Кіріспе

"Ғарыштағы заттар" – Firefly ғылыми-фантастикалық телехикаясының 14-ші бөлімі. Бұл сериалдың түпнұсқалық көрсетілімінде Fox телеарнасында премьераланған 10-шы эпизод болды және 2002 жылдың 13 желтоқсанында, жұма күні, телеарна шоуды жабу туралы хабарлағаннан кейін бір күн өткен соң эфирге шықты. "Серенити" кемесі Юбал Эрлимен кездеседі, ол Риверді қайтару үшін ешқандай құралдардан да тартынбайтын аяусыз кәсіби сыйлық аулаушы. Бірақ Ривер кемеде өзін жайлы сезінбегендіктен, Альянстың қуғынынан қашудың ерекше жолын табады. Эпизодқа түрткі болған Тим Минеар, ол Уэдонға Боба Фетті есімдерін айту арқылы идея берді. Уэдон бұл ұсынысты дамытып, одан осы эпизодтың жаман кейіпкерін – "табиғатымен салқын, дерлік психоздық сыйлық аулаушы" Джубал Эрлиді жасады. Уэдон, егер оған өзінің барлық туындыларын көрсететін бір жұмысты таңдауға мәжбүр болса, осы эпизодты таңдайтынын айтты. Ривер мен Эрлидің физикалық заттармен сезімдік және рухани байланысы Уэдонның жастық шағындағы өмірлік тәжірибесін және кейін Жан Пол Сартрдың "Кішігу" экзистенциалдық романын зерттеуін көрсетеді. Үй бейнежазбаларында соңғы эпизод ретінде көрсетілгеніне қарамастан, бұл ондық эпизод болды және оның "Қалдықтар" мен "Хабарлама" эпизодтарынан бұрын орын алуы тиіс еді.

