Жұра және бор кезеңдерінде өмір сүрген, ұзын мойынды, еттен қоректенетін теңіз рептилиялары – плезиозаврлар туралы мағлұмат. Қазба қалдықтары зерттелді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жорғалаушылардың жойылған клады
Extinct clade of reptiles
Plesiosauroidea (['/p//l//iː//s//i//ə//s//ɔər/]; грекше: πλησιος 'жақын, қасында' және σαυρος 'кескел') - етқоректі теңіз жорғалаушыларының жойылған клады. Олар кез келген жорғалаушыға қарағанда ең ұзын мойын мен дене арақатынасына ие, жыланға ұқсайды. Плезиозавроидтар Юра және Бор кезеңдерінен белгілі. Олардың кейбіреулері табылғаннан кейін, қабықтары болмаса да, "құрт қабығының ішінде тігілген жыланға" ұқсайтыны айтылды. Plesiosauroidea ерте Юра кезеңінде (соңғы Синемур кезеңінде) пайда болды және Бор кезеңінің соңындағы K-Pg жойылғанға дейін гүлденді. Ең көне расталған плезиозавроид – өзінің Плезиозавр, себебі барлық жас таксондардың жақында плиозавроидтар екені анықталды. Олар динозаврлармен бір уақытта өмір сүрген мезозойлық диапсидтік жорғалаушылар болғанымен, соңғыларға жатпады. Гастролиттер жиі плезиозаврлармен бірге табылады. Көптеген басқа да үлгілер табылды, олардың кейбіреулері дерлік толық, ал жаңа жаңалықтар жиі кездеседі. 2002 жылы Сомерсет (Англия) жағалауында жағадан балық аулап жүрген біреу ең жақсы үлгінің бірін тапты. Ол табылғаннан кейін Колард үлгісі деп аталды және 2007 жылы Таунтон мұражайында қойылды. Тағы бір, толық емес, қаңқа 2002 жылы Англияның Йоркшир графтығындағы Файлидің жартасындағы әуесқой палеонтологпен табылды. Сақталған қаңқа Скарборо қаласындағы Ротунда мұражайында көрсетілген.
Plesiosauroidea ('/p//l//iː//s//i//ə//s//ɔər/; Greek: πλησιος 'near, close to' and σαυρος 'lizard') is an extinct clade of carnivorous marine reptiles. They have the snake like longest neck to body ratio of any reptile. Plesiosauroids are known from the Jurassic and Cretaceous periods. After their discovery, some plesiosauroids were said to have resembled "a snake threaded through the shell of a turtle", although they had no shell. Plesiosauroidea appeared at the Early Jurassic Period (late Sinemurian stage) and thrived until the K Pg extinction, at the end of the Cretaceous Period. The oldest confirmed plesiosauroid is Plesiosaurus itself, as all younger taxa were recently found to be pliosauroids. While they were Mesozoic diapsid reptiles that lived at the same time as dinosaurs, they did not belong to the latter. Gastroliths are frequently found associated with plesiosaurs. Many others have been found, some of them virtually complete, and new discoveries are made frequently. One of the finest specimens was found in 2002 on the coast of Somerset (England) by someone fishing from the shore. This specimen, called the Collard specimen after its finder, was on display in Taunton Museum in 2007. Another, less complete, skeleton was also found in 2002, in the cliffs at Filey, Yorkshire, England, by an amateur palaeontologist. The preserved skeleton is displayed at Rotunda Museum in Scarborough.
Сипаттама
Плезиозауроидтердің денесі кең, ал құйрығы қысқа болған. Олар ататектерінен сақталған екі жұп аяқ-қолын ұстап қалды, олар ірі қанаттарға эволюциялады. Тіс қалдықтары арқылы теңізде өмір сүрген бірнеше жорғалаушы, соның ішінде плезиозауроидтердің де сүтқоректілерге ұқсас жылу қанды метаболизмі болғаны анықталды. Олар суық ортада тірі қалу үшін эндотермиялық жылуды өндіре алды.
Plesiosauroids had a broad body and a short tail. They retained their ancestral two pairs of limbs, which evolved into large flippers. It has been determined by teeth records that several sea dwelling reptiles, including plesiosauroids, had a warm blooded metabolism similar to that of mammals. They could generate endothermic heat to survive in colder habitats.
