Кіріспе

Білім беру теориясы

Білімді құру (БК) теориясы Карл Берейтер және Марлен Скардамалия тарапынан білім алушылар қауымдастығының білімді жасау үшін не істеу керектігін сипаттау мақсатымен жасалған және дамытылған. Бұл теория білім мен инновацияның кең таралған білім қоғамында адамдарды тәрбиелеу қажеттілігін қарастырады. Білімді құру – "ұғымдық артефакттарды жасау, тексеру және жетілдіру" ретінде қарапайым түрде анықталады. Бұл білім берумен ғана шектелмейді, сонымен қатар барлық түрдегі шығармашылық білім жұмысына да қатысты.

Шолу

Scardamalia & Bereiter білімді құру мен оқытуды ажыратады. Олар оқытуды сенімдердің, көзқарастардың немесе дағдылардың өзгеруіне әкелетін ішкі, (шамалы) байқауға келмейтін процесс ретінде қарастырады. Ал білімді құру, керісінше, қоғамдық білімді жасау немесе өзгерту ретінде түсіндіріледі. Білімді құру "әлемде" тіршілік ететін білімді тудырады, оны басқа адамдар зерттеп, пайдалануға болады. Оқыту мен білімді құру арасындағы айырмашылықты түсінудің бір жолы – математика мен ғылыми мазмұнды қоғамдық білімнің мысалы ретінде қарастыру. Сонымен қатар, Берейтер өзінің «Білім және Ақыл» (2002) кітабында білімді құрудың білім берудегі маңыздылығы туралы пікірін Карл Поппердің біздің өмірді құрайтын үш өзара әрекеттесетін әлемді онтологиялық тұрғыдан талдауына негіздеді: 1-әлем (физикалық), 2-әлем (субъективті) және 3-әлем (мәдени өнімдердің орны). Осылайша, оқыту 2-әлемде жүзеге асады, ал білім 3-әлемде құрылады. Білімді құру – ортақ мақсаттар, топтық талқылаулар және идеяларды біріктіру нәтижесінде жаңа танымдық артефакттарды жасау процесі. Бұл ізденістер топ мүшелерінің ағымдағы түсінігін бастапқы білім деңгейінен асып, сол тақырып немесе идея туралы білімді дамытуға бағытталған болуы керек. Теория «басқа тәсілдерде қолданылатын негізгі оқыту, қосалқы дағдылар мен әлеуметтік-когнитивтік динамиканы қамтиды, сонымен қатар жетілген білімге қарай жылжудың қосымша артықшылығын ұсынады». Білімді құру – бұл терең конструктивізм, ол белгілі бір тақырыпты ұжымдық зерттеуді, интерактивті сұрақтар арқылы, диалог пен идеяларды үнемі жетілдіру арқылы терең түсінуге жетуді қамтиды. Идеялар – білімді құру ортасындағы жұмыс құралы. Мұғалім басшылық етуші рөлге көшеді, бағыт беруші емес, және студенттерге өз оқуларының жауапкершілігінің маңызды бөлігін – жоспарлау, орындау және бағалауды жүктеуге мүмкіндік береді. Білімді құру жобалары міндеттерді орындауға емес, түсінуге, келіспеушілікке емес, ынтымақтастыққа бағытталған. Балаларды білімді құру жолына баулу – білім дәуірінде білім берудің перспективалы негізі болып табылады.