Кіріспе

19-ғасырдағы француз өнері Францияда немесе француз азаматтарымен келесі саяси режимдер кезінде жасалған: Наполеонның консулдығы (1799–1804) және империясы (1804–1814), Реставрация (1814–1830), шілде монархиясы (1830–1848), Екінші республика (1848–1852), Екінші империя (1852–1871) және Үшінші республиканың алғашқы онжылдықтары (1871–1940). Романтизм 19-ғасырдың басында француз революциясы мен Наполеон соғыстарының ықпалымен өнерде өркендеген кезең ретінде пайда болды. Ол классицизмнен айырылып, шығыстануға, трагикалық анти-каһармандарға, жабайы ландшафттарға және орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінің тақырыптарына бет бұрды. Бұл дәуірде Жан-Огюст Доминик Ингрес сияқты сызықты жақтаушылар мен Евгений Делакруа сияқты жарқын түстер мен қисықтарды ұнататындар арасында пікірталас болды. Романтизм сезімдерге негізделген әдеби тілді баса назарлауға ұмтылды. Ол натурализм мен символизм сияқты келесі қозғалыстардың негізін қалады, Густав Курбе, Барбизон мектебі және Густав Моро сияқты суретшілерге әсер етті. 19-ғасырдың соңында Парижде пайда болған модернизм музыка, би, сәулет және әдебиет салаларындағы көркемдік жаңарулармен ерекшеленді. Ол кафе мәдениетінің сергелеуімен, Хауссманның қала құрылысына тигізген әсерімен және әлеуметтік топтар мен радикалдық өнер қозғалыстарының үйлесімімен сипатталды. Эдуард Мане өнері 19-ғасыр өнерін модернизммен байланыстырып, импрессионизмге жол ашты. Клод Моне және оның замандастары ашық ауада өткінші жарық эффекттерін бейнелей отырып, осы қозғалысты дамытты, бұл ішінара Дж.М.У. Тернердің және түтікшелердегі бояудың пайда болуының нәтижесі болды. Импрессионизм одан әрі тәжірибелер үшін жағдай жасады. Винсент ван Гог экспрессионизмді енгізді; Жорж Сюрат пуантилизмді дамытты; Пол Сезанн геометриялық қабылдауларды зерттеді; Пол Гоген экзотикалық елдерде символизм мен примитивизмді іздеді; ал Анри Руссо наив өнерді көрсетті. Бұл көркемдік зерттеу дәуірі көптеген заманауи өнер қозғалыстарының негізін қалады, бұл өткен дәстүрлер мен инновациялық техникалар арасындағы үнемі жалғасатын диалогты, соның ішінде фотосуреттің өркендеуін көрсетеді. Бұл кезеңде француз өнеріндегі көптеген өзгерістер 19-ғасыр француз әдебиетіндегі өзгерістермен паралель жүрді.

Романтизм

Француз революциясы мен Наполеон соғыстары Франция өнеріне зор өзгерістер әкелді. Француз императоры Наполеон I-ді дәріптеу және мифтеу бағдарламасы Грос пен Гериннің суреттерінде тығыз үйлестірілді. Сонымен қатар, шығыстану, египеттік мотивтер, трагикалық анти-батыр, жабайы пейзаж, тарихи роман және орта ғасырлар мен Ренессанс кезеңдерінен алынған көріністер – романтизмнің барлық элементтері классицизмге қарсы келетін құлпыра маусымды құрады. 19 ғасырдың басында Рубенс пен Пуссеннің жақтастары арасында 17 ғасырда болған пікірталас қайта жаңғырды: Жан-Огюст Доминик Ингрестің суреттеріндегі "сызық" пен Евгений Делакруаның суреттеріндегі күшті түстер мен қисықтарды қолдайтындар табылды. Дегенмен, бұл салыстыру шартты, себебі Ингрестің терең реализмі кейде түрік моншасының көріністерінде керемет сезімталдыққа жол береді. Романтизм – сезімдерге негізделген әдеби тіл. Осы ұғымды бейнелеген жазушылардың қатарында Джон Китс пен Бенжамин Констант бар. Романтизмнің ықпалы ғасыр бойы сақталды: идеалданған пейзаж және натурализмнің бастаулары романтизмде жатыр. Густав Курбе мен Барбизон мектебі де логикалық даму болып табылады, сондай-ақ 19 ғасырдың соңындағы символизм, мысалы, Густав Моро (Матисс пен Руоның профессоры) немесе Одилон Редон сияқты суретшілердің туындылары да осының жемісі. Огюст Роден мен Камиль Клодель өз заманының ең белгілі мүсіншілері еді.

