Кіріспе
Әлемде ең көп таралған екі шабуыл мылтығы – советтік АК-47 және американдық М16. Бұл суық соғыс дәуіріндегі мылтықтар 1960 жылдан бері түрлі ауқымдағы қақтығыстарда қолданылып келеді. Оларды әскерилер, полиция, қауіпсіздік күштері, революционерлер, террористер, қылмыскерлер және қарапайым азаматтар пайдаланады, және олар алдағы ондаған жылдар бойы да қолданыла беретін болады. Осы себепті, олар туралы көптеген салыстырулар жасалып, олар бойынша шексіз пікірталастар өрбиді. АК-47 1950 жылдардың басында советтік армияда қабылданып, кеңінен қолданысқа енді. 1974 жылы советтер өздерінің АК-47 және АКМ мылтықтарын 5.45×39 мм оқ қолданатын, жаңа үлгідегі АК-74 мылтығымен алмастыра бастады. M16 1960 жылдардың ортасында АҚШ армиясының қатарына қосылды. Бастапқы сәтсіздіктеріне қарамастан, M16 революциялық дизайн екенін дәлелдеді және американдық әскери тарихындағы үздіксіз қызмет еткен ең ұзақ мылтық болып табылады.
The two most common assault rifles in the world are the Soviet AK 47 and the American M16. These Cold War era rifles have been used in conflicts both large and small since the 1960s. They are used by military, police, security forces, revolutionaries, terrorists, criminals, and civilians alike and will most likely continue to be used for decades to come. As a result, they have been the subject of countless comparisons and endless debate. The AK 47 was finalized, adopted, and entered widespread service in the Soviet Army in the early 1950s. In 1974, the Soviets began replacing their AK 47 and AKM rifles with a newer design, the AK 74, which uses 5.45×39mm ammunition. The M16 entered U. S. service in the mid 1960s. Despite its early failures, the M16 proved to be a revolutionary design and stands as the longest continuously serving rifle in American military history.
Шабуылдау құралы 44
Немістер екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шабуылдық мылтықтың тұжырымдамасын алғаш рет енгізді. Бұл зерттеулер көрсеткендей, көптеген қақтығыстар 400 метрге дейінгі қашықтықта жүреді және сол кездегі мылтықтар көптеген жағдайларда тым қуатты болып келді. Олар жақын арада автоматтық және бір реттік ату режимдерін біріктіретін, орташа қуатты винтовканы жасады, ол субмашиналық мылтықтың оттық күшін винтовканың қашықтығы мен дәлдігімен үйлестірді. Бұл жаңа патрон стандартты 7.92×57 мм Маузер оғын қысқарту арқылы жасалды, оған 125 грандық жеңіл оқ берілді. Бұл оқтың ұшу қашықтығын шектеді, бірақ автоматтық ату кезінде бақылауды жақсартты. "Бұл қару барлық сәтті автоматты мылтықтардың прототипі болды. Оның ерекшелігі (бұрынғы мылтықтардан және М14-тен айырмашылығы) – түзу ағаш және газ цилиндрінің астында орналасқан ствол болды. Бұл мылтықтың иықтағы кері соққысының бұрылу моментін азайтып, автоматтық ату кезінде оқтың көтерілуін азайтуға көмектесті. Ствол мен жалпы ұзындығы дәстүрлі мылтықтан қысқа болды және автоматтық ату кезінде қаруды сенімді ұстау үшін тапанша тәрізді тұтқасы болды. Бұл қарудың принципі – нақты жағдайларда автоматтық ату үшін оқтың импульсін азайту – түтінсіз