Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс Рим-католик кардиналы (1859–1945)
German Roman Catholic cardinal (1859–1945)
Адольф Бертрам (14 наурыз 1859 – 6 шілде 1945) – Бреслау (қазіргі Вроцлав, Польша) архиепископы және Рим-католик шіркеуінің кардиналы.
Adolf Bertram (14 March 1859 – 6 July 1945) was archbishop of Breslau (now Wrocław, Poland) and a cardinal of the Roman Catholic Church.
Ерте өмір
Адольф Бертрам Германияның Ханновер (қазіргі Төменгі Саксония) Корольдік Пруссия провинциясының Хилдесхайм қаласында дүниеге келген. Ол Мюнхен, Инсбрук және Вюрцбург университеттерінде теологияны оқып, теология докторы дәрежесін алды. 1884 жылы Римдегі Рим папасының Григориан университетінде канондық құқық бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 1881 жылы Рим-католик діни қызметкеріне орден берілді. 1906 жылғы 26 сәуірде ол Хилдесхайм епископы болып сайланды, бұл сайлау 1906 жылғы 12 маусымда Папаның бекітуін алды. Сегіз жылдан кейін, 1914 жылғы 8 қыркүйекте Папа Бреслау кафедралық тарапынан осы кафедраның епископы болып сайлануын растады және 28 қазанда қызметке кірді. 1824 жылдан бастап Бреслау князь-епископы атағы тек құрметті атақ болды, ол лауазым иесіне берілді, бірақ Пруссия Лордтар палатасы мен Австрия Лордтар палатасында орын берді. Алайда, 1918 жылдан кейін Австрия мен Пруссия республика болғаннан кейін бұл атақ жойылды. Бертрам 1930 жылғы 13 тамызда Бреслау архиепископы болып тағайындалғанға дейін князь-епископ атағын пайдалануын жалғастырды.
Adolf Bertram was born in Hildesheim, Royal Prussian Province of Hanover (now Lower Saxony), Germany. He studied theology at the University of Munich, the University of Innsbruck, and the University of Würzburg, where he obtained a doctorate in theology, and at the Pontifical Gregorian University in Rome, where he earned a doctorate in canon law in 1884. He was ordained a Roman Catholic diocesan priest in 1881. On 26 April 1906 he was elected bishop of Hildesheim, an election that received papal confirmation on 12 June 1906. Eight years later, on 8 September 1914, the Pope confirmed his election by the cathedral chapter of Breslau as bishop of that see, and he took possession of it on 28 October. Since 1824 the title Prince Bishop of Breslau was a merely honorific title granted to the incumbents of the see, without a prince bishopric of secular rule wielded by the incumbent, but granting a seat in the Prussian House of Lords and in the Austrian House of Lords. This, however, was abolished when Austria and Prussia became republican after 1918. Bertram continued to use the title of prince bishop also thereafter until he was ranked Archbishop of Breslau on 13 August 1930.
Кардинал
1916 жылғы 4 желтоқсанда Бертрам кардинал дәрежесіне көтерілді, бірақ одақтастар тарапынан, әсіресе итальяндықтардан шіркеуге қарсы жағымсыз реакция тудыру қаупі болғандықтан бұл құпия сақталды. Соғыс аяқталғаннан кейін оның тағайындалуы 1919 жылғы 5 желтоқсанда жарияланды және 1919 жылғы 18 желтоқсанда оған Сант-Агнес дель-Мура титулярлық шіркеуі берілді. 1919 жылдан өмірінің соңына дейін ол Германиядағы католик шіркеуінің жоғары өкілі – католик епископтарының Фулда конференциясының төрағасы қызметін атқарды.
On 4 December 1916 Bertram was created a cardinal but only in pectore for fear of provoking a negative reaction against the Church on the part of the Allies, especially from the Italian side. After hostilities ceased, his appointment was published on 5 December 1919, and he was assigned the titular church of Sant'Agnese fuori le mura on 18 December 1919. From 1919 to his death, he was also Chairman of the Fulda Conference of Catholic Bishops, the highest representative of the Catholic Church in Germany.
Силезия көтерілістері
Жоғары Силезияның Германияға қарсы поляк көтерілістері кезінде ол өзінің неміс жақтасы екенін көрсетті, бұл оның бұрынғы "неміс епископы" ретіндегі мәлімдемесімен үйлеседі, ол неміс мемлекетіне адал екенін айтқан болатын. Бұл поляктар арасында пікір қақтығыстарын және сынға алып жүрді. Оны өз кезегінде "неміс шовинисі" деп атады және "поляктарға қарсы" болуда айыптады. Польша үкіметі Бертрамның шешіміне Ватиканға наразылық білдірді, ал Польша Сыртқы істер министрлігі осы жарлыққа қарсы шаралар қолданды. Көпке тараған мәлімдемесінде ол скандинавтық нәсілді бір жақты мақтауды және Германияда кеңінен таралған рухани аянды түсінбеушілікті ауыр қателік деп сынады. Ол нацистер қолдаған, өте ұлтшыл "позитивті христиандық" тұжырымының күдіктілігіне ескертті. Оның айтуынша, "мұндай дін біз католиктер үшін қанағаттанарлық болмайды, себебі әркім оны өз түсінігінде қабылдайды".