Модернизмнің пайда болуы

Уолтер Бенджамин Парижді "19 ғасырдың астанасы" деп атады. 1860 жылдардан бастап Париждің тудырған көркемдік өрнектерінің керемет алуантүрлілігін түсіну үшін, қаланың барлық түнгі бульварларын еске алу жеткілікті, бірақ ол кедей аудандарды да ығыстырып, қала ішіндегі тәртіпсіздікті басу үшін әскерлерді жылдам жеткізуге арналған жолдар жасады. Дегенмен, Хаусманн қаласының шекарасында, Монмартр төбесінде, жел диірмендері, кабарелер және жүзімдіктері бар екінші Париж де болды. Кафе мәдениеті, кабарелер, аркадалар (19 ғасырдың жабық сауда галереялары), анархизм, әлеуметтік топтардың араласуы, академиялық салон жүйесінің нәтижесінде өнер мен көркемдік ағымдардың радикалдануы, соққыға ұқсас сезімді тудыруға деген құштарлық – мұның бәрі керемет сергектікке әкелді. Сонымен қатар, бейнелеу өнеріндегі қарқынды пікірталас сол кезеңде музыкада, биде, сәулет және романдарда да қайталанды: Шёнберг, Стравинский, Пруст, Нижинский және т.б. Осылайша, Модернизм дүниеге келді. Эдуард Мане көптеген сыншылар үшін 19 ғасыр мен жаңа дәуірдің (шарль Бодлер поэзиясындағыдай) арасындағы шекараны белгіледі. Оның испан суретшілерінің алтын ғасырындағы туындыларын қайта жаңғыртуы, боялмаған канвас көрсетуге дайындығы, ашық бейнеленген жалаңаштарды зерттеуі және радикалды соққылармен жұмыс істеуі – Импрессионизмге жасалған алғашқы қадамдар еді. Импрессионизм Барбизон мектебінен одан да асып түсіп, біржола күрделі стильді (және аралас түстер мен қара түстің қолданылуын) қабылдамай, ауа райының өзгеруіне байланысты жарықтың сыртқы ортада шағылысуын бейнеледі (шарль Моненің соборлары мен шанышқылары, Пьер Огюст Ренуардың ашық ауадағы мерекелер мен кейінгі қауырсынды, қызғылт жалаңаштар, Эдгар Деганың бишілер мен моншақтар). Бұл техникалардың кейбіреулерін түтікшелерде сатылатын жаңа бояулардың болуы мүмкін етті. Бұл суретшілер де 19 ғасырдың тағы бір жаңалығы – фотографиямен белгілі бір деңгейде байланыста болды. Осы сәттен бастап, келесі отыз жыл ғажайып тәжірибелерге толы болды. Винсент ван Гог, голланд туған, бірақ Францияда өмір сүрген суретші, экспрессионизмнің жолын ашты. Түс теориясынан әсер алған Жорж Серат импрессионизмді басқаруға мүмкіндік беретін пуантилизм әдісін ойлап тапты. Суретшілердің суретшісі Пауль Сезанн әлемді геометриялық тұрғыдан зерттеуге тырысты (бірақ бұл оның көптеген әріптестерін қызықтырмады). Банкир Пол Гоген Бреттанияда символизмді, ал кейін Француз Полинезиясында экзотизм мен примитивизмді тапты. Өзін-өзі оқытқан Генри Руссо нағыз революцияның үлгісіне айналды.