Кіріспе

Огайо өзені арқылы салынған аспалы көпір, Ковингтон-Цинциннати көпірі.

Джон А. Роблинг аспалы көпірі (бұрынғы Цинциннати-Ковингтон көпірі) – Огайо штатының Цинциннати қаласы мен Кентукки штатының Ковингтон қаласын байланыстыратын Огайо өзені арқылы салынған аспалы көпір. 1866 жылдың 1 желтоқсанында ашылған кезде, оның негізгі құрылымы 1057 фут (322 метр) болатын бұл көпір әлемдегі ең ұзын аспалы көпір еді. 1950 жылдары трамвай қызметі тоқтатылғаннан кейін, терминал дизельді автобустар терминалына айналдырылды. 1998 жылы автобус терминалы ретінде пайдаланылмағандықтан пандустар алынып тасталды.

Жоспарлау және жарғылық

XIX ғасырдың ортасында Огайо өзенінен өту қажеттілігі айқын болды. Огайо мен Кентукки арасындағы сауда көлемi өсіп, экономиканы қиындататын тығыз бу кемелер қозғалысына жетті. Өзендегі қозғалысты одан әрі шектемейтін шешім – француз инженерлері жасаған сым кабельдік аспалы көпір болатын. Бірнеше американдық инженерлер аспалы көпірлерді жобалап, салуды бастаған еді. Олардың бірі – Пенсильвания штатының Саксонбург қаласынан Джон А. Роблинг. Алайда, Огайо өзені Франциядағы кез келген өзеннен кеңірек еді. 1846 жылдың ақпанында «Ковингтон және Цинциннати» көпір компаниясы құрылды, және компания Роблингтен көпір жобасын сұрады. Оның идеясының басты қағидасы – 1200 фут (366 м) аралық, су көтерілген кезде бу кемелерінің кедергісіз өтуі үшін 100 фут (30 м) биіктік, сонымен қатар өзен ортасында монументалды мұнара салу болды. Бу кемелері мен паром иелері бұл жоспарға қарсы лобби жасады. Олар су жолының бұзылуынан, паром бизнесінің жоғалуынан және мүліктің құнсыздануынан қорқады. Огайо штатының заң шығарушы органы көпір құруға рұқсат бермеді. Қыркүйек айында Роблинг 36 беттік баяндама жариялады, онда аталған мәселелерге қатысты техникалық талқылаулар мен талдаулар келтірілді. Ол үлкен түтікшелерді пайдаланғаны үшін бу кеме операторларын сынады, болашақ коммерциялық мүдделерге болжам жасады және батыс өзендерін жалғастырудың маңыздылығын атап өтті. Роблинг сондай-ақ компанияның көпірдің орналасқан жерін анықтауын қажет етті. Бірақ, рұқсат берілмеді. Вирджиния штатында (кейін Батыс Вирджиния) өзен үстіндегі аспалы көпірдің салынысын көргеннен кейін, заң шығарушы орган өз шешімін қайта қарастырып, 1400 фут (427 м) негізгі аралық сияқты шамадан тыс өлшемдерді талап ететін рұқсат берді, сондай-ақ көпір орнын анықтау құқығын өзіне қалдырды. Бұл соңғы талапқа қатысқандардың барлығы кейін өкінді. Цинциннати мен Ковингтон қалаларының жолдары болашақта көпір салынады деген үмітпен бір-бірімен тік сызықта салынған. Огайо штатының заң шығарушы органы көпір орнын өзі таңдағанда, Кентукки штатының бәсекелес қалалары – Ньюпорт пен Ковингтоннан Цинциннатидің басымдығын сақтауға тырысып, айқын жерді таңдамады. Көпірдің көп бөлігі Кентуккиде орналасқан, себебі штат шекарасы өзеннің солтүстік жағалауымен өтеді. Бұл Цинциннати қаласын «бұл құрлықтағы ең әдемі және сәнді көшелердің» бірінен мәңгілікке айырды. 1854 жылы Кентукки штатының Ньюпорт қаласында Ликинг өзені үстіндегі кішкентай аспалы көпір құлады. Бұл оқиға инвесторларды қорқытып, көпір компаниясы құрылысты бастауға жеткілікті қаражат таба алмады. 1856 жылы Амос Шинкл сенімгерлер кеңесіне сайланды. Ол қажетті энергияны әкелді. Шинкл бірден жаңа жеке инвесторларды тауып, Огайо және Кентукки үкіметтерінен қосымша қолдау алды. Осы кезеңде көпірдің рұқсаты қайта қарастырылып, көпірдің аралығы кемінде 1000 фут (305 м) дейін қысқартылды. Осы уақытқа дейін Роблинг өзінің беделін қалыптастырған еді. Көпір компаниясының президенті Рамсон Роблингтің Айовада екенін біліп, оған барып, көпір салуға келісім жасады. Қыркүйекте Роблинг Цинциннатиге келді, бірақ оған ештеңе дайындалмаған еді.

