Кіріспе
Микология – биологияның саңырауқұлақтарды зерттейтін саласы, оның ішінде олардың таксономиясы, генетикасы, биохимиялық қасиеттері және адамдар тарапынан қолданылуы қарастырылады. Саңырауқұлақтар отты жағу үшін, тағам ретінде, дәстүрлі медицинада, сондай-ақ энтеогендер, улар және инфекция көзі ретінде пайдаланылуы мүмкін. Микология өсімдік ауруларын зерттейтін фитопатология саласына қатысты. Бұл екі сала тығыз байланысты, себебі өсімдік патогендерінің көп бөлігі саңырауқұлақтар болып табылады. Микология саласында маманданған биолог – миколог деп аталады.
Mycology is the branch of biology concerned with the study of fungi, including their taxonomy, genetics, biochemical properties, and use by humans. Fungi can be a source of tinder, food, traditional medicine, as well as entheogens, poison, and infection. Mycology branches into the field of phytopathology, the study of plant diseases. The two disciplines are closely related, because the vast majority of plant pathogens are fungi. A biologist specializing in mycology is called a mycologist.
Шолу
Микология тарихи түрде ботаниканың бір саласы болып саналғанмен, 1969 жылы саңырауқұлақтың жануарлармен тығыз эволюциялық байланысының анықталуы зерттеудің тәуелсіз ғылым саласы ретінде қайта жіктелуіне әкелді. Микологтардың алғашқы өкілдерінің қатарында Элиас Магнус Фрис, Кристиан Хендрик Персон, Антон де Бари, Элизабет Итон Морс және Льюис Дэвид фон Швайнци бар. «Питер Қоян туралы әңгіме» авторы Беатрикс Поттер де осы салаға маңызды үлес қосты. Пьер Андреа Саккардо спораның түсі мен пішіні бойынша толық емес саңырауқұлақты жіктеу жүйесін жасады, ол ДНК-анализіне дейін негізгі жүйе болып саналды. Ол еңбектерімен, әсіресе «Sylloge Fungorum» атты саңырауқұлақтардың барлық аттарының толық тізімімен танымал. «Sylloge» әлі күнге дейін ботаникалық саңырауқұлақтар патшалығы үшін жан-жақты және қазіргі заманғы жұмыс ретінде жалғыз болып табылады. Көптеген саңырауқұлақтар токсиндер, антибиотиктер және басқа да екіншілік метаболиттерді өндіреді. Мысалы, адамдарда өлімге әкелетін тамақ токсикалық алеукияның ошақтарымен байланысты космополиттік Fusarium туысы және оның токсиндері Абрахам Джофф тарапынан жан-жақты зерттелді. Саңырауқұлақтар микориза, жәндік симбионттары және лишайниктер сияқты симбионттар ретінде Жердегі тіршілік үшін өте маңызды. Көптеген саңырауқұлақтар лигнин сияқты күрделі органикалық биомолекулаларды, сондай-ақ ксенобиотиктер, мұнай және полициклді ароматты көмірсутектер сияқты ластаушы заттарды ыдырата алады. Осы молекулаларды ыдырату арқылы саңырауқұлақтар жаһандық көміртегі айналымында маңызды рөл атқарады. Саңырауқұлақтар және омицеттер мен миксомицеттер (қоқыс саңырауқұлақтары) сияқты дәстүрлі түрде саңырауқұлақтар ретінде танылатын басқа да организмдер экономикалық және әлеуметтік маңызға ие, өйткені олар жануарлар (адамдарды қоса) және өсімдіктердің ауруларын тудыруы мүмкін. Патогенді саңырауқұлақтардан басқа, көптеген саңырауқұлақ түрлері өсімдік ауруларын бақылауда маңызды рөл атқарады. Мысалы, Trichoderma тұқымдасының түрлері егін ауруларын тиімді басқару үшін химиялық препараттарға балама ретінде ең маңызды биологиялық бақылау агенттері болып саналады. Кейбір саңырауқұлақтар адамдарда және басқа жануарларда ауру тудыруы мүмкін; жануарларды қоздыратын патогенді саңырауқұлақтарды зерттеуді медициналық микология деп атайды.
Тарих
Адамдар саңырауқұлақты тарихқа дейінгі дәуірде тамақ ретінде жинай бастады деп есептеледі. Саңырауқұлақтар туралы алғаш рет Еврипидтің (б.з.д. 480–406) еңбектерінде жазылған. Грек философы Эресос Теофрастысы (б.з.д. 371–288) өсімдіктерді жүйелі түрде жіктеуге тырысқан алғашқы адам болуы мүмкін; саңырауқұлақтар белгілі бір органдары жоқ өсімдіктер деп саналды. Кейіннен Плиний Ескі (23–79 ж.) өзінің "Табиғи тарих" энциклопедиясында трюфельдер туралы жазған. Микология сөзі ежелгі грек тілінен келген: μύκης (mukēs), яғни "саңырауқұлақ" және жұрнағы [[wikt: λογία (logia), яғни "зерттеу". Орта ғасырларда саңырауқұлақтар туралы білімнің дамуы шектеулі болды. Алайда, баспа машинасының ойдағыдай жұмыс істеуі авторларға классикалық авторлар тарапынан таратылған саңырауқұлақтар туралы нанымдар мен қате түсініктерді жоюға мүмкіндік берді. Микологияның қазіргі заманғы дәуірі Пьер Антонио Михелидің 1737 жылы жариялаған "Nova plantarum genera" еңбегімен басталады. Флоренцияда жарық көрген бұл маңызды еңбек шөптер, еңкейіп өсетін өсімдіктер және саңырауқұлақтарды жүйелі түрде жіктеудің негізін қалады. Ол қазірге дейін қолданылып келе жатқан Polyporus туысының атауын шығарды.
Микология және дәрі-дәрмектерді зерттеу
Ғасырлар бойы Қытай, Жапония және Ресейде белгілі бір саңырауқұлақтар халық медицинасында қолданылып келген. Пенициллин, циклоспорин, гризеофулвин, цефалоспорин және псилоцибин – қалыптардан немесе басқа саңырауқұлақтардан бөліп алынған дәрілердің мысалдары.