ұрықтардың пайда болуынан бері шағын қару саладағы маңызды жетістік болды." Кеңес әскерлері Sturmgewehr-ге қатты әсерленді және PPSh 41 субмашиналық мылтықтары мен ескірген Мосин-Нагант винтовкаларын алмастыру үшін өздерінің орташа калибрлі автоматты мылтығын жасауға кірісті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңестік конструкторлар AK 47 шабуылдық винтовкасын жасады, ол кеңес әскерінде SKS-ті тез алмастырды. АК-47 1950-жылдардың басында кеңінен қолданыла бастады. АҚШ армиясының екінші дүниежүзілік соғыс жағдайларын зерттеу нәтижелері неміс және кеңес армиясының нәтижелерімен ұқсас болғанымен, АҚШ армиясы шабуылдық мылтықтың маңыздылығын толыққанды мойындамады. Дегенмен, M1 Garand мылтығының таңдамалы ату режимімен жасалған алғашқы тәжірибелер көңіл көншітпеді. Корея соғысы кезінде M2 Carbine субмашиналық мылтықтың орнын басты және ең көп қолданылатын Carbine нұсқасы болды. Бірақ, жауынгерлік тәжірибе көрсеткендей, .30 Carbine патронының қуаты жеткіліксіз болды. Американдық қару конструкторлары неміс және кеңес әріптестерімен бірдей қорытындыға келді: орташа калибрлі патрон қажет, сондықтан кішкентай калибрлі, жоғары жылдамдықты патрон ұсынылды. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысы кезінде логистикалық қиындықтарды бастан өткерген жоғары шенді американдық командирлер жаңа автоматты мылтық пен дамылып келе жатқан жалпы мақсаттағы пулемет үшін қолданылатын бір қуатты .30 калибрлі патрон жасауды талап етті. Бұл 7.62×51 мм НАТО патронының жасалуына әкелді. AR 10 инновациялық түзу сызықты ствол/ағаш дизайнымен, жасалған алюминий қорытпасынан жасалған қабылдағыштармен және фенолді композиттік ағаштармен ерекшеленді. Онда жоғары орналасқан, бекітілген прицелдер, үлкен алюминийден жасалған жарық сөндіргіш және кері соққыны тежегіш, сондай-ақ реттелетін газ жүйесі болды. Соңғы прототипте қазір таныс иық тірегі мен шығару штифтері бар жоғарғы және төменгі қабылдағыштар болды, ал зарядтау тұтқасы ағаштың үстінде, тасымалдау тұтқасының ішінде орналастырылған. Соңында АҚШ армиясы T44-ті таңдады, ол кейін M14 мылтығы деп аталды. АҚШ M60 жалпы мақсаттағы пулеметін де қабылдады. M2 Carbine жоғары ату жылдамдығына ие болғанымен, оның қуаты жеткіліксіз болды және ақыр соңында АК-47 оны басып өтті. Оның орнына M14 сияқты жоғары қуатты мылтықтар мен M2 Carbine-нің жеңіл оттық күші арасындағы орташа нәрсе қажет болды. Нәтижесінде армия 1957 жылы АҚШ Континенттік армиясының қолбасшысы (CONARC) генерал Уиллард Г. Уайманның .223 калибрлі (5.56 мм) таңдамалы ату режимінде жұмыс істейтін, 20 оқтық дүрылмен зарядталғанда 6 фунт (2.7 кг) салмаққа ие мылтықты жасау туралы сұранысын қайта қарауға мәжбүр болды. Бұл сұраныс Armalite AR 10-ның кішірейтілген нұсқасы ArmaLite AR 15 мылтығының жасалуына әкелді. Алайда, AR-15 M14-ке қарағанда артық оттық күшке ие екеніне қарамастан, армия жаңа мылтықты қабылдауға қарсы болды. Бұл сондай-ақ КСРО және Қытай Халық Республикасы сияқты әлемдегі барлық ірі армиялардың кішкентай калибрлі, жоғары жылдамдықты қызметтік мылтықтарды жасауына әкелді.
