Кіріспе

Жойылған бауырымен жорғалаушылар туысы

Нотозавр ("жалған кесіртке", көне грекше (νόθος), "заңсыз" және (σαῦρος), "кесіртке") – шамамен 240–210 миллион жыл бұрын Триас кезеңінде өмір сүрген сауроптеригиялық жорғалаушылардың жойылған туысы. Оның қазба қалдықтары Солтүстік Африкадан және Еуропадан Қытайға дейін кездеседі. Бұл нотозаврлар тобының ең жақсы зерттелген өкілі.

Сипаттама

Нотозавр жартылай мұхиттық жануар болған, оның өмір салты қазіргі ескектерге ұқсас болған. Оның ұзындығы шамамен 15 метрге жететін, ұзын, қанаттық бармақтары және құйрығында қанат болуы мүмкін. Алайда, N. zhangi және N. giganteus сияқты кейбір түрлер одан да ірі болды, шамамен 20 метрге дейін. Суда жүзу кезінде Нотозавр құйрығын, аяқтарын және қанаттық аяқтарын жылға беру және бағытталған қозғалыс үшін пайдаланған. Бас сүйегі кең және жалпақ, ұзын жақтары және ине тәрізді тістері болған, ол балықтар мен басқа да теңіз жануарларын аулаған болуы мүмкін. 2014 жылдың маусым айында Қытайдың Юньнань провинциясынан хабарланған нотозаврға тиесілі деп саналатын іздер, жануарлардың жұмсақ теңіз түбін ескектер сияқты қозғалыспен қазып, жасырын теңіз түбіндегі жануарларды шығарғанда қалған құрқылдар ретінде түсіндірілді. Бір рет ұсталған жануарлардың өте азы ғана Нотозаврдың аузынан құтыла алған болар. Көп жағынан оның дене құрылымы кейінірек пайда болған плезиозаврларға ұқсас болған, бірақ ол су ортасына олардай жақсы бейімделмеген. Нотозаврлардың бір тармағы Лиоплеуродон сияқты қысқа мойынды плезиозаврларға, ұзындығы 6 метрге дейін өсетін, және Криптоклид сияқты ұзын мойынды плезиозаврларға, мойнының ұзындығы 6 метрге жететін, эволюциялаған болуы мүмкін.

Түрлер

Нотозаврдың шамамен онға жуық түрі белгілі. Типтік түрі – N. mirabilis, ол 1834 жылы германдық Muschelkalk қабатынан сипатталған. Басқа түрлерге Германияның Оснабрюк қаласынан табылған N. giganteus (бұрын Paranothosaurus деп аталған); сондай-ақ Германиядан N. juvenilis; N. edingerae Жоғарғы Muschelkalk және Төменгі Keuper қабаттарынан; Израильдің Махтеш Рамон аймағынан N. haasi және N. tchernovi; испандық Muschelkalk қабатынан N. cymatosauroides; Германияның Хоэнлохе аймағынан N. jagisteus; және Қытайдың Гуйчжоу провинциясынан N. youngi, N. yangjuanensis (және оның кіші синонимі N. rostellatus) және жақында аталған N. zhangi кіреді. (және оның кіші синонимдері)

Клейн мен Альберс (2009) филогенетикалық талдау жүргізді, бірақ олардың талдауына басқа нотозавридтер енбегендіктен, Нотозаврдың монофилиясын тексермеді. Тағы бірнеше түрлер сипатталған, бірақ қазіргі уақытта олардың көпшілігі жарамсыз деп есептеледі. Мысалы, N. procerus түрі қазір N. marchicus-тің кіші субъективті синонимі саналады. N. marchicus-тің кіші синонимдеріне N. crassus, N. oldenburgi, N. raabi, N. schroderi, N. venustus және жақында аталған N. winterswijkensis түрлері жатады. Екінші ең ірі Нотозавр түрі – N. giganteus-тің кіші синонимдері N. andriani, N. angustifronis, N. aduncidens, N. baruthicus және N. chelydrops болып табылады. Кейін, 2017 жылы N. juvenilis, N. youngi және N. winkelhorsti түрлері ресми түрде Lariosaurus туысына көшірілді.

Жалпы сілтемелер

Диксон, Дугал (2006). "Динозаврлардың толық кітабы". Гермес үйі. Хейнс, Тим және Пол Чемберс. "Тарихи өмірге толық оқулық". 64 бет. Канада: Firefly Books Ltd., 2006 жыл.