Қысқаша мазмұны

"Серенити" планетаның қасынан ұшып өткенде, Ривер төсекте жатыр. Ол тұрып, кеме бөлмелері мен дәліздерін аралап, кемедегі әріптестерінің әртүрлі әңгімелерін естіп қалады. Саймон Кейлимен ортақ бөлмеде демалып, медицина мектебінен қызықты оқиға айтып жатыр. Ривер кенеттен олардың өзіне қарап тұрғанын "көрді", Саймон оған "қазір сол жерде болар едім" деді, бұл оның табысты медициналық мансабынан айырылуына Ривертің кінәлі екенін білдіреді. Содан кейін ол Джейнді және Шепард Букты ас үйде кездестіреді, онда Джейндің Ариэльдегі Тэмдерді сатқанын мойындағанын "естиді", ал Бук ашулы, бірақ құпия мәлімдеме жасап, өзінің өткеніне нұсқайды. Ривер кемеде жүріп, Зөя мен Уош жақын жердегі көпірде құмарлықпен сүйіскенде мұхит толқынының дыбысынан сезімге толады. Жүк қоймасының үстінде Мал мен Инара оның келер кездесуін талқылап жатқанда, Ривер олардың жүзеге аспаған қарым-қатынасынан туған көңілсіздігін көреді. Ол кездесетін адамдардың ешқайсысы оның бар екенін білмейді, тікелей сөйлескенде ғана, бұл Ривердің миының телепатиялық түрде кемеде "серуендеп" жүргенін көрсетеді. Қатты эмоциялардан қашып, Ривер бос жүк қоймасына жүгіреді, онда ол ағаш бұтағын көріп, оны жинап алады. Кенеттен шындыққа оралып, команда оны қоршап, үрейленгенде ол Джейннің тапаншасын ұстап тұрғанын байқайды. Мал одан қаруын алып, оның қауіпсіздігі бұзылған күйде зарядталғанын анықтайды. Ол оған ешқашан қаруға тиіспеуді бұйырады, ал Ривер жылап қашады. Сол кезде "Серенитидің" үстінде кішкентай кеме тыныш түрде тоқтап тұрады. Команда Ривермен не істеу керектігін талқылайды. Зои Ривердің қару ұстағанын ойлағанда, Кейли олардың Әделей Нисканың skyplex-іне шабуыл жасаған кездегі оқиғасын баяндайды, онда Ривер үш адамды көзін жұмып өлтірген. Команда Ривердің психикалық қабілеттері бар "оқырман" болуы мүмкін деп болжай бастайды, Саймон қарсылық білдірсе де, оның қауіпті болуы мүмкін екеніне күмән келтіреді. Ривер де, қызыл ғарыш костюміндегі адам да тыңдап жатыр. Команда ұйықтап қалғаннан кейін, ол "Серенитиге" кіреді. Ол Малды ұстап алып, экипажды каюталарына қамап қояды. Ол Кейлиді машина бөлмесінде кездестіреді, оны байлап, үндемесе зорлаймын деп қорқытады. Бук оның төмен қарай жылғанын естігенде, ол оны басына соққымен мүгедек етеді. Саймон шу естіп, әпкесіне қарауға көтеріледі, бірақ ол бейтаныс адамнан шабуылға ұшырайды, ол оны атымен атайды. Адам, Жүбал Эрли екенін айтады, ол Риверді қуатын сыйлық іздеуші. Ол поэтикалық түрде әр түрлі тақырыптар туралы ойларын бөлісіп, Саймонға Кейлиге көмектеспесе, оның азап шегетінін айтады. Саймон мен Эрли кемеде іздестіріп, Инараға тап болады; Эрли оның эмоциялық жағына жүгінуге тырысқанда, оны қамшылайды. Екі адам көпірге жетеді, Эрли шыдамсыздықтан ашуланып, Ривер өзін ұстамаса Саймонды өлтіремін деп қорқытады. Содан кейін Ривер кеменің интеркомы арқылы жауап береді, ешкім оны "Серенитиде" қалағысы келмегенін, бірақ ол кеткісі келмегендіктен, ол "еріп" кеменің өзіне қосылғанын түсіндіреді. Ривер Кейлимен байланысып, өзін босатуды сұрайды. Ривер Эрлидің өткені туралы қараңғы құпияларды ашады, оны алаңдатып, ыңғайсыз жағдайға түсіреді, Кейли экипажды босатады, ал Ривер Малға шабуылшымен күресу жоспары бар екенін айтады. Эрли күдікке ұшырайды, өйткені Ривер "қалай жарқырап тұрғанын" айтады және ол "Серенитидің" бөлігі емес екенін, керісінше өзінің кемесінен хабар тарататынын түсінеді. Ол кенеттен ашуланып, онымен сауда-саттық жасауға тырысады, бірақ Ривер оған өзінің кемедегі серіктеріне қамқорлық жасайтынын және оларды тастап кетуі ең жақсы деп санайтынын айтып, батылдық береді. Саймон Эрлиге шабуыл жасайды, бірақ аңшы оны аяғына ұрып, қалқан киіп, "Серенитиді" тастап кетуден бұрын, оны арқасына жығып тастайды. Кеменің жасанды тартылысынан босағаннан кейін, Мал кенеттен пайда болып, оны кеңістікке итеріп жібереді, ал Ривер Эрлидің кемесін алдын ала бағдарламаланған бағытқа қояды және Малға қуана оралады. Кейіннен, емханада Саймон Зоя мен Уошты оның оқ жарасын емдеген кезде мұқият жетектейді. Инара оның кесілген ерінін тексеруге тырысқанда, Малдан қашады. Жүк қоймасында Джейн "Барлық жылдар бойы діни қызметкерлерді жаттықтырғанына" қарамастан, Буктің Эрлиді жеңе алмағанын мазақтайды, ал Бук Эрлимен күрескенін және ұзақ соғыстан кейін ғана жеңілгенін айтады. Олардың достығы қайта жақсарғаннан кейін, Кейли мен Ривер дойбымен ойнайды, ал Кейли өзінің өткенінен ұялтатын оқиғаны айтады. Ривер дойбыны алып, оның айналмалы, түрлі-түсті бетін қарап, еденге тастайды. Эрли тыныш түрде кеңістікте қалықтап, оттегі қоры азайғанда, өзіне-өзі "Міне, мен осындамын" деп айтады.

