Лондонның Сент-Панкрас ескі шіркеуі

Кіріспе

Сомерс Таун, Орталық Лондон

Сент-Панкрас ескі шіркеуі – Англия шіркеуінің қауымдық шіркеуі, Панкрас жолында, Сомерс Таунда, Лондонның Камден ауданында орналасқан. Сомерс Таун – ежелгі приходтың және кейіннен Сент-Панкрас метрополитен аймағының бір бөлігі. Балалардың қамқоршысы саналатын римдік шейіт Сент-Панкрасқа арналған бұл шіркеу Англиядағы ең көне христиан құлшылық орындарының бірі деп есептеледі. Виктория дәуірінде жаңадан салынған Сент-Панкрас ескі шіркеуін, Еустон жолындағы Сент-Панкрас жаңа шіркеуімен (1819–1822) шатастырмау керек.

Тарих

Ғимарат үлкен, ежелгі Сент-Панкрас приходына қызмет етті, ол Оксфорд көшесінен аз солтүстіктегі нүктеден басталып, солтүстікке қарай Highgate-ке дейін созылды.

Шығу тегі

Кейбір дәстүрлерге сәйкес, шіркеу 314 жылдан бері христиан құлшылығының орны болған, бірақ көптеген приходтық шіркеулер сияқты, әсіресе ескілері, осы жердің алғаш рет қолданылуын анықтауға жеткілікті құжаттық немесе археологиялық деректер жоқ. Ғимараттағы ортағасырлық элементтердің қалдықтары және "Домсдей кітабындағы" мағлұматтар осы жердің англосаксон дәуірінде пайдаланылғандығын көрсетеді. 1593 жылы картограф Джон Норден өзінің "Speculum Britanniae" еңбегінде қираған Сент-Панкрас шіркеуі Сент-Пол соборынан көнерек көрінетінін жазған. 18-шы ғасырда жергілікті халық Сент-Панкрастың өте көне екеніне, тіпті Англиядағы ең көне шіркеу болуы мүмкін деген сенімде болған.

Рим дәстүрі

Қазіргі уақытта шіркеу сыртындағы ақпараттық тақталарда "бұл Еуропаның ең көне христиандық құлшылық орындарының бірі, бәлкім 4 ғасырдың басына дейін сонатын" және "314 жылдан бері дұға мен ой-толғаныс орны" екені айтылған. Бір шіркеу пасторы 1870 жылға дейін Ватикан кітапханасында Рим кезеңінде 4 ғасырда негізі салынғандығын көрсететін құжатты көргенін мәлімдеді. Алайда, кем дегенде Стуклидің замандастарының бірі бұл лагердің іздерін таба алмады және Стуклидің қиялына берілгенін ойлады. Джиллиан Тиндалл шіркеудің батысындағы даладағы дөңгелектер мен ойыстарды, Стуклидің римдік лагерь деп түсінгенін, шын мәнінде, Кентиш Таун деп аталатын жерге қоныс орталығы жылжуға дейін, ежелгі Сент-Панкрас ауылының іздері болғанын болжады. Лидің compitum сөзін қолдануы, яғни жол торабында орналасқан римдік храм немесе қасиетті орын, оның Монтегю Шарптың (1856–1942) – Мидлсекс судьясы, Мидлсекс округі кеңесінің бұрынғы төрағасы, сондай-ақ тарихшы және археолог-әуесқой еңбегіне деген қарызын көрсетеді. Шарп 1919 жылы тұңғыш рет жарық көрген кітабында Мидлсекс графтығының аумағы Рим дәуірінде жүзге бөліну деп аталатын, бүкіл графтық аумақты қамтитын, жүйелі торлы жолдармен белгіленген жер бөлісу нысанына ұшырағанын ұсынды. Шарп желілік сызықтарын салғанда, көптеген ежелгі приход шіркеулері қиылыстарда немесе оларға жақын, немесе кем дегенде жол бағыттарында орналасқандай көрінді. Ол осы шіркеулердің, демек, ежелгі құдайларға арналған қасиетті орындардың орнында тұрғанын және 7 ғасырда Орталық сакстарға алғашқы миссионерлердің осы құдайларға арналған қасиетті орындарды христиандық мақсаттарға адастауын білдіретініне келді. Сент-Панкрас ескі шіркеуі Шарптың картасында белгіленген орындардың бірі.

