Кіріспе

Эпир аймағын мекендеген ежелгі грек тайпасы Теспротиандар (Θεσπρωτοί) – Эпирдегі Теспротис патшалығында қоныстанған, молоссиандарға жақын ежелгі грек тайпасы. Молоссиандар мен хаондықтармен бірге олар солтүстік-батыс грек тобының негізгі тайпаларын құрады. Солтүстік-шығыс шекарасында хаондықтармен, ал солтүстік шекарасында молоссиандар патшалығымен көрші болды. Ақын Гомер "Одиссеяда" Теспротияны жиі еске алады, ол Итака және Дулихипен достық қарым-қатынаста болған. Теспротиандар бастапқыда Грециядағы ең көне діни орын – Додона оракулын бақылаған. Кейіннен олар Рим империясына қосылғанға дейін Эпирдің құрамына кірді.

География

Страбон теспротиялықтардың жерін – Теспротисті Эпирдің оңтүстік-батыс жағалауында орналастырған. Теспротис оңтүстіктегі Амбракий шығанағынан солтүстіктегі Тиамис өзеніне (қазіргі Каламас) дейін, Пинд таулары мен Иония теңізі аралығында жатқан. Аңыз бойынша, халық өзінің атын Пеласк басшысы және алғашқы билеушісі Теспротостан алған, ол кейін Теспротияның астанасы Эфира аталған Цихирус (Цихорус) қаласын салған. Теспротияның тағы да маңызды қалаларына Пандосия, Титани, Хемериум, Торин, Фаноте, Кассопе, Фотике, Бухета және Батиай кіреді.

Ұрпақ

Страбонның айтуынша, теспротиялықтар (хаониялықтар мен молоссиялықтармен бірге) Эпирдің он төрт руының ішіндегі ең әйгілілері болды, себебі олар бір кезде бүкіл аймақты басқарған. Эпирді алдымен хаониялықтар, кейін теспротиялықтар мен молоссиялықтар биледі. Страбон сондай-ақ теспротиялықтар, молоссиялықтар және македониялықтар егде жастағы еркектерді пелиой (pelioi), ал егде жастағы әйелдерді пелияй (peliai) деп атаған (PIE: *pel – сұр; Ежелгі грек тілінде: pelitnós – "сұр", peleia – "көгершін", оның құлпынай реңді сұр түсінен, poliós – сұр және pollós – "қою"). Олардың сенаторлары пелигон (Πελιγόνες) деп аталды, бұл македониялық пелиганға (Πελιγᾶνες) ұқсас. Біздің заманымызға дейінгі IV ғасырдың екінші жартысына жататын Гоуманидегі жазуда теспротиялық мемлекеттік құрылымы басқа эпироттардың құрылымына ұқсас болғаны көрсетілген. Лауазымдардың атаулары – простаттар (грекше: προστάτες), сөзбе-сөз "қорғаушылар", сол кездегі көптеген грек тайпаларында болғандай. Басқа лауазымдар: граммат (грекше: γραμματέυς) – "хатшы", демиургтер (грекше: δημιουργοί) – сөзбе-сөз "жаратушылар", иеромнемондар (грекше: ιερομνήμονες) – сөзбе-сөз "қасиетті естелік сақтаушылар" және синархонттар (грекше: συνάρχοντες) – сөзбе-сөз "бірлесіп билеушілер".

Субтибуттар

Теспротиялықтар көптеген кіші тайпаларға бөлінді, олардың ішінде элоптар, гректер, касопаеи, дриоптар, додондықтар (грекше: Δωδωναίοι), эгестаеи, элеаеи, элинойлар, эфирои, икадотойлар, картатои, кестринойлар, клаутриойлар, кропиойлар, лариссаеи, онопернойлар, оптатои, тиеойлар, торидеойлар, фанотеи, фарганаеи, парауаеи, филатеи және химериолар болды. Осы тайпалардың кейбіреулері ежелгі заманда Итака, Лефкада, Акарнания, Оңтүстік Грекияның аймақтары, Фессалия және Италияға көшіп, колониялар құрды.

Мифология

Телегония (Эпикалық цикл) бойынша Одиссей Теспротия жеріне келді және бірнеше жыл онда болды. Ол Теспротия патшайымы Каллидикеге (Каллидике, Каллидике) үйленді және одан Полипоэтес есімді ұлы болды. Одиссей теспротиялықтарды бригоилерге (бригтерге) қарсы соғысқа бастады, бірақ Арес бригоилердің жағында болғандықтан шайқасты ұтылып қалды. Афина Одиссейге көмектесу үшін соғыс құдайымен тағы бір шайқасқа түсті, оларды Аполлон айырғанға дейін. Каллидике қайтыс болған соң Одиссей Итакаға қайтып оралды, ал ұлы Полипоэтесті Теспротияны билеуге қалдырды.

Тарих

Б.з.б. V ғасырда Коринфпен одақтасты. Афина және Молоссиспен одақтасты, б.з.б. 415–404 жылдары. Молоссийлер б.з.б. 400 жылы Кассопея, Додона және шығыс Теспротияны басып алды. Теспротиялық лига, б.з.б. ортасы 4 ғасыр. Македониямен одақтасты, б.з.б. 343–300 жылдары. Молоссис лигасының бір бөлігі, б.з.б. 300 жылы. Хаондар мен молоссийлерді қамтитын Эпироттар лигасының бір бөлігі, б.з.б. 220–167 жылдары. Римде Македония округі ретінде белгіленді, б.з.б. 148–27 жылдары. Рим империясының Ахая округінің құрамына кірді, б.з.б. 27 жылдан бастап.

Теспротиялықтардың тізімі

Каллидике патшайым, Одиссейдің әйелі. Эфира патшасы Айдоней, Персефоненің күйеуі. Пойон: Адматос; Теспроттар: Петоас, Симакос; Скепас, Кассопеядан Аристодамос; Пандосиядан Диосзотос; Эпидавростағы Теородокой, б.з.д. 365 жыл. Александрос простат, б.з.д. 4-ші ғасырдың ортасы. Ксенарх, Ксенонның ұлы, Кассопеядан (мазар тасы), б.з.д. шамамен 310 жыл. Галит, Ксенонның ұлы, Кассопеядан (мазар тасы), б.з.д. шамамен 275 жыл. Сократ, Бухетадан Сотионның қызы (мазар тасы), б.з.д. шамамен 250 жыл. Ксения, Кассопеялық, Тиррейон Акарнанияда проксенос, б.з.д. 3-ші ғасыр. Алкимос (Никандрдың ұлы), Дельфиде проксенос, б.з.д. шамамен 215 жыл. Eucharon, Eunostidas, Термоста (Этолия) проксеностар, б.з.д. 3-ші ғасырдың соңы – 2-ші ғасырдың басы. Милон (Сосандрдың ұлы), Эпироттық Коинонның құрметті азаматы, б.з.д. 3-ші ғасырдың соңы. Опатос, Зевс Наосқа, Дионаға және Зевс Булеуске арналған, Додона, б.з.д. шамамен 215–210 жылдар. Симакос (Фалакрионның ұлы), б.з.д. 2-ші ғасырда панкратист, Эпидаурия (1000 статер айыппұл төлеген, тағы екі спортшымен бірге). Димитрий (Махатас ұлы), Кипр, Куриондағы Аполлонға арналған, б.з.д. 200–193 жылдар, Птолемейлік Курион қаласының қолбасшысы. Алкемахос (Харопстың ұлы), Диаулос (~400 метрлік жүгіру), Панафинея ойындары, б.з.д. 190/189 жыл, Димитрийдің сіңілі баласы.