Throughout the Polish Uprisings against Germany in parts of Upper Silesia, he underlined his pro German attitude, in line with his previous declaration of being a "German bishop" attached to the German state, which generated controversy and criticism from Poles. In turn, he was called a "German chauvinist" and accused of being "anti Polish", The Polish government protested Bertram's decision to the Vatican, and the Polish Foreign Ministry began actions opposing the decree.<blockquote>In a widely publicized statement, he criticized as a grave error the one sided glorification of the Nordic race and the contempt for divine revelation that was increasingly taught throughout Germany. He warned against the ambiguity of the concept of "positive Christianity", a highly nationalistic religion that the Nazis were encouraging. Such a religion, he said, "for us Catholics cannot have a satisfactory meaning since everyone interprets it in the way he pleases".
Нацистік диктатура
1933 жылдың наурыз айында дінаралық топтың президенті Бертрамнан нацистер ұйымдастырған еврей бизнесіне бойкот жариялауға қарсылық көрсетуге көмек сұрады, бірақ ол бұл мәселенің таза экономикалық сипатта екенін санағандықтан және еврей баспасөзі католиктерді қудалау туралы үн қатпағандықтан бас тартты. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін нацистік Германия және, одан әлдеқайда аз дәрежеде Польша, Чехословакияның, Судет аймағының және Транс-Ользаның бөліктерін аннексиялады, ал оның солтүстік бөлігі Бертрамның діоцезінің құрамында болды. Транс-Ользаны Польшаның басып алуынан кейін, ол халықаралық жағынан мойындалмаған, Польша үкіметі Киелі Тақтан Бертрамды жаңадан Польшаға қосылған аумақтағы билігінен шеттетуді сұрады. Киелі Тақ оған келісіп, Папа Пий XI Транс-Ользадағы католик приходтарын Катовице епископы Станислав Адамски басқаратын апостолдық басқаруға бағындырды, ол 1939 жылдың 31 желтоқсанына дейін осы басқаруды жүзеге асырды.
In March 1933, the president of an interfaith group asked for Bertram's aid in protesting the boycott of Jewish business organised by the Nazis but was refused as he regarded it as purely an economic matter and because, in his opinion, the Jewish press had kept silent about the persecution of Catholics. On the eve of the Second World War, Nazi Germany and, to a much lesser extent, Poland annexed parts of Czechoslovakia, Sudetenland and Trans Olza, whose northern part was a component of Bertram's diocese. After the Polish takeover of Trans Olza, which was never internationally recognised, the Polish government requested the Holy See to depose Bertram from jurisdiction in the newly Polish annexed area. The Holy See complied, and Pope Pius XI then subjected the Catholic parishes in Trans Olza to an apostolic administration under Stanisław Adamski, Bishop of Katowice, who wielded that administration until 31 December 1939.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Ол нацистік Германияның Польша мен Франциядағы жеңісіне орай шіркеу мерекелерін өткізуді бұйырды және 1939 жылы Варшаваны неміс әскері басып алғандығы туралы жаңалықпен бүкіл Рейхтің шіркеу қоңырауларын соғуға бұйрық берді. Оның білімімен Бреслау епархиясы Польшамен соғысты, қалай өмір сүру керектігі туралы Құдайдың бұйрықтарын орындау және «неміс жерін қайтару» үшін жүргізілген «қасиетті соғыс» деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде кардинал Бертрам Бреслауда болды. Бертрам нацистік партияның әдепсіздігіне және «жаңа пұтқа табынушылыққа» қарсы шықты. 1939 жылдың 23 желтоқсанында Германияның нунциосы Чезаре Орсениго, 1940 жылдың 1 қаңтарынан бастап Бертрамды және Оломоуц архиепископы Леопольд Пречанды, Пій XI 1938 жылы қызметтен шеттетуге ұйғарылған Транс-Ользаның католик приходтарының апостолдық әкімшілері етіп тағайындады. 1940 жылы кардинал Бертрам «Лебенсборн» операциясын, нацистік витализмді және ұрықтандыру жоспарларын «әдепсіз» деп айыптады, сондай-ақ «Лебенсборн» бағдарламасы институционалды «зиярат» екенін мәлімдеді. Оның қайтысынан кейін бірнеше ай өткен соң, «Time» журналы кардинал Бертрам туралы былай деп жазды: «Қайтыс болды. Адольф кардинал Бертрам, 86 жаста, Бреслау архиепискобы және неміс католик шіркеуінің деканы, Гитлердің «жаңа пұтқа табынушылығына» қарсы күресі, өткен наурыз айында Бреслауды орыс әскерінің шабуылынан эвакуациялау туралы бұйрыққа бағынбауымен аяқталды; Бреслауда қайтыс болған болуы мүмкін. Оның өлімінен кейін Кардиналдар кеңесінде 40 мүше қалды, соңғы 144 жылдағы ең аз көрсеткіш. 1941 жылдың басында Бертрам, Шығыс Германия шіркеу провинциясының митрополиті және Фулда епископтар конференциясының өкілі ретінде Карл Мария Сплетттің Данциг епархиясын өзінің шіркеу провинциясына және конференциясына қабылдау туралы өтінішін қабылдамады. Ол Ves Javorník (Oberjauernig) жергілікті зиратына жерленді. Оның денесі 1991 жылы эксгумацияланып, Польшаның Вроцлав қаласындағы митрополиттік соборға қайта жерленді. Оның орнына Фулда католик епископтары конференциясының төрағасы Йозеф Фрингс тағайындалды.