Эволюция
Плезиозавроидтар пистозаврлар сияқты ертерек, ұқсас түрлерден пайда болды. Плезиозавроидтардың бірнеше тұқымдасы бар, олардың барлығы дерлік бірдей жалпы пішінге ие, бірақ әртүрлі нақты ерекшеліктерімен ерекшеленеді. Оларға Плезиозавридтер кіреді, бұл арнайыланбаған түрлер ерте юра кезеңімен шектелген; Криптоклидидтер (мысалы, Криптоклид), орташа ұзындықтағы мойны және сәл денелі құрылысы бар; Эласмозавридтер, өте ұзын, иілгіш мойны және кішкентай басы бар; және Кимолиазавридтер, бұл мел дәуірінің аз зерттелген шағын түрлері. Дәстүрлі жіктемелерге сәйкес, барлық плезиозавроидтардың басы кішкентай, ал мойны ұзын болған, бірақ соңғы жіктемелерде қысқа мойынды және үлкен баслы поликотилидтер тобы дәстүрлі Плиозавроидтар емес, Плезиозавроидтарға жатқызылады. Әртүрлі плезиозаврлардың өлшемдері айтарлықтай өзгеше болды, мысалы, Trinacromerum үш метрге жететін болса, ал Mauisaurus жиырма метрге дейін өсті.
Plesiosauroids evolved from earlier, similar forms such as pistosaurs. There are a number of families of plesiosauroids, which retain the same general appearance and are distinguished by various specific details. These include the Plesiosauridae, unspecialized types which are limited to the Early Jurassic period; Cryptoclididae, (e. g. Cryptoclidus), with a medium long neck and somewhat stocky build; Elasmosauridae, with very long, flexible necks and tiny heads; and the Cimoliasauridae, a poorly known group of small Cretaceous forms. According to traditional classifications, all plesiosauroids have a small head and long neck but, in recent classifications, one short necked and large headed Cretaceous group, the Polycotylidae, are included under the Plesiosauroidea, rather than under the traditional Pliosauroidea. Size of different plesiosaurs varied significantly, with an estimated length of Trinacromerum being three meters and Mauisaurus growing to twenty meters.
Қарым-қатынастар
Келесі кладограмма Бенсон мен Друккенмиллердің (2014) талдауы негізінде құрастырылған.
The following cladogram follows an analysis by Benson & Druckenmiller (2014).
Мінез-құлық
Плезиозавроидтар (Polycotylidae-ден басқа) плиозавроид туыстарынан айырмашылығы, олар көбінесе баяу жүзушілер болған. Олар су бетінің астында жайлап жүзіп, ұзын, иілгіш мойындарын балықтарды немесе баспаяқтыларды ұстау үшін қолайлы жағдайға келтірген. Төрт қанатты жүзуге бейімделуі оларға ерекше маневрлік қабілет берген, сондықтан олар жемтікті ұстау үшін денелерін жылдам бұра алатын. Көптеген плезиозавроидтардың бейнелеуіндегідей, олардың басын және ұзын мойынын "қу құсы" сияқты күйде, су бетінен жоғары көтеруі мүмкін емес еді. Егер олар мойындарын осы деңгейде жоғары ие білгенімен де (бірақ олар мұндай мүмкіндікке ие емес еді), гравитация олардың денесін алға қарай иіп, мойынның ауыр бөлігін суда ұстап тұрған болар еді. 2011 жылдың 12 тамызында АҚШ-тың ғалымдары 1987 жылы Канзас штатындағы бір шаруа қожалығында табылған жүкті плезиозаврдың қаңқасын сипаттады. Polycotylus latippinus плезиозавроиді, бұл жыртқыш теңіз рептилияларының басқа теңіз рептилияларынан айырмашылығы, көбінесе көптеген шағын ұрпақтар туатын болса, бір, ірі, тірі ұрпақ туатынын растады. Осы зерттеуге дейін плезиозавроидтар кейде теңіз тасбақалары сияқты жұмыртқа салу үшін судан шығып жүретіндей бейнеленген, бірақ сарапшылар олардың анатомиясының құрлықта қозғалуға сәйкес келмейтінін ұзақ уақыттан бері күдіктенген. Ересек плезиозаврдың ұзындығы ал жасөспірімнің ұзындығы болып табылады.
Unlike their pliosauroid cousins, plesiosauroids (with the exception of the Polycotylidae) were probably slow swimmers. It is likely that they cruised slowly below the surface of the water, using their long flexible neck to move their head into position to snap up unwary fish or cephalopods. Their four flippered swimming adaptation may have given them exceptional maneuverability, so that they could swiftly rotate their bodies as an aid to catching prey. Contrary to many reconstructions of plesiosauroids, it would have been impossible for them to lift their head and long neck above the surface, in the "swan like" pose that is often shown. Even if they had been able to bend their necks upward to that degree (which they could not), gravity would have tipped their body forward and kept most of the heavy neck in the water. On 12 August 2011, researchers from the U. S. described a fossil of a pregnant plesiosaur found on a Kansas ranch in 1987. The plesiosauroid, Polycotylus latippinus, has confirmed that these predatory marine reptiles gave birth to single, large, live offspring—contrary to other marine reptile reproduction which typically involves a large number of small babies. Before this study, plesiosauroids had sometimes been portrayed crawling out of water to lay eggs in the manner of sea turtles, but experts had long suspected that their anatomy was not compatible with movement on land. The adult plesiosaur measures long and the juvenile is long.