Тақырыптар

DVD-нің түсіндірмесінде Джосс Уэддон бұл эпизодтың Риверге байланысты экипаждың керілісін аяқтауға бағытталғандығын, оның экипаждың бағалы мүшесі ретінде қабылдануымен мәресіне жететінін айтады. Уэддон сценарийге қалай көтерілу керектігі туралы түрлі ойлармен күресіп, Тим Минеар оған сыйлық аңшыны қолдану туралы идеяны ұсынғанша, шешім таба алмады.

Экзистенциализм

Уидонның DVD-дегі түсіндірмесінде айтылғандай, диалог пен бейнелердің көп бөлігі Жан-Поль Сартрдан, әсіресе оның "Назары" романынан шабыттанды. Лайл Зинда өзінің "Біздің бәріміз ғарышта қамығып жүрміз" атты эссесінде осы эпизодтың экзистенциалдық мағынасыздыққа қатысты интерпретациясын талдап, Ривер де, Эрли де физикалық заттарды басқалар сіңірген мағыналардан ажыратылғандай сезінеді деп тұжырымдайды. Мысалы, Ривер қаруды қолына алғанда, оны зиянсыз бұтақ ретінде көреді – ол, оның айтуынша, "сен ойлағандай емес" зат, оның көзқарасымен әдемі нәрсеге айналған. Эрли де өзінің қаруын "әдемі" деп сипаттайды, оның салмағы ұнамды (екі ерекшелік те оның қызметінен бөлек), бірақ оның дизайны мақсатты қолданылуына көмектесетінін мойындайды, ал Уидон оны "қорқынышты" деп сипаттайды. Кемеде жүргенде Ривер мен Эрли айналағы ортаның физикалық сезімін терең сезінеді және одан ләззат алады, қабырғаларды сипап, қоршаған ортаның физикалық жаратылысын біледі. Уидон DVD-дегі түсіндірмесінде осы қасиетті көрсетудің бір жолы – камераны Ривердің жалаңаяқ аяқтарына бағыттау екенін айтады. Кеменің дизайнының ерекшеліктеріне қызығып, Эрли эпизодтың атауын еске түсіретін маңызды сөздерді айтады: "Адамдар заттардың мәнін бағаламайды. Ғарыштағы заттар". Бұл – моральдық принциптері жоқ әлемнің "физикалық салдары", ал оның моральдық салдары Уидонның тағы бір кейіпкері, Ангелдің сөзімен айтылды: "Егер біздің істейтін ештеңеміз маңызды болмаса, онда біз не істейтін болсақ, соның бәрі маңызды". Зинданың пікірінше, Ривер мен Эрлидің ортақ мағыналарынан ажыратылған заттарды сезіну қабілеті оларға осы заттарға өздері қалаған құндылықты сіңіруге мүмкіндік береді. Ривер қуаныш пен таңғажайып әкелетін көзқарас таңдайды, ал Эрли сол заттарды үмітсіздікпен қарастырады. Эрли Сартрдың негізгі идеяларының бірі – "жаман ниет" концепциясын іске асырады, өзінің іс-әрекеттеріне жауапкершілікке тартылмаймын деп, өзгеше істеуге құқығы жоқ екенін мәлімдейді. Ривер оны адамдарды ауыртуда айыптағанда, ол: "Бұл жұмыстың бір бөлігі" деп жауап береді. Ол: "Сол себепті сен осы жұмысты таңдадың", - дейді.