М16
M16 АК-47-ден дәлдігі жоғары және атыс жылдамдығы жоғары болғанымен, сенімділігі төмен. Көптеген жағдайларда әскерилердің денелері бөлшектенген M16-ның жанында табылған. Бұл көбінесе оқ ату механизмінің істен шығуына байланысты болды. M16 – 5,56×45 мм калибрлі, ауамен салқындатылатын, ішкі поршеньді газ жүйесімен жұмыс істейтін, айналмалы құлпы бар және тік сызықты кері соққы дизайнына ие винтовка. Ең бастысы, M16 жеңіл шабуыл винтовкасы ретінде жасалды, солдаттың көбірек оқ-дәрі алып жүруіне мүмкіндік беретін жаңа, жеңіл, жоғары жылдамдықты, кішкентай калибрлі патрондарды қолдану үшін арналған. Оны бірнеше қарапайым құралдармен және жұмыс істеуге арналған тегіс бетпен құрастыру, өзгерту және жөндеу оңай. Ең жоғары өндіріс кезеңінде Colt компаниясының өндірістік қуаты жылына шамамен 333 000 дананы құрады. M16 CNC технологиясының барлық жетістіктерінен пайда көреді, бұл көптеген шағын өндірушілерге M16 және жартылай автоматты AR 15 типті винтовкаларды жаппай өндіруге мүмкіндік береді. M16-ның алюминийден жасалған төменгі қабылдағыштары соғылып немесе құйылып жасалуы мүмкін. Олардың қабылдағыштары титаннан, әртүрлі металл қорытпаларынан, композиттерден немесе полимерлерден жасалуы мүмкін. Қажет болған жағдайда, M16 болаттан өңделіп, ағаштан жасалған бөліктерімен жабдықталуы мүмкін. M16-ның ішкі компоненттері, мысалы, құлпының тасымалдағыш тобы мен зарядтау тұтқасы титаннан жасалуы мүмкін. M16-ның алюминий қабылдағышы мен басқа да бөлшектерін тіпті 3D-басылыммен жасауға болады, бұл "құрал жасау білімі жоқ адамдарға үйде жұмыс істейтін шабуыл винтовкасын құрастыруға мүмкіндік береді". Бұл M16-ны нарықтық экономикада өндіріс үшін өте қолайлы етеді, ол елдегі көптеген шағын өндірушілер арасында таралған, әртүрлі материалдар мен өндіріс әдістерін қолданады; бұл ірі қақтығыс жағдайында АҚШ-тың M16 винтовкасының өндірісін тоқтатуды мүмкін емес етеді. 2015 жылғы мәліметтерге сәйкес, АҚШ әскері M4 карабинелерін бірлігіне 647 долларға сатып алады. Өндірісті тоқтатудың орнына, металл табақтан жасалған ауыр құрылымдық қабылдағыш қолданылды. Бұл процесс қымбатқа түсті және көбірек уақыт алды, бірақ бағдарламаның дамуын және өндірісті жеделдетті. Бүгінгі таңда қолданылып жүрген AK типті винтовкалардың көпшілігі осы жеңіл металлдан жасалған АКМ үлгісінен жасалған. Уақыт өте келе, АК өндірісі ніттер, нүктелік дәнекерлеу және машинамен өңделетін бөлшектердің санын азайту арқылы жеңілдетілді. Қазіргі AK үлгілері заманауи өндіріс процестерімен жасалады және көптеген бөлшектері инвестициялық құю арқылы жасалады, сондай-ақ суық балғамен соғылған ұңғылары бар. Оның металлдан жасалған дизайнына байланысты, AK 47 сериясын шағын зауыттарда тиімді өндіру мүмкін емес, себебі жаппай өндіріс үшін қажетті металл штамптау жабдықтарының көптігіне байланысты. Алайда, AK 47-нің ұңғымасы қолөнеркәсіптің бір түрін тудырды және бүкіл әлемдегі шағын шеберханаларда көшіріліп, өндірілді (бір қарудан бастап). 2014 жылғы мәліметтерге сәйкес, "Калашников концерні" AK 47 типті винтовканы қара нарықта "6 долларға сатып алуға немесе тауыққа немесе астыққа айырбастауға болады". Әлемде AK 47 типті шамамен 100 миллион винтовка өндірілген.
