Кіріспе
Жаңа Зеландияда көлік құралдарының тіркеу нөмірлері (көбінесе нөмірлік тақталар деп аталады) көлік түріне және тіркеу күніне қарай алтыға дейін әріптік-цифрлық таңбадан тұрады. Кез келген қоғамдық жолда жүру (немесе тұрақтап қою) үшін көптеген автокөліктер мен тіркемелер тіркелуі және сәйкес тіркеу тақтасын көрсетуі керек. Бір тақта көліктің артқы жағына, ал мотоцикл, мопед, трактор немесе тіркеме болса, екінші тақта көліктің алдыңғы жағына бекітілуі тиіс. Егер стандартты нөмірлік тақтаның көрінуіне кедергі келтірілсе, мысалы, автомобильдің тіркемесіне орнатылған велосипед тірегі арқылы, сол тіркеу нөмірі бар қосымша тақта алу керек және ол кедергіге (немесе көлік құралына) бекітілуі тиіс, осылайша ол стандартты нөмірлік тақта көрінетін бағыттан көрінеді.
In New Zealand, vehicle registration plates (usually called number plates) contain up to six alphanumeric characters, depending on the type of vehicle and the date of registration. To be operated on (or parked on) any public road, most types of motor vehicles and trailers must be registered and display the corresponding registration plate(s). One plate must be affixed to the rear of the vehicle, and except in the case of a motorcycle, moped, tractor, or trailer, a second plate must be affixed to the front of the vehicle. If the visibility of a regular number plate is obstructed, for example by a bike rack mounted to a car's trailer hitch, a supplementary plate with the same registration number must be obtained and affixed to the obstruction (or the vehicle) such that it will be visible from the same direction as the regular number plate would have been.
Мотоциклдер мен тракторлар
Бұл көліктер бес таңбадан тұратын бірнеше жүйені пайдаланады. 2009 жылдан бері жүйе бір әріптен, одан кейін бір саннан, сосын үш әріптен құралған; мысалы, A2ATL. Алдыңғы жүйе бір немесе екі саннан, одан кейін үш әріптен тұратын. Жүйе сандар тізбегін бірінші кезекте арттырды, сондықтан 12ABC нөмірінен кейін 13ABC келді, ал 99ABC нөмірі 1ABD нөмірінен бұрын келді. 2009 жылдың шілдесінде осы нөмірлер "ZUU" диапазонына жетті.
Кәрвандар мен тіркемелер
2024 жылдан бастап, керуендер мен тіркемелердің нөмірлік тақталары nnnLn форматында болады (мысалы, 123A1). Бұл формат 2021 жылдың ортасында енгізілді. Оған дейін, бұл тақталар 2019 жылы nnLnn форматында (мысалы, 10A12) шығарылған. Одан бұрын, бұл тақталар nLnnn форматында (мысалы, 1A123) болды, ол 2014 жылы қолданысқа енгізілді, ал оған дейін LnnnL (мысалы, A123A) форматы болды, 2009 жылдың шілдесіне дейін N881S нөміріне жетті. Сонымен қатар, күміс түсті қара тақталар 1990 жылға дейін "РНА" диапазонынан бұрын мотоцикл нөмірлік тақталары бар тіркемелерге арналған. Екі ескі формат – Lnnnn және nnnnL, олар әлі де қара түсті әріптермен ақ тақталарда кездеседі (мысалы, 6176M, P8317). Күміс түсті қара тақталардың кейбіреулері nnnnI (мысалы, 5727I) форматында болды, ал 2002 жылы шығарылған қара түсті әріптермен ақ тақталардың кейбіреулері (W, Y және Z екінші әріп ретінде болмайды) (мысалы, 123AB) сол жылы енгізілген жаңа LnnnL форматына дайындық ретінде шығарылды.
