Кіріспе
Құрып кеткен плагиондық жыртқыштар клады – Плиозавроидтар – ерте юра дәуірінен бастап ерте креда дәуірінің басына дейін белгілі плезиозаврлардың бір клады. Олар ең жақсы Талассофонея подкладымен танымал, онда крокодил сияқты қысқа мойынды, үлкен бас және үлкен тісті жақтары бар түрлер кездеседі, олар көбінесе плиозаврлар деп аталады. Талассофондық емес примитивті плиозавроидтар салыстырмалы түрде ұзын мойын мен кішірек басқа ие болғандықтан плезиозаврларға ұқсас. Бұрын олар тек Pliosauridae тұқымдасының мүшелерін, Plesiosauria отрядының мүшелерін ғана қамтыды, бірақ қазір бірнеше басқа тұқымдар мен отбасылар да кіреді, олардың саны мен егжей-тегжейі қолданылған жіктеуге байланысты өзгереді. Оларды ерекшелейтін белгілері – қысқа мойын және созылған бас, сондай-ақ алдыңғы қанаттарына қарағанда үлкен артқы қанаттары, бұл плезиозаврлардан өзгеше. Олар ет жейтін, ұзын және күшті жақтарында көптеген өткір, конус тәрізді тістері болған. Плиозаврлардың ұзындығы 4 метрден 10 метрге дейін немесе одан да көп болуы мүмкін. Олардың жемі балықтар, акулалар, иктиозаврлар, динозаврлар және басқа плезиозаврлар болған болуы мүмкін. Ең ірі түрлері – Кронозавр және Плиозавр макромер; басқа белгілі тұқымдарына Римлеозавр, Пелонеуст және Макроплата жатады. Олардың қазба қалдықтары Африка, Австралия, Қытай, Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америкада табылған. Көптеген өте ерте (ерте юра және мүмкін соңғы триас, яғни ретиан) примитивті плиозавроидтар сыртқы түрі жағынан плезиозавроидтарға өте ұқсас болды және, шын мәнінде, Plesiosauridae тұқымдасына кіретін.
Pliosauroidea is an extinct clade of plesiosaurs, known from the earliest Jurassic to early Late Cretaceous. They are best known for the subclade Thalassophonea, which contained crocodile like short necked forms with large heads and massive toothed jaws, commonly known as pliosaurs. More primitive non thalassophonean pliosauroids resembled plesiosaurs in possessing relatively long necks and smaller heads. They originally included only members of the family Pliosauridae, of the order Plesiosauria, but several other genera and families are now also included, the number and details of which vary according to the classification used. The distinguishing characteristics are a short neck and an elongated head, with larger hind flippers compared to the fore flippers, the opposite of the plesiosaurs. They were carnivorous and their long and powerful jaws carried many sharp, conical teeth. Pliosaurs range from 4 to 10 meters or more in length. Their prey may have included fish, sharks, ichthyosaurs, dinosaurs and other plesiosaurs. The largest known species are Kronosaurus and Pliosaurus macromerus; other well known genera include Rhomaleosaurus, Peloneustes, and Macroplata. Fossil specimens have been found in Africa, Australia, China, Europe, North America and South America. Many very early (from the Early Jurassic and possibly Latest Triassic, i. e. Rhaetian) primitive pliosauroids were very like plesiosauroids in appearance and, indeed, used to be included in the family Plesiosauridae.
Атауы
Плиозавроидтар 1943 жылы Уэллс атайды. Ол Pliosaurus туысының атынан алынған, ол грекше πλειων ("көбірек/жақын") және σαυρος ("кесіртке") дегенді білдіреді; демек, "көбірек кесіртке тәрізді" деген мағынаны береді. Плиозавр атауын 1841 жылы Ричард Оуэн ойлап тапты, ол бұл атау плезиозавроидтар мен крокодилдердің ("кесірткелердің" бір түрі саналған) арасындағы байланысты көрсетеді деп сенді, әсіресе олардың крокодилге ұқсас тістеріне байланысты.
Үлкен плиозавроидтар
2002 жылы Мексикада өте үлкен плиозавроидтың табылуы туралы хабарланды. Бұл плиозавроид «Арамберри жәндігі» деп аталды. Көптеп айтылғанымен, ол Liopleurodon туысына жатпайды. Бұл жануардың жартылай омыртқа бағанасынан тұратын қалдықтары Ла-Каха формациясының Киммеридж кезеңіне жатады. Бұл қалдықтарды геологияны оқып жүрген студент 1985 жылы тапқан, алғашқыда Хэхнель оны теропод динозаврына қателікпен жатқызған. Қалдықтардың ішінде тістері бар (қазір жоғалған) саңлаудың бір бөлігі болған. 2006 жылдың тамызында Осло университетінің палеонтологтары Норвегия аумағында плиозаврдың алғашқы қалдықтарын тапты. Қалдықтар «өте жақсы сақталған, сонымен қатар толықтығымен ерекше» деп сипатталды. Үлкен жануар Плиозаврдың жаңа түрі екені анықталды. Табылған жерді қазу жұмыстары 2009 жылы History телеарнасының «Predator X» арнайы бағдарламасында көрсетілді. 2009 жылдың 26 қазанында палеонтологтар қазіткенге дейін табылған ең үлкен плиозавроидтың табылуын хабарлады. Ұлыбританияның Юралық жағалауындағы Веймут қаласының жанындағы жартастардан табылған бұл қазбаның бас сүйегінің ұзындығы 2 метрге (6 фут) жеткен. Палеонтолог Ричард Форрест BBC телеарнасына: «Мен үлкен нәрсе табылатыны туралы әңгімелер естігенмін. Бірақ оны тірідей көру, айтуынша, таң қалдырады. Ол жай ғана зор» деді. Бұл үлгі ғалымдар Pliosaurus kevani деп атаған жаңа түрге жатқызылды. 2023 жылдың желтоқсанында Дорсет жағалауында жақында табылған плиозавр бас сүйегі «оның түрі бойынша ең толық үлгілердің бірі» деп сипатталды. Бас сүйегінің табылуы мен зерттеулері Дэвид Аттенбороу жүргізген PBS құжаттық фильмінде көрсетілді.