездестірді. АҚШ-пен салыстырғанда Ресейдегі саңырауқұлаққа қатысты мәдени көзқарастардың айқын ерекшелігіне таң қалған жұбайлар 1957 жылы «Саңырауқұлақтар, Ресей және тарих» атты кітабын жариялауға әкелген далалық зерттеулерді бастады. Зерттеу барысында олар Мексикаға экспедиция ұйымдастырып, жергілікті халықтың саңырауқұлақты діни мақсатта пайдалануын зерттеді және мазатек саңырауқұлақтарының рәсіміне қатысқан алғашқы батыстықтар екендерін мәлімдеді. Curandera Мария Сабина осы рәсімге Вассондардың қатысуына рұқсат берді және Вассон ұлының қайда екенінен уайымдап, жалған айтқаннан кейін саңырауқұлақтың қолданысы мен әсері туралы үйретті, себебі бұл рәсім дәстүрлі түрде жоғалған адамдар мен маңызды заттарды табу үшін қолданылатын. Сабина оның суретін түсіруге рұқсат берді, бірақ оны құпия сақтауын талап етті, алайда Вассон фотосуретті Сабинаның есімі мен оның тұратын ауданының атын жариялады. Вассонның әріптестерінің бірі, Этель Данн, Amanita muscaria туралы Вассонның қорытындыларымен келіспеді.
Wasson's studies in ethnomycology began during his 1927 honeymoon trip to the Catskill Mountains when his wife, Valentina Pavlovna Guercken, a pediatrician, chanced upon some edible wild mushrooms. Fascinated by the marked difference in cultural attitudes towards fungi in Russia compared to the United States, the couple began field research that led to the publication of Mushrooms, Russia and History in 1957. In the course of their investigations they mounted expeditions to Mexico to study the religious use of mushrooms by the native population, and claimed to have been the first Westerners to participate in a Mazatec mushroom ritual. It was the curandera María Sabina who both allowed the Wassons to participate in the ritual and who taught them about the uses and effects of the mushroom, after Wasson lied to her about being worried about the whereabouts and wellbeing of his son, as the ritual was traditionally used to locate missing people and important items. Sabina let him take her picture on the condition that he keep it private, but Wasson nonetheless published the photo along with Sabina's name and the name of the community where she lived. Some of Wasson's colleagues, such as Ethel Dunn, disagreed with Wasson's conclusions regarding Amanita muscaria.
ЦРУ-ның қаржыландыруы
Уассонның 1956 жылғы экспедициясы, Джон Маркс ақпарат ашықтығы заңы арқылы алған құжаттар көрсеткендей, ЦРУ-ның MK Ultra жобасының 58-ші тармағымен қаржыландырылды. Құжаттарда Уассонның жобаға "жана салмай" қатысқандығы айтылады. Автор Том Роббинс өзінің естеліктерінде осы мақаланың американдықтардың, оның ішінде өзінің де санасын ашуына тигізген әсері туралы айтады. Мақала битниктер мен хиппилердің арасында мазатектердің рухани тәжірибесіне зор қызығушылық туғызды, бұл мазатек қауымы үшін, әсіресе Мария Сабина үшін қасіретті салдарға әкелді. Батыстан келген адамдардың саңырауқұлақтың құрамындағы галлюцинацияларды бастан өткеруге тырысуынан қауым қоршауға алынды. Сабинаға шетелдіктерге есірткі сатқан деген күдікпен Мексика полициясының назары ауды. Бұл күтпеген назар мазатек қауымының әлеуметтік құрылымын түгелдей өзгертті және мазатек дәстүрінің жойылу қаупін тудырды. Қауым Сабинаны кінәлады, оны ортадан шеттетіп, үйін өртеп жіберді. Кейін Сабина Уассонды осы тәжірибемен таныстырғанына өкінді, бірақ Уассон оның жалғыз мақсаты – адамзат білімінің қорына үлес қосу болғанын мәлімдеді.