Тарих
1925 жылға дейін көлік құралдарын тіркеу бүкіл елде емес, аймақтық деңгейде жүргізілді. Көліктер тіркеу нөмірлерін көліктің оң жағында көрсетті, көбінесе бояумен жазылған. 1925 жылдан бастап билік көлік иелеріне жыл сайын болат тақталар берді. Алғашқы тақталар АҚШ-та жасалған, жасыл түсті, ал алдынан NZ (nnn nnn) деген ақ нөмірлер қойылды. 1926–1927 жылдары ақ нөмірлермен қара тақталар, ал одан кейін қызғылт сары нөмірлермен қара тақталар қолданылды (nnn*nnn). Бұл жүйе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде болат жеткізілімі шектеулі болғанда өзгерді: 1941 жылдан бастап тақталар бес жыл бойы жарамды болды. Тұрақты тіркеу нөмірлерін беру 1964 жылы басталды. Бұл жаңа тақталар алюминийден жасалған, қара фонға күміс түсті әріптермен жазылған. Әріптер екі әріптен және төрт саннан тұрды, тізбек бойынша берілді, алғашқы тізбек – АА100. Кейбір екі әріпті тізбектер тыйым салынды немесе үкіметтік немесе дипломатиялық мақсаттар үшін сақталды, ал V әрпін пайдалану 1971 жылдан кейін тоқтатылды, ал кейіннен Q әрпі алғашқы әріп ретінде қолданылмады (төмендегі ерекшеліктерді қараңыз). 1986 жылдың қарашасында тақта дизайны бірнеше апта бұрын сынақтан өткеннен кейін ақ фонға қара әріптерге ресми түрде өзгертілді. Бұл дизайнның алғашқы ресми тақтасында MX100 тізбегі болды. Күміс әріптері бар қара тақталар әлі де жарамды және қолданыста, сондықтан 1987 жылға дейін пайдаланылған автомобильдерді осындай тақталармен сатып алуға болады, себебі Жаңа Зеландияда көлік иелері көліктің иесі ауысқанда тақталарды ауыстыруға міндетті емес. Дегенмен, қатты зақымдалған күміс тақталарды ауыстыру үшін ақ фонға қара әріптерді қолдануға болады. Дизайн өзгергеннен кейін әріптердің түрі бастапқыда өзгермеді. 1990 жылдың ортасында нөл санына сызық қосылды; сызықталған нөлді көрсеткен алғашқы тақтада PC10 тізбегі болды. 2022 жылдың қыркүйегінде Kiwi Plates (Жаңа Зеландияның нөмірлік тақталарын шығаруға уәкілетті жалғыз компания) қара нөмірлік тақталарды қайта іске қосу туралы хабарлады. Waka Kotahi және Жаңа Зеландия полициясымен бірлесіп, тақталар жол және төлем камераларымен үйлесімді екенін қамтамасыз еткеннен кейін, жаңа тақталар қара фонмен және күміс немесе ақ әріптермен бекітілді. DC1 тізбегі Жаңа Зеландиядағы британдық жоғарғы комиссарына арналған. Жаңа Зеландиядағы монархтың ресми өкілі ретінде генерал-губернатордың басты көлігінде нөмірлік тақта болмайды, оның орнына корольдік тәж бейнеленген. Бұл Жаңа Зеландия жолдарында нөмірсіз жүруге рұқсат етілген жалғыз стандартты автомобиль. Алайда, NZTA жүйесінде "CROWN" тізбегі қолданылады және ол 1986 жылы шығарылды, барлық жекеленген тақталардан екі жыл бұрын. LLLnnn форматына ауысқаннан бері I, O және X әріптері тек "AAI", "AAO" және "AAX" тізбегімен басталатын тақталарда пайда болды; осы әріптерді сандармен және басқа ұқсас әріптермен шатастыру мүмкіндігі осы алғашқы тізбектерден кейін ғана анықталды деп болжауға болады. Қазіргі тақталарда 2021 жылдан бері I, O, V және NGR әріптері қолданылмайды. MG модельдерінің кейбіреулерінде MG тізбегіндегі тіркеу нөмірлері болды, олар MG ресми түрде шығарылғанға дейін жартылай жекеленген тақталар ретінде пайдаланылды. BMW дилерлері ұқсас мақсаттар үшін BMW тізбегінің толық нұсқасын сатып алды, ал Hyundai және Kia автомобильдерінің кейбіреулерінде HYU және KIA тізбектері бар тіркеу нөмірлері бар. CCC және DCC тізбектері дипломатиялық көліктерге арналған деп болжауға болады. Сондай-ақ, EBA, FCC, FNA–FNZ, G(A–H)A, MMM, NWA, PCP, PDW, PFZ, PGF, PGR, PHN, PQW, PSD және PUB тізбектері де алынып тасталды. Автосаудагерлер сары түсті уақытша тіркеу нөмірлерінің жеке тізбегін пайдаланады. Бұл тізбектерде әрпі мен сандарының бірнеше комбинациясы қолданылады, көбінесе X әрпінен басталып, төрт санға дейін болады. Алғашында қара түсті болған бұл тақталар кейінірек сары түсті болды. 2019 жылдың мамыр айында Крайстчерч мешітіндегі оқиғадан кейін NZTA "GUN" префиксі бар кез келген тіркеу нөмірлерін ауыстыруды ұсынды (2013 жылы шығарылған), бірақ тізбек алынбады.