He ordered Church celebrations upon Nazi Germany's victory over Poland and France, with an order to ring bells all across Reich upon the news of the German capture of Warsaw in 1939. With his knowledge, the diocese of Breslau issued a statement calling the war with Poland a "holy war" fought to enforce God's orders on how to live and regain "German lost land". Throughout most of World War II Cardinal Bertram remained in Breslau. Bertram opposed what he called the immorality and "neopaganism" of the Nazi Party. On 23 December 1939 Cesare Orsenigo, Nuncio to Germany, appointed – with effect of 1 January 1940 – Bertram – and Olomouc' Archbishop Leopold Prečan – as apostolic administrators for exactly those Catholic parishes of Trans Olza, where Pius XI had deposed them in 1938. In 1940, Cardinal Bertram condemned the propaganda and planning for Operation Lebensborn and Nazi vitalism and insemination plans as "immoral", saying that the Lebensborn programme was institutionalized "adultery". A few months after his death, Time magazine wrote about Cardinal Bertram:Died. Adolf Cardinal Bertram, 86, outspoken anti Nazi Archbishop of Breslau and dean of the German Catholic hierarchy, whose tireless resistance to Hitler's "neopaganism" was climaxed last March in his defiance of orders to evacuate Breslau before the advancing Russians; presumably in Breslau. His death left the College of Cardinals with 40 members the fewest in 144 years. In early 1941 Bertram as metropolitan bishop of the Eastern German Ecclesiastical Province and speaker of the Fulda Conference of Bishops, rejected Carl Maria Splett's request to admit the Danzig diocese as member in his ecclesiastical province and at the conference. He was buried at the local cemetery in Ves Javorník (Oberjauernig). His body was exhumed in 1991 and was reburied in the metropolitan cathedral in Wrocław, Poland. He was succeeded as Chairman of the Fulda Conference of Catholic Bishops by Josef Frings.
Мұра
Бертрам Гитлер қайтыс болғаннан кейін реквием мессасын ұйымдастырғаны туралы айтылып жүр. Алайда, Рональд Рыхлак бұл мәлімдемені жоққа шығарды: Шындығында, бізге белгілі нәрсе мынадай: Бертрам соғыс аяқталғанда қарт және ауру болды. Ол қайтыс болған кезде (кейіннен бірнеше аптада) оның құжаттарында соғыста қаза тапқан барлық немістерге, оның ішінде Гитлерге (бастапқыда Қызыл Армиямен шайқасып өлген деп хабарланған) және Германиядағы католик шіркеуін қорғау мақсатында реквием мессасын өткізуге қатысты қолмен жазылған бұйрық болды. Бұл бұйрық ешқашан жіберілмеді, ал месса да өткізілген жоқ. Бертрамның жеке хатшысы кейіннен осы құжатты немесе мұндай бұйрық жобасын білмейтінін мәлімдеді. Шындығында, бұйрықтың өзі екі қалың сызықпен сызылып тасталған.
It has been claimed that Bertram scheduled a Requiem Mass upon Hitler's death. However, this claim has been disputed by Ronald Rychlak:In point of fact, this is what we know: Bertram was elderly and ill when the war ended. When he died (just weeks later), his papers included a handwritten order scheduling a Requiem Mass for all Germans who died in the war, including Hitler (who was originally reported to have died while fighting the Red Army), and for the protection of the Catholic Church in Germany. This order was never sent, and the Mass was never held. Bertam's personal secretary later reported being unaware of this paper or any such proposed order. In fact, the order itself was crossed through with two broad strokes.