Кіріспе

Америка Құрама Штаттарындағы көпір

Фейр-Окс көпірі – Америка өзенінің төменгі жағалауы арқылы салынып, Фейр-Окс қаласын Калифорния штатының Сакраменто аймағымен байланыстыратын фермалық көпір. Қазіргі көпір 1907-1909 жылдары 63 000 долларға салынған, бұл орындағы үшінші көпір. 1901 жылы ашылған алғашқы көпір шағын, жартылай ауылдық қоғамды ғасыр басындағы ауыл шаруашылығының қуатты орталығына айналдыруға көмектесті. 1907-1909 жылдары салынған ағымдағы көпір 1940 жылдары цитрус шаруашылығын Сакраментоның жетекші жатақ аудандарының біріне айналдыруға септігін тигізді. Қазір бұл көпір тек жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге арналған.

ХІХ ғасырдағы өмір

1895 жылы бригада генерал-лейтенант Чарльз Генри Ховард пен Чикагодағы «Ховард Уилсон» баспа компаниясының Джеймс Уилсон Калифорния сенаторы Фредерик К. Кокс пен кәсіпкер Кроуфорд У. Кларктен жер сату құқығын алды. «Ховард Уилсон» компаниясы жерді зерттеп, картаға түсірді және Фэр-Окс қаласын «Күн бату колонияларының» бірі ретінде насихаттауды бастады. «Ховард Уилсон» компаниясы 1893 жылғы Ұлттық экономикалық дағдарыс пен Оңтүстік Калифорния мен Флоридадағы зиянды аязды қысқы суықтан кейін Фэр-Окс қаласын инновациялық және дамып келе жатқан цитрус агроколониясы ретінде жарнамалады. Көптеген сатып алушылар инвесторлардың кәсіби достары мен таныстары болды. Осылайша, Фэр-Окс қауымдастығы бастапқыда негізінен бизнесмендер мен басқа да мамандардан, соның ішінде банкирлер мен инженерлерден құралды. 1897 жылға қарай Фэр-Окс қаласында үш жүз тұрақты тұрғын қоныс тепті және жерді 5, 10 және одан ірі телімдерге акрына орташа есеппен 30 доллардан сатып алды. Олардың көпшілігі егін шаруашылығымен таныс болмаса да, жеміс бақтарын отыртып, өсіру арқылы өздерін асырауды жоспарлады. Жаңа колонияның жемістерін Сакраментодағы және одан әрі гүлденген нарықтарға тиімдірек тасымалдау үшін Америка өзенінен көпір салынады деген уәделер осы үмітті нығайтты. Бірақ келесі жылы инвестициялар азая бастады және «Ховард Уилсон» компаниясы колониядан шығып кетті, соның салдарынан Америка өзенінен көпір салу және Сакраментодан теміржол желісін жүргізу туралы уәделер орындалмады. 1899 жылы Чикаго мен Сакраментодағы жаңадан құрылған колонияға және Оранжвейлге жер немесе жеміс инвестициялаған бизнесмендер «Чикаго Фэр-Окс клубын» құрды. Жергілікті кәсіпкерлер, соның ішінде Валентин С. МакКлатчи («Сакраменто Би» газетінің тең иесі) 1900 жылы «Фэр-Окс Даму компаниясын» құрды. Бұл жақтаушылар Фэр-Окс қаласын «Калифорнияның жүрегіндегі» «Сакраменто аңғарының тәжі» деп әсте жариялады. 1901 жылы осы екі топ Сакраменто округінің Сауда палатасын, МакКлатчидің Orangevale-ден келген бизнес серіктестері құрған және төрағалық еткен, Фэр-Окс қаласында Америка өзенінен көпір салуға және «Оңтүстік Тынық мұхиты теміржол компаниясын» көпірге дейін теміржол желісін салуға көндірді. 1901 жылдың жазында теміржол желісі мен станция салынды. Станция «Фэр-Окс Көпір депосы» деп аталды. «Оңтүстік Тынық мұхиты теміржолының» негізгі желісіне қосылған бұл желі Фэр-Окс фермерлері мен жеміс компанияларының өркендеуіне көмектесті, өйткені өсірушілерге өнімдерін кең нарыққа таратуға мүмкіндік берді.

Үш көпір

Фейр-Окс қаласы Фейр-Окс көпірі мен темір жол желісінің салынып бітірілуімен қарқынды өсті. Алайда, 1907 жылғы наурыз айындағы су тасқынынан осы алғашқы Фейр-Окс көпірі қирады. Содан кейін Фолсом даму компаниясынан 850 футтік болат кабель қарызға алынып, ол өзен арқылы жүретін паромды пайдалану үшін қолданылды. Сакраменто округінің қадағалаушылар кеңесі де уақытша көпір салуға рұқсат берді. Шындығында, Миртл Шоу Лорд, Сауда палатасының ресми бекітілген тарихында – «Сакраменто сагасы: Жетістіктердің елу жылы. Сауда палатасының басшылығы» еңбегінде, 1906 және 1907 жылдардағы су тасқынынан кейін Сакраменто Сауда палатасының Сакраментодағы су тасқыны мәселелерін шешуге міндеттенгенін және Фейр-Окстағы көпірді қайта жаңартуға демеушілік еткенін жазады: «Жою – сабақ беруші ретінде Сакраменто қымбат сабақ алды және мұндай оқиға қайталанбауы керек деп шешті». Жыл соңына қарай Небраска штатының Омаха қаласындағы Батыс көпір және құрылыс компаниясы бүгінге дейін сақталған және қауымға қызмет ететін қос фермалы көпірді салуға кірісті. Шындығында, оның тарихи және сәулеттік маңыздылығы жоғары болғандықтан, 2006 жылдың қыркүйек айында Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Дегенмен, 1959 жылы Уатт даңғылында (батысқа қарай) және 1967 жылы Хейзел даңғылында (шығысқа қарай) көпірлер салынуымен, сондай-ақ 1968 жылы Санрайз көпірінің (батысқа қарай жарты мильден аз қашықтықта) кеңейтілуімен Фейр-Окс көпірінің маңызы азайды. Фейр-Окс көпірі 1967 жылы көлік қозғалысы үшін жабылды және елу жылдан астам уақыт бойы Төменгі Америка өзеніндегі маңызды өткел болғаннан кейін Сакраменто округінің Парктер және демалыс департаментінің меншігіне өтті. Парктер және демалыс департаменті 1973 жылы көпірдің жаңа дектерін орнатып, бояды және оны жаяу және велосипед жолы ретінде ашты, ол қазір Төменгі Америка өзенінің жағасындағы Америка Парквей жолымен байланысады.