Еске алу тақталары
Жалпы, жүйелердегі сандар басында нөлдері болмайды, LLnnnn жүйесінде 1000-ден бастап, ал LLLnnn жүйесінде 100 және одан кейін 1-ден басталады. Жаңа Зеландияның ұлттық регби құрамасы, "Олл Блэкс" командасын құрметтейтін ескерткіш тақталар LLnnnn жүйесін қолданады, бірақ "AB" ("All Blacks") әріптерінен кейін басында нөл қойылып, AB0nnn форматына ие болады. 1990 жылы елдің 150 жылдығын мерекелеуге арналған ескерткіш тақталардың арнайы сериясы шығарылды. Олар nnnnNZ форматында, ақ түсті фонға қызыл әріптермен жазылған.
Жекеленген тақталар
Алты таңбаға дейінгі бірегей комбинацияларды NZ Transport Agency лицензиясы бар жеке компаниядан сатып алуға болады. Сатып алушы стандартты нөмірлеу тізбегіне кірмейтін кез келген бірегей комбинацияны (құлықты, ұятты, дінге қарсы немесе қасақана шатастыратын комбинациялардан басқа, сондай-ақ зорлық-зомбылықты, кемсітушілікті немесе жақпарушылықты қолдайтын жағдайларда) немесе қолданыстан шығып қалған стандартты нөмірлерді сатып ала алады. Жаңа Зеландия тақтаны көлікке тіркеуді міндетті етпейді және оны жалдаудың орнына толыққанды сатуға рұқсат береді. Таңбалар мен нөмірлердің комбинацияларында "бос орын" болуы мүмкін, бірақ олар бірегей идентификацияның бөлігі болып табылмайды және көбінесе сақталмайды (мысалы, полицияның компьютерлік жүйелерінде). Сондықтан, егер "I A I" сияқты жекелендірілген тақта болса, иесі "IAI" сияқты комбинацияны сатып ала алмайды, және керісінше. Жекелендірілген тақталар ретінде ең көп сұранысқа ие болған (мысалы, "A1" немесе "AAAAAA") комбинациялар арнайы "жинақтаушы тақталарына" айналды, олардың әріптері ақ түсті фонға көк түспен жазылған. Мұндай тақталар әдетте стандартты тақталардан әлдеқайда қымбатқа сатылады. 2017 жылы NZTA бірқатар ұсынылған жекелендірілген тақталарды (соның ішінде OR6ASM, FK8R және 4UHOES) қабылдамады.
Номерлік тақтаға арналған қосымша құралдар
Бірқатар компаниялар стандартты нөмірлік тақтаға балама ұсынады. Нөмірлік тақтаның жиегі тақтаға бекітіліп, мемлекеттік нөмірдің үстінде және/немесе астында хабарламалар үшін орын жасайды, осылайша жарнама таратуға мүмкіндік тудырады. Бірнеше маори тайпалары өздерінің айтылуын және дәстүрлі графикалық дизайндарын жиектер арқылы ілгерілетеді.
Номерлік тақтаны іздеу жүйелері
1998 жылғы "Жер көлігі туралы" Заңның 236 және 237-баптары NZ Transport Agency (НЗ Транспорт агенттігі) жүргізетін Автокөлік тіркеліміне қоғамдық қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Автокөлік тіркелімі Жаңа Зеландия жолдарында пайдаланылатын көлік құралдары және олардың пайдаланылуына жауапты тұлғалар туралы мәліметтерді сақтайды. Тіркелімнен алынған мәліметтерді тікелей NZTA-дан, сондай-ақ өздерінің көлік құралдары туралы ақпараттарына осы мәліметтерді қосатын үшінші тараптардан алуға болады.
