Кіріспе

Гуково (Гу́ково) – Ресейдің Ростов облысындағы кеншілер қаласы, Украина шекарасына жақын орналасқан. Халық саны:

География

Қала Ростов облысының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, 34,4 км² аумақты алып жатыр және бірнеше километрлік қашықтықта орналасқан алты жеке ауданнан (бұрынғы кеншілер елді мекендері) тұрады. Қала M4 федералды тас жолына жақын орналасқан. Қала аумағы Ресей Федерациясы мен Украинаның мемлекеттік шекарасына тікелей іргелес жатыр, сондай-ақ теміржол және автомобиль халықаралық өткізу пункттері бар.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Гуково қалалық округі болып кіреді – аудандармен тең мәртебеге ие әкімшілік бірлік. Муниципальдік бөлініс ретінде бұл әкімшілік бірлік те қалалық округ мәртебесін сақтайды.

Тарих

Гуково қаласы 1878 жылы Провальля даласында теміржол станциясы ретінде құрылған. Жоғары сапалы антрацит көмір қорының болуы оның одан әрі дамуына ықпал етті. 1917 жылғы төңкеріске дейін мұнда көмір өндірілді. XIX ғасырдың басында, 1802 жылы, қала орналасқан жердегі жер казак жүзбасы Гуковқа тиесілі болды, ол хуторға негіз салған. Алайда, қала 1878 жылы пайда болды, осы аумақтан Лихая станциясын Донецк көмір бассейнінің орталығы – Дебальцевомен байланыстыратын жаңа теміржол өтті. Болашақ қала аумағында салынған теміржол станциясы бастапқыда Ковалево деп аталды, бірақ 1904 жылы Гуково деп өзгертілді. Станция маңындағы елді мекендерге жұмысқа орналасу үшін жақын маңдағы шаруа қожалықтарының халқы көшіп келгеніне байланысты кеңейді. Ең ірі шахта "Азов көмір компаниясына" тиесілі болды. Азамат соғысы кезінде аймақтың экономикалық дамуы тоқтатылып, тек 1920 жылдардың соңында жаңадан басталды. 1927 жылы Углерод кенішінде көмір өндіру ісі қолға алынды, ал 1929 жылы бұрынғы "Азов" компаниясының кеніші қайта жаңартылып, "Антрацит" деп аталды. 1930-шы жылдары бірнеше кен орындары салынды, олар 1939 жылдың ақпанында "Гуковогул" тресіне біріктірілді. Ауылдарда салыстырмалы түрде жайлы үйлер, мектептер, клубтар бой көтерді, алғашқы механикаландырылған нан пісіру зауыты салынды. Гуковоның неміс-фашист басқыншыларымен оккупациясы алты айға созылды: 1942 жылдың 19 шілдесінен 1943 жылдың 14 ақпанына дейін. Гуково тарихындағы трагедиялық бет – Ковалевский тас карьерінде жүздеген наразы тұрғындардың жаппай атылуы. Шахталық ауылдарда оккупация кезеңінің барлық уақытында жер астында қарсылық топтары жұмыс істеді. 1943 жылдың 2 ақпанында Сталинград шайқасында жеңіске жеткеннен кейін Кеңес әскерлері нацистердің қарсылығын еңсеріп батысқа қарай жылжыды. 5-ші танк армиясы, оның құрамында 47-ші гвардиялық дивизия және 321-ші жаяу әскер дивизиясы, Гуково, Зверево, Лихая және Красный Сулин қалаларына шабуыл аймағында кірді. 14 ақпанда 321-ші дивизияның полктері Светлый, Углерод, Замчалово және Заповедный елді мекендерін азат етті. Келесі күні Гуково нацистік басқыншылардан толық азат етілді. Нацистерден азат болғаннан кейін кендерді және олардың маңындағы елді мекендерді қайта жаңарту жұмыстары қарқынды жүргізілді. 1948 жылы "Гуковогул" тресі өз жетістіктері үшін Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. Бірте-бірте елді мекендер өсіп, жаңа орталықпен қалаға бірікті. 1955 жылдың 30 маусымында Гуково кенті (1939 жылдан бастап) облыстық бағынысты қалаға айналдырылды. Сол кезде "Гуковшахтстрой" тресі құрылды, өнеркәсіптік нысандар, тұрғын үйлер мен мәдени орындардың құрылысы белсенді түрде басталды. Жаңа қалада үлкен мәдениет сарайы салынды, құрылыс колледжі мен кәсіптік училище ашылды. "Обуховская Заподная" сияқты аймақтағы ең ірі кендердің ішінде жаңа кендер пайда болды. 1970 жылы "Гуковогул" тресі негізінде тәуелсіз зауыт құрылды, ол көршілес Донецк қаласының тау-кен кәсіпорындарын да сіңіріп алды. Бүгінде Гуковода бірнеше азық-түлік және жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары, сондай-ақ кірпіш зауыты мен инженерлік зауыты бар. Қаланың сыртқы келбеті өзгерді, бірнеше заманауи аудандар салынды. Мәдениет сарайларының екеуі, жергілікті тарих мұражайы (кеншілер еңбегі мұражайы, Ресейдегі бірінші және Ресейдің Еуропалық бөлігіндегі жалғыз), қазіргі заманғы ауруханалар, диспансерлер, екі стадион, бассейнмен спорт сарайы және бірнеше спорт залдары бар. Гуково Новошахтинск, Шахты, Зверево, Красное Сулин және Украинаның көршілес қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланыстырылған. Украинаға халықаралық автомобиль шекарасы да бар.