Англосаксон кезеңі

597 жылы Папа Грегорий I Англияда христиан дінін қайта орнатуға ықпал ету үшін 40 монахтан тұратын топтың басында Кентерберийлік Августинді жіберді. Папа Григорий Августинді Сент-Панкрасқа қатысты жәдігерлермен жіберді, ал Августин салған алғашқы шіркеу Сент-Панкрасқа арналды және Кент Корольдігінің астанасы Кентербериде орналасқан. Кейбір дәстүрлер сонымен қатар Сент-Панкрас ескі шіркеуінің құрылуын немесе оны Сент-Панкрасқа бағыштауды Августин миссиясымен және ол әкелген жәдігерлермен байланыстырады. Картер Ренделл (1912-1926 ж.ж.) 19 ғасырдағы құрылыс жұмыстары кезінде табылған, бес киелі айқышпен белгіленген ортағасырлық құрбандық тақтасын 6 ғасырға датейтінін айтты. Фил Эмери мен Пэт Миллер «Сент-Панкрас зираты және оның маңындағы археологиялық жағдайлар» деген мақаласында осы жердің археологиялық тарихын талқылайды: 1847 жылы ортағасырлық шіркеуді қайта жаңарту кезінде мұнарасының құрылысында римдік плиткалар және 625 жылға (кейбір деректер 600 жыл деп есептейді) жазылған құрбандық тасы табылды, бұл 7 ғасырдың басында негіз салынғанын көрсетеді. Шіркеудің айналасындағы алғашқы зират көптеген кеш саксон зираттары сияқты дөңгелек пішіндес болған. Бұл археологиялық жағдайлар 18 ғасырдың лондондық тарихшысы Уильям Мэтлэндтің Августин дәуірімен байланысты байланыстарды «жалған дәстүр» деп жоққа шығаруына қарсы тұрды, және ол бұл шатасудың Кентерберидегі Сент-Августин аббаттығының аумағындағы ежелгі шіркеумен байланысты болуы мүмкін екенін болжады, ол 598 жылы Августинмен пұтқа табынушылық ғибадатханасынан айналдырылған екені айтылады. 1870 жылы жергілікті тарихшы Сэмюэл Палмер «Бұл ескі және құрметті шіркеу Миддлсекс графтығындағы бірінші христиандық құдайға табыну орны деп есептеледі, ол сегізінші немесе тоғызыншы ғасырда салынған» деді. Алдыңғы викарий Ватикан кітапханасында Сент-Панкрас шіркеуінің 9 ғасырда салынғанын көрсететін қолжазбаны көргенін айтты (Рим дәуіріне қатысты жазба тапқан басқа дін қызметкеріне қоса). Ерте орта ғасырларда қазіргі ескі шіркеу орналасқан жерде халық тығыз қоныстанған. Алайда, 14 ғасырда халықтың көп бөлігі қазіргі Кент қаласына (Сент-Панкрас приходінің солтүстігінде) көшкен деп есептеледі. Мұның себептері, әлдебір шіркеудің маңындағы жазықтың су тасқынына осал болуы (қазір жер астындағы Флит өзені одан өтеді) және топырақта саз аз болатын Кентиш Таун қаласында жақсырақ құдықтардың болуы болды. Ричард Грейнджер 1446 жылы Сент-Панкрас шіркеуінің пасторы болып тағайындалды.

In 597, Pope Gregory the Great sent Augustine of Canterbury at the head of a group of 40 monks intending to promote the re establishment of Christianity in England. Pope Gregory sent Augustine with relics of St Pancras, and the first church Augustine established, was dedicated to St Pancras and located in Canterbury, the capital of the Kingdom of Kent. Some traditions also ascribe the establishment of the St Pancras Old Church, or its dedication to St Pancras, with Augustine's mission and the relics he brought. J. Carter Rendell (vicar 1912–26) argued that a medieval altar slab marked with five consecration crosses, found during the 19th century building works, could be dated to the 6th century. Phil Emery and Pat Miller discuss the archaeological history of the site in 'Archaeological findings at the site of the St Pancras Burial Ground and its vicinity': The 1847 reconstruction of the medieval church revealed Roman tiles in the fabric of its tower and an inscribed altar stone dated to AD 625 (other sources estimate an AD 600 date), which might suggest an early 7th century foundation. The original cemetery around the church appears to have been sub circular like many late Saxon cemeteries