Баяндар
Қазіргі кезде штыктар шайқаста сирек қолданылады. Дегенмен, AK-47 және M16 автоматтарында штык бекіткіштері сақталып, штыктар әлі де жабдықталды. Сондай-ақ, штыктар тұтқындарды бақылауға және "соңғы құрал" ретінде қолданыла береді. M7 штығы қосылған M16 автоматтарының ұзындығы 44,25 дюйм (1124 мм) құрайды. Оның жүзі тісті, Боуи стиліндегі (ұшы кескіш) пышағы бар, ал болат қынымен бірге қолданылғанда көп мақсатты пышақ және сым кескіш ретінде пайдалануға болады. 1983 жылы енгізілген AK-74 штығы AKM штығының одан әрі жетілдірілген нұсқасы болып табылады. Ол жиекке жақын бір жағында, ал жалған жиекке жақын қарсы жағында жалпақ ойықтары бар жаңа пышақ пішінін енгізді.
Сенімділік
АК-47 әрқашан өте сенімділігімен танымал болды және 1000 атылған оққа бір рет істен шығу жағдайы тіркеледі. Ол ұзақ қозғалысты газ жүйесін қолданады, онда газ стволден бұранда тасымалдағышына бекітілген поршеньді итеру үшін жіберіледі, осылайша механизм жұмыс істейді. Газ түтігі жақсы көрінеді, стволдің үстінен орналасқан және артық "ластанған" газдың шығуына арналған тежеулермен жабдықталған, ол механизмге әсер етпейді. АК-47 көбінесе кең кеңістіктермен жасалады, бұл оған лас ортада аз немесе ешқандай күтімсіз жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Бұл оны сенімді етеді, бірақ дәлдігін төмендетеді. M16 әрқашан сенімділігі нашар және 1000 атылған оққа екі рет істен шығу жағдайы тіркеледі. Бұл конструкция дәстүрлі газ поршеньдік конструкцияға қарағанда әлдеқайда жеңіл және ықшам. Дегенмен, бұл конструкцияда оқтан шыққан газдардың жанасу өнімдері қабылдағышқа үрлеуді талап етеді. Қабылдағыш пен бұранда тасымалдағышында көміртек және буланып кеткен металл жинақталады, бұл сенімділікке кері әсер етеді және жеке сарбаздың күшейтілген техникалық қызмет көрсетуін қажет етеді. Ішкі поршеньдік механизм M16-ны ату кезінде қабылдағыштағы жылуды арттырады және майлау құралының "күйіп кетуіне" себеп болады. Сондықтан, тиісті майлау құралын жиі және көп мөлшерде қолдану қажет. Тергеу көрсеткендей: 1968 жылғы Армия департаментінің есебіне сәйкес, M16A1 мылтығы Вьетнамдағы АҚШ әскерлері арасында кеңінен қабылданды. "Вьетнамда M16 мылтығымен қаруланған көптеген сарбаздар оның өнімділігін жоғары бағалады, алайда көптегендер M16 сенімділігіне қатысты алаңдады. Оларға қандай қаруды таңдау ұсынылса, 85 пайызы M16 немесе оның автоматтарышқандық нұсқасы XM177E2-ні таңдады. (M14 мылтығын 15 пайызы таңдады, ал бір пайыздан аз адам Stoner мылтығын, AK-47 мылтығын, карабин немесе тапаншаны алып жүруге ниеттенді.)" Бұл M4-тің уақытын өзгертеді және маңызды компоненттерге түсетін қысым мен жылуды арттырады, осылайша сенімділікті төмендетеді. Содан кейін Армия және Colt M4 және M16A4 мылтықтарындағы мәселелерді шешу үшін өзгерістер енгізуге тырысты. 2010 жылы Ауғанстандағы АҚШ теңіз жаяу әскерлері өздерінің M16 мылтықтары мен M4 карабиндерінде ешқандай сенімділік мәселесі жоқ екенін хабарлады. "Бұл туралы үшінші батальонның алтыншы полкіндегі қару-жарақтарды дайындауға жауапты аға сержант Джошуа Смит айтты, олар Маржада күнделікті шайқаста болады. 'Бізде ешқандай мәселе болған жоқ, ешқандай қиындықтар болған жоқ', - деді ол M4 және M16 туралы. Батальонда 350 М16 және 700 М4 мылтығы бар", - деді ол. Бұл HK G36-дан алынған арнайы газ жүйесін қолданады, ол стандартты M16/M4-те қолданылатын ішкі поршеньдік газ жүйесін алмастырады. HK жүйесі қысқа соққылы газ поршенін пайдаланады, ол бұранданы артқа итеру үшін жұмыс таяғын қозғалтады. Бұл конструкция газдардың қарудың ішкі бөлігіне енуіне жол бермейді, бұл ішкі поршеньдік және тікелей соққы жүйелерінің кемшілігі. Бұранда тасымалдағыш тобының жылуы мен ластануын азайту қарудың сенімділігін арттырады және тоқтатулар арасындағы уақытты ұзартады. Қысқа соққылы газ поршеніне аз күтім мен тазалау қажет.