Wasson's 1956 expedition was funded by the CIA's MK Ultra subproject 58, as was revealed by documents obtained by John Marks under the Freedom of Information Act. The documents state that Wasson was an "unwitting" participant in the project. In his memoir, author Tom Robbins talks about the impact of this article on "turning on" Americans himself included. The article sparked immense interest in the Mazatec ritual practice among beatniks and hippies, an interest that proved disastrous for the Mazatec community and for María Sabina in particular. As the community was besieged by Westerners wanting to experience the mushroom induced hallucinations, Sabina attracted attention by the Mexican police who thought that she sold drugs to the foreigners. The unwanted attention completely altered the social dynamics of the Mazatec community and threatened to terminate the Mazatec custom. The community blamed Sabina, and she was ostracized in the community and had her house burned down. Sabina later regretted having introduced Wasson to the practice, but Wasson contended that his only intention was to contribute to the sum of human knowledge.
Әдістеме
Уассон мен ботаник Роджер Хайм бірге Strophariaceae тұқымдасына жататын және Psilocybe туысына жататын әртүрлі түрлерді жинап, анықтады, ал Альберт Хофман, Уассон жинаған үлгілерден Хайм өсірген материалды пайдаланып, белсенді қосылыстар – псилоцибин мен псилоциннің химиялық құрылымын анықтады. Хофман мен Уассон сондай-ақ мазатек галлюциногені Salvia divinorum үлгілерін жинаған алғашқы батыстықтардың бірі болды, бірақ бұл үлгілер кейін қатаң ғылыми зерттеулерге немесе таксономиялық жіктеуге жарамсыз деп танылды. Гейм және Гастон Гузманның құрметіне екі саңырауқұлақ түрі аталды: Psilocybe wassonii R. Heim және Psilocybe wassoniorum Guzman & S. H. Pollock. Уассонның келесі маңызды еңбегі – ежелгі Ведалық мас ететін соманы зерттеу болды, ол психоактивті қызыл саңырауқұлақ (Amanita muscaria) негізінде деп болжады. Бұл гипотеза 1967 жылы «Сома: Өлместіктің құдайлық саңырауқұлағы» деген атпен жарияланды. Содан кейін оның назары Елеусиан Мистерияларына – ежелгі гректердің Деметр мен Персефонаға арналған кіріспе рәсіміне ауды. Альберт Хофман және Карл А. П. Ракпен бірлесіп жазылған «Элеузиске жол: Мистериялардың құпиясын ашу» (1978) еңбегінде рәсімнің маңызды бөлігі болған «кикеон» атты арнайы ішімдікте психоактивті ерголин алкалоидтары бар екендігі айтылды. Оның көптеген кітабы Италияда қолмен жасалған қағаздан жасалған, шектеулі таралыммен, бір ғана ерекшелікпен қайта басылмады. Оның соңғы аяқталған жұмысы – «Таңғажайып саңырауқұлақ», бастапқыда жеке басылымдардың құрамында болған, 2014 жылы City Lights Publishers баспасында қайта жарияланды.
Together, Wasson and botanist Roger Heim collected and identified various species of family Strophariaceae and genus Psilocybe, while Albert Hofmann, using material grown by Heim from specimens collected by the Wassons, identified the chemical structure of the active compounds, psilocybin and psilocin. Hofmann and Wasson were also among the first Westerners to collect specimens of the Mazatec hallucinogen Salvia divinorum, though these specimens were later deemed not suitable for rigorous scientific study or taxonomic classification. Two species of mushroom, Psilocybe wassonii R. Heim and Psilocybe wassoniorum Guzman & S. H. Pollock, were named in honor of Wasson by Heim and Gastón Guzmán, the latter of whom Wasson met during an expedition to Huautla de Jiménez in 1957. Wasson's next major contribution was a study of the ancient Vedic intoxicant soma, which he hypothesized was based on the psychoactive fly agaric (Amanita muscaria) mushroom. This hypothesis was published in 1967 under the title Soma: Divine Mushroom of Immortality. His attention then turned to the Eleusinian Mysteries, the initiation ceremony of the ancient Greek cult of Demeter and Persephone. In The Road to Eleusis: Unveiling the Secret of the Mysteries (1978), co authored with Albert Hofmann and Carl A. P. Ruck, it was proposed that the special potion "kykeon", a pivotal component of the ceremony, contained psychoactive ergoline alkaloids from the fungus Ergot (Claviceps spp.). Several of his books were self published in illustrated, limited editions, using handmade paper and printed in Italy, that have never been reprinted, with one exception. His last completed work, The Wondrous Mushroom, initially part of the self published works, was republished by City Lights Publishers in 2014.