These archaeological findings seem to go some way to countering the 18th century London historian William Maitland, who dismissed links to Augustine's era as a "vulgar Tradition", and suggested that there was confusion with the ancient church with the same dedication in the grounds of St Augustine's Abbey in Canterbury, which was said to have been converted from a pagan temple by Augustine in 598. In 1870 local historian Samuel Palmer reported "This old and venerable church is said to be the first Christian place of worship in the county of Middlesex in the eighth or ninth century." An earlier vicar is said to have claimed to have seen in the Vatican Library a manuscript mentioning that St Pancras church was built in the 9th century (in addition to the other clergyman who claimed to have found reference to a Roman era establishment).</blockquote>

In the early Middle Ages there was a centre of population in the vicinity of what is now known as the old church. However, in the 14th century the focus of population is thought to have shifted to what is now Kentish Town (further north in St Pancras parish). The reasons for this were probably the vulnerability of the plain around the church to flooding (the River Fleet, which is now underground, runs through it) and the availability of better wells at Kentish Town, where there is less clay in the soil. Richard Granger is named as parson of the church of St Pancras, in 1446.

Жөндеу және қалпына келтіру

Реформациядан кейін шіркеудің оқшаулануы мен құлдырауы католиктер үшін тартымды орынға айналды: шындығында, Англияда соңғы реквием қоңырауы Сент-Панкраста соғылған деседі. Сент-Панкрас (және шамалы дәрежеде Паддингтон шіркеуі) – Лондонның рим-католиктеріне жерленуге рұқсат етілген жалғыз жерлері еді. Шіркеу ауласында көптеген католиктердің арасында Иоганн Себастьян Бахтың кіші ұлы Иоганн Кристиан Бах та жерленген. Шіркеу құлдырап, 18-ғасырдың соңына қарай, онда айына бір жексенбіде ғана қызмет өткізілді; қалған күндері сол паства Кентиш-Таун шағын ғибадатханасын пайдаланды. 18 және 19-ғасырдың басындағы қаланың кеңеюі сол кездегі "Жаңа жол" (Еустон жолы, шамамен 1 км қашықтықта) орналасқан, сыйымды Сент-Панкрас жаңа шіркеуінің салынуына әкелді. 1822 жылы Жаңа шіркеу қасиеттіленгеннен кейін ескі ғимарат шіркеу мәртебесін жоғалтып, еншілес шіркеуге айналды. 19-ғасырдың басында шіркеудің бір навигациялық бөлімі және хорсыз ғибадатханасы, сондай-ақ батыс мұнарасы болды. Оңтүстік кіреберісі 18-ғасырдан бері сакральдық бөлме ретінде пайдаланылып келді. 1847 жылға қарай Ескі шіркеу тоқырап қалған, бірақ пастваның оңтүстік бөлігіндегі халық санының өсуіне байланысты, оны қайта жаңғырту туралы шешім қабылданды. (Виктория дәуіріндегі шіркеулерді қайта жаңғырту, біз бүгін «ғимаратты қайта жаңғырту» деп түсінетін нәрсе емес.) Өзгерістердің архитекторы Александр Дик Гоф болды. Ескі мұнара алынып тасталды, бұл кеме бөлігін батысқа қарай кеңейтуге мүмкіндік берді, ал оңтүстік жағына жаңа мұнара салынды. Оңтүстік кіреберісі алынып тасталды және солтүстік жағына жаңа сакральдық бөлме қосылды. Шіркеудің барлық сыртқы жағы қайта жаңартылды немесе қайта өңделді. Сол жылы бұрынғы Сомерс Таун қалалық шіркеуі (1940 жылғы Блицте қираған) Сент-Панкрас Ескі шіркеуімен біріктірілді, содан кейін 1956 жылы Сент-Мэтьюс Оукли сквері шіркеуі қосылды.

Қазіргі ұйым

Шіркеудің жақын орналасқан Сент-Панкрас ауруханасына капелландық қызметі бар, және 2003 жылдан 2023 жылға дейін ол Ескі Сент-Панкрас приходының бір бөлігі болды (оған Сент-Михаил шіркеуі, Камден қаласы, Сент-Мария шіркеуі, Сомерс қаласы және Сент-Пол шіркеуі, Камден алаңы кірді – бұл төрт шіркеудің барлығы қазір қайтадан тәуелсіз приходтар). 2007 жылдың 11 желтоқсанында шіркеу жақын маңдағы St Pancras International станциясының ашылуын екі тілді құлшылықпен және Париждің Gare du Nord станциясына жақын орналасқан Париждің Сент-Винсент-де-Пол шіркеуімен бауырластық байланыс орнату арқылы атап өтті. 2013 жылы шіркеуді және оның жерін сақтауға қажетті қаражатты жинау мақсатында ресми қайырымдылық жобасы іске қосылды. Әйелдерді дін қызметкері және епископ қызыметіне бекітуге қарсы тұратын дәстүрлі аңгло-католик шіркеуі ретінде, ол Фулхам епискобынан (қазіргі уақытта Джонатан Бейкер) баламалы епископтық бақылау алады.

