Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нілдің алты ақсулы тасқыны сериясы
Series of six whitewater rapids
Нілдің катаракталары – Хартум мен Асван арасында орналасқан Нил өзенінің таяз учаскелері (немесе ақсулы тасқындар). Бұл жерлерде су беті өзен төсегінен көтерілген көптеген кішкентай тасқабықтар мен тастармен тізіліп, бұзылады. Кейбір учаскелерде ақ сулар кездеседі, ал басқаларында су ағысы тегіс болғанымен, әлі де таяз болып қалады.
The Cataracts of the Nile are shallow lengths (or whitewater rapids) of the Nile river, between Khartoum and Aswan, where the surface of the water is broken by many small boulders and stones jutting out of the river bed, as well as many rocky islets. In some places, these stretches are punctuated by whitewater, while at others the water flow is smoother but still shallow.
Геология
Геологтар Суданның солтүстік аймағы тектоникалық жағынан белсенді екенін және осы белсенділік өзенге "жас" сипат беруіне себеп болғанын көрсетеді. Нубиялық дөңгелек өзеннің бағытын батысқа бұрып, оның тереңдігін сақтап, шағын арналардың қалыптасуына ықпал етті. Өзен төсені эрозияға ұшырап тозып тұрса да, құрлық көтеріліп, өзен төсенінің бір бөлігін ашық қалдырады. Асуан мен Хартум арасындағы өзеннің осы ерекшеліктері осы учаскені көбінесе Катаракта Нилі деп атауға себеп болды, ал төменгі ағысы кейде "Мысыр" Нилі деп аталады. Өзеннің осы екі бөлігі арасындағы геологиялық ерекшеліктер айқын. Асуанның солтүстігінде өзен төсені тасты емес, шөгінділерден тұрады және оның тереңдігі аз емес. Бұрынғы тау жыныстарының қабаты бірнеше мың метрге дейін эрозияға ұшыраған деп саналады. Бұл қазір шөгінділермен толып жатқан үлкен каньонды құрады. Осы сипаттамаларға қарамастан, әдетте судың аз тереңдігіне байланысты кемелер өте алмайтын шағын арналардың кейбіреулері су тасқыны кезінде кеме жүзуге қолайлы болады.
Geologists indicate that the region of northern Sudan is tectonically active and this activity has caused the river to take on "youthful" characteristics. The Nubian Swell has diverted the river's course to the west, while keeping its depth shallow and causing the formation of the cataracts. Even as the river bed is worn down by erosion, the landmass is lifted, keeping parts of the river bed exposed. These distinctive features of the river between Aswan and Khartoum have led to the stretch being often referred to as the Cataract Nile, while the downstream portion is occasionally referred to as the "Egyptian" Nile. The geological distinction between these two portions of the river is considerable. North of Aswan, the river bed is not rocky, but is instead composed of sediment, and far from being a shallow river. It is believed that the bedrock was previously eroded to be several thousand feet deep. This created a vast canyon that is now filled with sediment. Despite these characteristics, some of the cataracts which are normally impassable by boat because of the shallow water have become navigable during the flood season.
Тарих
"Катаракта" сөзі грекше καταρρέω ("төмен ағып кету") деген сөзден шыққан, бірақ түпнұсқа грек сөзі тек Κατάδουποι болып келген. Алайда, мұның керісінше, Нілдің алты негізгі катарактасының ешқайсысын дәл түрде сарқырама деп сипаттауға болмайды, ал кеңейтілген анықтама бойынша, бұл көптеген ұсақ катаракталарға да қатысты. Ежелгі заманда Жоғарғы Египет Ніл дельтасының оңтүстігінен бастап алғашқы катарактаға дейін созылған, ал одан әрі ағыс бойындағы жерді ежелгі Куш патшалығы басқарған, ол кейіннен 760-656 жж. аралығында Египетті жаулап алған. Кушиттердің шапқынынан басқа, Египет тарихының көп бөлігінде Нилдің катаракталары, әсіресе Бірінші катаракта, оңтүстіктен келушілердің көп бөлігі үшін табиғи кедергі болып қызмет етті, себебі аталған аймақтағы адамдар солтүстік және оңтүстікке саяхаттау үшін өзенге тәуелді болды. Бұл Египеттің оңтүстік шекарасын жаулап алудан қорғауға мүмкіндік берді және қысқа ғана Кушит үкімдігінен басқа, Египет тарихының көп бөлігінде табиғи шекара болып қала берді. Эратосфен Катаракта Нилінің нақты сипаттамасын берді: Оның пішіні кері N әрпіне ұқсайды. Ол Мероеден солтүстікке қарай 2700 стадияға дейін ағып, содан кейін оңтүстікке бұрылып, қысқы күн бату кезінде 3700 стадияға дейін созылады, Мерое аймағымен шамалас параллельге жетеді және Ливияға қарай терең бойлайды. Содан кейін ол тағы да бұрылып, 5300 стадияға дейін үлкен катарактаға қарай ағып, шығысқа қарай сәл қисайады; содан кейін 1200 стадияға дейін Сиенадағы (яғни Асван) кіші катарактаға, және тағы 5300 стадияға дейін теңізге дейін ағады. Нилдің алты катарактасы еуропалық саяхатшылар, әсіресе Уинстон Черчилльдің "Өзен соғысы" (1899) еңбегінде кеңінен суреттелген, онда ол 1896-1898 жылдар аралығында Суданға қайта оралуға тырысқан британдықтардың ерліктерін баяндайды, олар 1885 жылы елде болуға мәжбүр болған. Бүгінде Насер көлі бірінші және екінші катаракталар арасындағы аумақтың көп бөлігін (Төменгі Нубия деп аталады) толтырды, ал оның ескерткіштері Нубия ескерткіштерін сақтау жөніндегі халықаралық науқан аясында көшірілді.
The word "cataract" comes from the Greek word καταρρέω ("to flow down"), although the original Greek term was the plural only Κατάδουποι. However, contrary to this, none of the Nile's six primary cataracts could be accurately described as waterfalls, and given a broader definition, this is the same with many of the minor cataracts. In ancient times, Upper Egypt extended from south of the Nile Delta to the first cataract, while further upstream, the land was controlled by the ancient Kingdom of Kush that would later take over Egypt from 760 to 656 BC. Besides the Kushite invasion, for most of Egyptian history, the Nile's cataracts, particularly the First Cataract, primarily served as a natural border to prevent most crossings from the south, as those in said region would rely on river travel to venture north and south. This allowed Egypt's southern border to be relatively protected from invasions, and besides brief Kushite rule, it remained a natural border for most of Egyptian history. Eratosthenes gave a precise description of the Cataract Nile: It has a similar shape to a backwards letter N. It flows northward from Meroë about 2700 stadia, then turns back to the south and the winter sunset for about 3700 stadia, and it almost reaches the same parallel as the Meroë region and makes its way far into Libya. Then it makes another turn, and flows northward 5300 stadia to the great cataract, curving slightly to the east; then 1200 stadia to the smaller cataract at Syene (i. e. Aswan), and then 5300 more to the sea. The six cataracts of the Nile are depicted extensively by European visitors, notably by Winston Churchill in The River War (1899), where he recounts the exploits of the British trying to return to the Sudan between 1896 and 1898, after they were forced to leave in 1885. Today, Lake Nasser has filled most of the area between the first and second cataracts (known as Lower Nubia), and its monuments moved as part of the International Campaign to Save the Monuments of Nubia.