Этнографиялық
Соманы зерттеуге кіріспес бұрын, дінтанушылар Веда және Магия дәстүрлерінің маскүнемдік тудыратын алкогольдік сусындарға негізделгенін түсіндірген. Уассон Ведадағы мас күйдің нақты түрі энтеогендік екенін алғаш ұсынған зерттеуші болды.
Prior to his work on soma, theologians had interpreted the Vedic and Magian practices to have been based on alcoholic beverages that produced inebriation. Wasson was the first researcher to propose that the actual form of Vedic intoxication was entheogenic.
Мұра
Уассон өзінің жеке құжаттарын Гарвард университетінің ботаникалық мұражайына "Тина және Гордон Уассон этномикологиялық жинағының" бір бөлігі ретінде сыйға берді. Жинақтағы мұқият жинақталған кітаптар, құжаттар мен артефактілер 1982 жылдың сәуір айына дейін жаңа орнына толыққанды орналастырылды. Сан-Франциско хроникасы газетінде жарияланған Уассонның некрологында оның әйелі және серік авторы Валентина П. Уассонмен бірге "психотроптық саңырауқұлақтың қасиетін Ресей мен Сібірде ғана емес, сонымен қатар ең көне индуистік кітаптарында, ежелгі Грекияның құпия культтерінде және Мексика мен Гватемаланың ежелгі және қазіргі заманғы жергілікті халықтары арасында ашып көрсеткені" айтылған. 2015 жылы Американың Микологиялық қоғамы (MSA) Гордон мен Валентинаның есімімен аталатын жаңа сыйлықты құрды, ол микологияға ерекше үлес қосқан кәсіби емес және дәстүрлі емес академиялық білімі бар адамдарды марапаттауға арналған. Бірінші "Гордон және Тина Уассон сыйлығы" 2015 жылдың 29 шілдесінде ұйымның бұрынғы президенті Д. Жан Лодж Канаданың Эдмонтон қаласында өткен MSA жиналысында Пол Стаметске табыс етілді. Р. Гордон Уассонның түсіндірме жазбалары. Folkways қазір Смитсондар институтының коммерциялық емес жазбалар лейблі болып табылады.
Wasson donated his personal papers as a gift to the Harvard University Botanical Museum, as part of the "Tina and Gordon Wasson Ethnomycological Collection." The thoroughly curated array of books, papers, and artifacts contained in the collection was fully settled into its new adoptive home by April 1982. Wasson's obituary in the San Francisco Chronicle stated that together with his wife and co author, Valentina P. Wasson, he had "illuminated the sanctity of psychotropic mushrooms, not only in Russia and Siberia, but also in the most ancient of Hindu scriptures, in the mystery cults of ancient Greece and among the native peoples of Mexico and Guatemala, both ancient and modern." In 2015, the Mycological Society of America (MSA) created a new award named for both Gordon and Valentina in order to recognize non professionals and people with non traditional academic backgrounds who have made outstanding contributions to mycology. The first "Gordon and Tina Wasson Award" was presented to Paul Stamets on July 29, 2015, by the organization's former president, D. Jean Lodge, during the MSA meeting in Edmonton, Canada. Liner notes by R. Gordon Wasson. Folkways is now the nonprofit record label of the Smithsonian Institution.