Ішкі ескерткіштер

Шіркеудің шығыс қабырғасында миниатюра суретші Сэмюэл Купердің (немесе Каупердің) қабірі сақталған.

Қонақ үй

Шіркеу ауласы, бұл жергілікті жердің ең үлкен жасыл кеңістігі, Лондонның Камден ауданымен басқарылады. Онда бірнеше жақсы жетілген ағаштар бар, және ол 21-ші ғасырдың басында қалпына келтірілді. Бұл зират тек шіркеу прихожандары үшін ғана емес, сонымен қатар Лондонның барлық аймағынан келген католиктер үшін де жерлеу орны болды. Олардың арасында көптеген француздық босқындары (эмигранттар), әсіресе революциядан қашқан дін қызметкерлері болды, соның ішінде шпион Шевалье д’Эон да бар. Зиратта жерленген танымал тұлғалардың бірі – 1802 жылы қатыгездігі үшін өлім жазасына кесілген колониялық әкімші Жозеф Уолл. Сондай-ақ, 1819 жылы жарық көрген «Вампир» романының авторы, танымал вампир жазушысы және дәрігер Джон Уильям Полидори (1821 жылы жерленген), композиторлар Карл Фридрих Абель және Иоганн Себастьян Бахтың он сегізінші баласы Иоганн Христиан Бах, мүсінші Джон Флаксман да жерленген. 1814 жылы Нью-Джерсидің соңғы колониялық губернаторы Бенджамин Франклиннің заңды емес ұлы Уильям Франклин мұнда жерленді. Философтар Мэри Уолстонкрафт пен Уильям Годвиннің бірлескен ескерткіш қабірі бар, бірақ олардың қалдықтары қазір Борнмут қаласында. 2009 жылы Уолстонкрафттың туғанына 250 жыл толуына орай түрлі топтар шіркеу ішінде және қабір тасында еске алу шараларын өткізді. 17-18 ғасырларда көптеген шетелдік дипломаттар мен аристократтар зиратта жерленген, олар туралы естеліктер Бурдетт Коутс ескерткіш күн сағатында сақталған, бұл қайырымдылықпен аты шыққан Анжела Бурдетт Коутс, 1-ші баронесса Бурдетт Коутстың тапсырысымен салынған ескерткіш. Архитектор Джон Соан әйелі және өзі үшін шіркеу ауласында қабір салған, ол қазір бірінші санаттағы ескерткіш болып саналады. Бұл мавзолей Джайлс Гилберт Скоттың әйгілі қызыл телефон будкаларын жобалауға шабыттандырған болуы мүмкін. Шіркеу ауласымен байланысты басқа да тұлғалардың арасында ақын Перси Биш Шелли және болашақ Мэри Шелли бар, олар анасының қабірі басында кездесіп, 1814 жылы қашуды жоспарлаған. Чарльз Диккенс 1859 жылы жарық көрген «Екі қаланың әңгімесі» романында осы зиратты есімдерімен атап, оны медициналық мектептерде анатомиялық зерттеулер үшін мәйіттерді ұрлау орыны ретінде сипаттаған, бұл сол кезде кең таралған құбылыс еді. 1854 жылы «Зираттан тыс жерлеу туралы» заңға сәйкес зиратта жерлеу тоқтатылды, ал Ист-Финчлиде Сент-Панкрас және Ислингтон зираты ашылды. 1860 жылдардың ортасында жас Томас Харди Мидленд темір жолының Лондон станциясы – Сент-Панкрас станциясын салу барысында зираттың бір бөлігін қазу жұмыстарын басқарды. 2002 жылы тағы да бірнеше жерлеу орындары алынып тасталды. 1877 жылдың маусым айында зират қайта ашылып, Сент-Панкрас бақшасы болып өзгертілді, бұл қолданылмайтын жерлеу орындарын қоғамдық бақшаларға айналдыруға бағытталған қозғалыстың нәтижесінде болды. Жергілікті маңызды меценат Анжела Бурдетт Коутс, өзі сыйлаған күн сағатының іргетасын салды. Соңғы қосылғандардың бірі – ақын Джереми Кларк пен мүсінші Эмили Янгтың бірлесіп жасаған және сыйлаған жылтыр мрамор тасы, ол шіркеудің кіреберісінде орналасқан. Онда: «Мен мұндамын / тілек пен қорқыныштан тыс жерде /» деген сөздер жазылған, бұл Кларктың «Мадақ» атты ұзын поэмасынан алынған үзінді.