Экономикалық

80 жылдан астам уақыт бойы қала экономикасының басты саласы көмір өндіру өнеркәсібі болды; Кеңес кезеңінде қалада алты шахта жұмыс істеді. Қазіргі таңда тек "Ростовская" шахтасы ғана жұмыс істейді. Өнеркәсіптің күрт құлдырауы қаланың экономикалық жағдайына теріс әсер етті. 2010 жылы Гуково моноқалалар тізіміне енгізілді, оларға федералдық бюджеттен басымдықпен көмек көрсетілді; жергілікті экономиканы қайта бағдарлау жөніндегі жұмыстардың нәтижесінде 2019 жылға дейін жаңа құрылған ауыл шаруашылығы, өңдеу және қайта өңдеу салаларында 800 жаңа жұмыс орны ашылды. Дегенмен, жұмыс орындарының жетіспеушілігі толыққанды шешілмеді, соның салдарынан еңбекке қабілетті жергілікті халықтың бір бөлігі Ресейдің басқа өңірлеріне, сондай-ақ облыстық орталық – Дондағы Ростов қаласына көшіп кетуге мәжбүр болды. Бұл банк тарихы 1994 жылға дейін жетеді, Мәскеу филиалы "Геолбанктің" төлем қабілетсіздігіне байланысты "Геолбанк" Гуково филиалынан дереу жаңа ашылған "Ростовсоцбанк" Гуково филиалына ауыстырылды, онда салымдар мен қалалық ұйымдардың шоттарындағы қаражаттар аударылды.

Көлік

Муниципалитет аумағында Солтүстік Кавказ темір жолының Гуково Ростов облысы теміржол станциясы орналасқан. Станция арқылы жүк пойыздары өтеді. Станцияда маневр жұмыстары жүргізіледі. 2013 жылдың 25 мамырынан бері жолаушылар пойыздары қала арқылы өтпейді. Гуково қаласында автобус станциясы бар. Қалааралық автобус бағыттары Гуковоны Ростов облысының, Краснодар өлкесінің және Мәскеу қалаларымен байланыстырады.

Инфрақұрылым

Гуково қаласында жоғары білім беретін бір оқу орны – Гуково экономика және құқық институты (Ростов мемлекеттік экономикалық университетінің өңірлік бөлімшесі). Екі колледж құрылыс және энергетика салаларында мамандар дайындайды. Оннан астам орта мектеп, үш өнер мектебі бар. Жиырмадан астам балабақша және нәрестелер бағдарламасы бар.

Мәдениет

Қалада Ресейдің Еуропалық бөлігіндегі жалғыз Гуковский кеншілер еңбегі мұражайы орналасқан. Мұражай 1964 жылы жергілікті тарих мұражайы ретінде құрылды, ал 21 ғасырдың басында кеншілік мұражайы ретінде қарқынды дамуға көшті. Ковалев көшесі, 49-шы үйге жаңа ғимаратқа көшкеннен кейін мұражайда "Шахта" бөлмелер кешені ашылды, онда толық көлемдегі шахталық жұмыстар, революцияға дейінгі шахталардың панорамалары, кен машиналары мен жабдықтары көрсетілген. Қазіргі таңда мұражай қоры 23 000-нан астам заттан тұрады. Қаладағы ең көне шіркеу – 1887 жылы салынған Әулие Николай шіркеуі. Бұл ғибадатхана, Кеңес үкімдерімен немесе әскери қимылдар кезінде қиратылған көптеген шіркеулерден өзгеше, Революцияны, Азамат соғысын және Екінші дүниежүзілік соғыстың барлық сынақтарынан аман қалды. 1978-1986 жылдары шіркеу қалпына келтіріліп, кеңейтілді. Жаңа негіз қазылып, қабырғалар кірпішпен қаланды. 1992 жылы ғибадатхананың ішкі қабырғаларына жаңа суреттер салынды.

Спорт

Гуково қаласы ұзақ жылдар бойы өзінің маңында Ресей ралли чемпионатының осы аттас кезеңі өткізілгенімен әйгілі. Бұл жарыс қаладағы жалғыз кросс-трасса болған "Березки" трассасында ұйымдастырылды. 2016 жылдың қазан айында Калинов хуторының жанында орналасқан "Гуковская" жаңа кросс-трассасының салтанатты ашылуы болды. Аталған трасса Ресей ралли чемпионатының және жергілікті облыстық жарыстардың кезеңдері үшін пайдаланылады.