Қолжетімді қызметтер
Жаңа Зеландия Көлік агенттігі тікелей ұсынатын қызметтер ресми веб-сайтында тізімделген.
Ұрланған көліктерді тексеру
Полиция жүргізетін бұл қызмет арқылы азаматтар көліктің ұрланғаны туралы хабарланғанын тексеруге болады.
Көлік құралының негізгі мәліметтері
Көлік құралдарының тіркеу нөмірін енгізу арқылы негізгі ақпаратты тегін қарауға мүмкіндік беретін бірнеше есеп беруші компаниялар бар.
Меншік иесінің растауы
Көлік иелерінің жеке ақпараты көпшілікке ашық емес, сондай-ақ көптеген көліктерге қатысты шасси мен қозғалтқыш түрін анықтау үшін маманның физикалық қатысуы қажет. Жаңа Зеландия шекарасында тіркелген VIN нөмірлері "7A" әріптерімен басталады. Goodyear компаниясы өз Жаңа Зеландия сайтына көлік нөмірін іздеу жүйесін қосты, бірақ дөңгелектерді ауыстырғанда тексеру, арнайы құралдар мен маманның көмегі міндетті болып табылады.
Бағдарламалау интерфейсі
NZTA-дан оның ресми жеткізушісі Motochek арқылы осы ақпаратты сатып алудан басқа, бірнеше компаниялар көлік құралдарының дерекқорын бір көлік үшін төлем жасау арқылы автоматты түрде қолжеткізуді ұсынады. Бұл ақпаратты сатып алу құнын төмендетіп, компанияларға өздерінің мемлекеттік нөмірді анықтау жүйелерін жасауға мүмкіндік берді. Қазіргі уақытта MotorWeb, CarJam және Checka сияқты компаниялар интерфейстер ұсынады.
Құрлықтық көлік туралы заң және ресми ақпарат туралы заң
Автомобиль тіркеліміндегі ақпарат ресми ақпарат болғанымен, 1982 жылғы Ресми ақпарат туралы заң (OIA) ЖТА-ның (LTA) жұмысына әсер етпейді. Аталған заңның 52-бабының 3-тармағының (b) (ii) тармақшасы былай демек: "Ешқандай ереже, Парламент қабылдаған басқа да заңдарда қамтылған және ресми ақпаратты алу немесе оны қолжетімді ету тәртібін реттейтін ережелерге қайшы келмейді."
"Any provision which is contained in any other Act of Parliament and which regulates the manner in which official information may be obtained or made available."
Деректердің сәйкессіздігі
Тіркелім деректерінде қарама-қайшылықтар бар, бұл көлік құралдарын автоматты түрде салыстыруды қиындатады. Көптеген дерек енгізу жолдары болғанымен, олардың көпшілігі міндетті емес, ал енгізілген деректердің сапасы оператордың тәжірибесіне және олардың қолжеткісіндегі ақпаратқа байланысты өзгереді. Кейбір жағдайларда, тізімдер берілуі тиіс болған жерлерде бос дерек енгізу жолдары қолданылады, бұл әртүрлі жазылулар мен қателерге себеп болады. Модельдер мен субмодельдердің атаулары кейде орны ауыстырылып жазылады, көлік құралдарының сипаттамалары жиі жіберіліп қалдырылады. Шасси мен қозғалтқыш түрлерінің үштен бірінен астамы жоқ, қате немесе машинамен оқылмайды.
Терең талдауды болдырмайтын тыйым салу заңдары
NZTA тіркелімнің деректерін талдауды ұсынады, бірақ VIN, қозғалтқыш нөмірі немесе шасси кодтары арқылы емес, себебі олар көліктің жеке басын анықтап береді. Техникалық тұрғыдан алғанда, талдау барлық жеке сәйкестендіру деректерін қамтымайды; дегенмен, бұл автокөлік тіркеліміндегі ақпаратты пайдаланып көлік құралдарын салыстыру жүйелерін жасауға бөгет жасайтын құқықтық жаңылғыш аймақ болып табылады.