The churchyard, which is the largest green space in the locality, is managed by the London Borough of Camden. It has some fine mature trees, and was restored in the first few years of the 21st century. The graveyard served not only as a burial place for the parishioners but also for Roman Catholics from all around London. They included many French refugees (émigrés), especially priests, who had fled the Revolution, one of them the spy Chevalier d'Éon. Notable people buried in the churchyard include the notorious colonial administrator Joseph Wall who was executed for cruelty in 1802. The famous vampire writer ("The Vampyre" published in 1819) and physician John William Polidori (buried in 1821), the composers Carl Friedrich Abel and Johann Christian Bach, the eighteenth child of Johann Sebastian Bach, and the sculptor John Flaxman. William Franklin, the illegitimate son of Benjamin Franklin and last colonial Governor of New Jersey, was interred here in 1814. There is a spousal memorial tomb for philosophers and writers Mary Wollstonecraft and William Godwin, though their remains are now in Bournemouth. In 2009, commemorations of the 250th anniversary of Wollstonecraft's birth were held by various groups, both inside the church and at the gravestone. In the 17th and 18th centuries, many foreign dignitaries and aristocrats were buried in the graveyard; they are commemorated on the Burdett Coutts Memorial Sundial, an elaborate memorial commissioned by the philanthropist Angela Burdett Coutts, 1st Baroness Burdett Coutts. The architect John Soane designed a tomb for his wife and himself in the churchyard, which is now Grade I listed. This mausoleum may have provided the inspiration for the design by Giles Gilbert Scott of the iconic red telephone boxes. Other people associated with the churchyard include the poet Percy Bysshe Shelley and the future Mary Shelley, who planned their 1814 elopement over meetings at the grave of her mother, Mary Wollstonecraft, mentioned above. Charles Dickens mentions it by name in his 1859 novel A Tale of Two Cities, making it the location of body snatching to provide corpses for dissection at medical schools, a common practice at the time. Burials in the churchyard eventually ceased under the Extramural Interment Act in 1854, and St Pancras and Islington Cemetery was opened in East Finchley. In the mid 1860s, the young Thomas Hardy was in charge of the excavation of part of the graveyard in the course of the construction of the Midland Railway's London terminus, St Pancras station. More burials were removed in 2002. The churchyard was reopened in June 1877 as St Pancras Gardens, following the movement to allow conversion of disused burial grounds into public gardens. Angela Burdett Coutts, an important local benefactress, laid the foundation stone of the memorial sundial she had presented. A recent addition is a polished marble stone at the entrance to the church, a collaboration between and a gift from the poet Jeremy Clarke and the sculptor Emily Young. It is inscribed: "And I am here / in a place / beyond desire or fear", an extract from the long poem "Praise" by Clarke.

Танымал мәдениет

1968 жылғы 28 шілдеде The Beatles шіркеу ауласында суретке түсіріліп, "Hey Jude" және "White Album" синглын жарнамалау мақсатында жасалған әйгілі суреттер сериясына енді. Естелік орындыққа топтың "Mad Day Out" атты күні туралы ескерткіш тақта орнатылған. 1979 жылы Лене Ловичтің "Bird Song" хитінің бейнеклипі шіркеу мен шіркеу ауласында түсірілді. 2013 жылы британдық R&B әншісі Сэм Смит шіркеуде екі концерт өткізді. "I've Told You Now" әнінің тікелей орындалуы олардың "In the Lonely Hour" альбомының делюкс нұсқасына қосылды. 2014 жылғы 24 қыркүйекте неміс электрондық тобы Propaganda-мен жұмысымен танымал әнші Клаудия Брюккен шіркеуде жеке өнер көрсетті. Сент-Панкрас ескі шіркеуі автор Кристофер Фаулердің "Брайант және Мей" детективтік сериясында жиі еске алынады.