Журналдар
Журналдар – кез келген қарудың ең маңызды бөліктерінің бірі. Олар операция циклінің оқтандыру бөлігін қамтамасыз етеді. Ең сенімді түрде оқты сығарып, шығаратын қару болса да, журнал 100 пайыз сенімді болуы керек, сонда ғана ол үнемі дұрыс оқтандырады. АК-47-нің 30 оқты журналдарында айқын иілім бар, ол оқтарды камераға тегіс енгізуге мүмкіндік береді. Олардың ауыр болаттан жасалған құрылысы және «оқ бағыттағыштары» (оқтың камераға кіретін бұрышын бақылайтын журналдың жоғарғы жағындағы беттер) бір болаттан кесілген, оларды зақымдануға өте төзімді етеді. Бұл журналдар соншалықты мықты, әскерлер оларды балға ретінде, тіпті бөтелке ашатын құрал ретінде қолданады. Бұл АК-47 журналын сенімді етеді, бірақ АҚШ және НАТО журналдарынан ауыр. Алғашқы болаттан жасалған АК-47 журналдары бос тұрғанда салмағы бар. M16 журналы жеңіл, бір рет қолданылатын нәрсе болуы тиіс. Жаңа пластикалық журналдар шамамен жарты дюймге ұзын. Жаңа болат журналдар шамамен жарты дюймге ұзын және 4 унция салмақ қосады. M16 журналы НАТО-ның ресми емес STANAG журналына айналды және қазіргі уақытта көптеген Батыс елдері көптеген қару жүйелерінде қолданады. 2009 жылы АҚШ әскері «жақсартылған журналды» енгізе бастады, ол қоңыр түсті иіліммен анықталды. Жаңа иілім кеңейтілген артқы тіреуге және жақсартылған оқ жинағы мен бағыты үшін өзгертілген оқ шығыңқылығына ие. Өзін-өзі тегістеуші/қарқынға қарсы иілім жамбас түзілуін азайтады, ал кеңірек серіппелік орам профилі күштің тең таралуын қамтамасыз етеді. Осы жетістіктер журналдардың салмағын немесе құнын арттырмады. Бұл жаңа журналдардың корпусы қоңыр, ал иілімі көк түсті. Нәтижесінде, АК-47-нің қызмет ету/жүйелік өмірі шамамен 6000-тан 10000-ға, ал кейде 15000 оққа дейін жетеді. Бөлімдер көбінесе жеткілікті логистикалық қолдаусыз орналастырылады және қайта жабдықтау үшін «далалық каннибализмге» тәуелді болады, сондықтан қаруды жөндеуден гөрі ауыстыру тиімдірек. M16-ның ұңғысы стандартты M16A4 және M4 үшін шамамен 15 000 оққа дейін тозуға шыдайды. Тым тозған M16 ұңғысы оқтардың ұшу кезінде құлауына себеп болады. Алайда, M16-ның жоғарғы қабылдағышы/ұңғысын екі штифтті шығарып тастау арқылы бірнеше секунд ішінде, құралдарды қолданбай ауыстыруға болады. M16 американдық әскери доктринасына сәйкес жасалған, онда бөлімдер үнемі қайта жабдықталады және олардың көпшілігі қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарын далада орындайды деп күтіледі. M16 мылтығын шексіз қайта өңдеуге болады, өйткені кез келген жеке бөлікті бастапқы бөліктердің ешқайсысы қалмайынша оңай ауыстыруға болады.