Кіріспе

Василий Осипович Ключевский (1841-1911) – Ресей империясының соңғы кезеңіндегі көрнекті тарихшы. Ол өзінің еңбектерінде заманауи Ресей экономикасын да қарастырды.

Өмірбаян

Ауылдық діни қызметкердің ұлы Ключевский Мәскеу университетінде Сергей Соловьевтың басшылығымен оқыды, ал 1879 жылы оның кафедрасын жалғастырды. Оның алғашқы маңызды жариялымдары Соловецкий монастырының экономикалық қызметі туралы мақала (1867) және ортағасырлық орыс агиографиясы туралы диссертация (1871) болды. Ключевский саяси және әлеуметтік мәселелерден географиялық және экономикалық факторларға назар аударған алғашқы орыс тарихшыларының бірі болды. Ол ерекше қызығушылық танытқан нәрсе – Ресейдің Сібір мен Солтүстік Шығыстың отарлау процесі. 1882 жылы ол Бояр Думасы туралы маңызды зерттеуін жариялады, онда мемлекеттің түрлі әлеуметтік топтардың ынтымақтастығының нәтижесі екенін айтты. 1889 жылы Ключевский Ресей Ғылым академиясының академигі болып сайланды. Оның лекциялары Мәскеу университетінің студенттері арасында өте танымал болғанымен, оның туындыларының тек бір бөлігі ғана жариялауға бағытталған, мысалы, Андрей Курбский, Афанасий Ордин-Нащекин, Федор Ртищев, Василий Галитцин және Николай Новиков сияқты "көрнекті тұлғалардың" өмірбаяндары. Ключевский орыс тарихы бойынша лекцияларын 1880-ші жылдары жазды, ал олар 1900-ші және 1910-шы жылдары жарық көрді. Ол Шығыс славян тарихының дәстүрлі көзқарасын қалыптастырды, оны екі тармағы бар орыс мемлекеті және "ұлттық ерекшелік" ретінде сипаттады: "Ұлы орыс" (орыс) және "Кіші орыс" (украин). Ол Киев дәуірінде біртұтас Русь ұлты болғанына, ал Ұлы орыс тармағының XV ғасырдың ортасы мен XVII ғасырдың басында қалыптасқанына сенді, содан кейін XIX ғасырдың ортасына дейін "орыс ұлтының" бөліктері бірігіп, "жалпы орыс билігі" астына жиналды. Карамзин патша үшін жазды, Соловьев ұзақ және көңілсіз жазды, ал Ключевский өзінің ләззаты үшін жазды.