Көпір құрылымы

Фэйр-Оукс көпірі – 19 ғасырдың ортасы мен соңындағы көпір салу және технологиялық прогрестің тамаша мысалы. Бұл Пенсильвания штатының Пэттиден Праттқа дейінгі фермалық көпірі, ол Америка өзенінің кең иілімі арқылы шамамен 152 метрге созылады және Калифорния штатындағы осы типтегі сақталған он көпірдің ішінде екінші ескісі болып табылады (1893 жылы салынған және Оринджвейлге жалғасатын Фолсомдағы тарихи фермалық көпірден кейін). Сакраменто округінің жерөлшеушісі осы қауіпті ағыстағы тіреулер санын азайтуға және өте ұзын басты құрылымдарды қажет етуге үміттенеді. Пенсильвания Petit осындай жағдайлар үшін арнайы жасалған. Екі 60 метрлік (200 фут) құрылым сол кезде өте батыл шешім болды. Бұл көпір, сонымен қатар, Батыс көпір және Омаха құрылыс компаниясының сирек кездесетін мысалы, олар Батыс аймағында фермалық көпірлер салды, бірақ Калифорнияда олардың құрылыстары аздаған ғана.

Қалқа көпір

Трассалық көпір – жеке элементтері үшбұрышты схемада байланысқан кез келген көпір. Трассалық көпірлер кем дегенде 16 ғасырға дейін бар екендігі мәлім, алайда Fair Oaks Bridge сияқты металл трассалық көпірлер 1840 жылдары ғана қолданысқа енді. Осы металл трассалық көпірлер, әсіресе Пратт және Уоррен трассалары, 19 ғасырдың соңында теміржол желілерінің үлкен кеңеюіне мүмкіндік берді және ғасыр басындағы тас жол құрылысында да маңызды рөл атқарды. Трассалар көпірдің тік қабырғаларын құрайды, олар көлденең арқалықтармен, сондай-ақ палубаны қолдаушы тіректермен және басқа да элементтермен біріктірілген. Әрбір трассада міндетті түрде жоғарғы және төменгі арқандар болады, бұл көпірге түсетін күштерден туындаған иілуге қарсы тұратын негізгі арқалықтар. Жоғарғы және төменгі бөліктері тік және/немесе диагональды элементтермен, әдетте екеуімен де, сондай-ақ әр шетіндегі негізгі арқалықтармен, яғни қанаттық тіректермен байланыстырылады.

Пратт-тұрсы формалары

1844 жылы Томас және Кейлеб Пратт ойлап тапқан Пратт фермасының түрі Калифорния мен АҚШ-та ең көп қолданылатын ферма түрі болып табылады. Бұл түр алғаш рет ағаш және темірден жасалған, тік элементтері, хордтары мен аяқ тіректері ағаштан, ал кернеу диагональдары темірден құралған "комбинациялық ферма" ретінде пайда болды. 1880 жылдарға қарай негізгі конструкция толығымен металлдан жасалатын болды. Жеңіл металл диагональдары сақталды, бірақ ағаш элементтері ауыр металл арқалықтармен, тіреулермен және хордтармен ауыстырылды. Пратттың ең көп таралған түрі – төменгі хордта орналасқан палубасы бар, ал жоғарғы хордтарды байланыстыратын тіректер жоғарыдан орналасқан ферма. Соңында, Пенсильвания Петит – бұл көпбұрышты жоғарғы хорды және нығайту үшін қосымша кіші тіректер мен кіші байланыстардан тұратын Пратт фермасы. Бұл жарты ұзындықтағы элементтер диагональдарды нығайтып, кернеуге қарсы тұруға көмектесті.

Қорытынды

Қазіргі Фэйр-Окс көпірі – Америка өзенінің үстінен салынып өткен көпірдің үшінші нұсқасы. Ол Фэйр-Окс қаласын үлкен Сакраменто аймағымен байланыстырады. Бұрын Америка өзенінен маңызды өткел болған бұл көпір, 1950-1960 жылдары Санрайз және Хейзелдегі жаңа көпірлердің салынуымен маңызын жоғалтты. Дегенмен, көпір жаяу және велосипед жолы ретінде пайдаланыла береді және жергілікті халық үшін мәдени ескерткіш болып саналады. 2006 жылдың 25 қыркүйегінде Ұлттық тарихи орындар тізілімінің сақтаушысы Ескі Фэйр-Окс көпірін Ұлттық тарихи орын деп тізімге енгізді. Көпір тізілімнің А (тарихи байланысы) және С (сәулеттік маңыздылығы) критерийлеріне сәйкес тіркелді.