Құрылыс

Ковингтон мұнарасының іргеқазығы 1856 жылдың қыркүйегінде басталып, жақсы өтті. Іргетас 13 қабат қайың ағашынан тұрды, әр қабаты астындағысына перпендикуляр орнатылып, темір бұрандалармен бекітілді, сосын барлығы цементпен нығайтылды. Цинциннати жағында жұмыс бастапқыда кешікті. Құрылысшылар қазба шұңқырынан суды жеткілікті жылдамдықпен шығара алмады. Бірнеше айға созылған аз прогресснен кейін Роблинг қымбат жабдықтар немесе үлкен двигательдер сатып алудан бас тартып, соңғы сәтте үш дюймдік (76 мм) қарағай тақтайшаларынан өзінің квадраттық, оң ығысулы сорғыларын жасады. Ол оларды жергілікті жерде шамамен 48 сағат ішінде жасап, Амос Шинклстің сүйрегіш қайығы – «Чемпион №1» арқылы іске қосты. Өзі жасаған сорғылар әр циклде қырық галлон саз бен балшықты шығарып тастады. Екіпаж Огайо өзенінің нығыздалған құмды төсегіне жеткенде, Роблинг мұның Цинциннати мұнарасының іргетасы үшін жеткілікті екенін шешті. Ковингтон мұнарасының іргетасын бейнелейтін емен ағаштары орнатылды, үш ай ішінде екі мұнараның да тас қабаттары су деңгейінен жоғары көтерілді (сол кезде күздегі ең төменгі деңгей тіркелді). Жұмыс қырау және су деңгейінің көтерілуіне байланысты тоқтатылды, бұл практика көпір аяқталғанға дейін маусымдық түрде жалғасты. Осы кезде 1858 жылдың желтоқсанына дейін жұмысты аяқтау керек екенін, «алдын ала болжауға келмейтін апаттар» болмаса, жаңа келісімшарт жасалды. 1856–57 жылдардың суық қысынан және ылғалды көктемінен кейін құрылыс 1857 жылдың шілдесінде қайта басталды. Әр мұнараның негізінің алғашқы 25 футы (шамамен 7,6 метр) құмтаспен қаланды. Су кемелерінің соқтығысынан және судың әсерінен қорғау үшін бұл құмтас әктаспен қапталды. Мұнаралардың қалған биіктігі дөңгелектелген және үлкен су өткізбейтін құмтастан салынуы керек еді. Роблинг мұның мұнараларға «олардың мақсатына сай келетін еңсергі көрініс» беретінін айтты. 1857 жылдың шілдесінен тамызына дейін компанияда қолма-қол ақша болмады, бұл мәселе 1857 жылғы экономикалық дағдарыспен күшейді. Жобаға төлей алмау себепті жұмыс тоқтатылды. 1858 жылдың шілдесінде жұмыс қайта басталды, бірақ жұмысшылар саны азайтылды. Бір уақытта тек бір мұнарада жұмыс жүргізілді. Компания президенті Рамсон қайтыс болды, ал 1859–60 жылдары ешқандай жұмыс істелмеді. 1860 жылдың қарашасында Авраам Линкольн АҚШ президенті болып сайланды, ал 1861 жылдың қаңтарында Азамат соғысы басталды. Конфедерат әскерлерінің Цинциннатиді қоршауының қаупі туғанда, Одақ әскерлеріне өзеннен өтуге және қорғаныс құрылыстарын салуға мүмкіндік берген понтондық көпір салынды. Көп ұзамай, тұрақты құрылымның маңыздылығы анықталғаннан кейін инвесторлардан ақша ағылып түсті. Облигациялар сатылды, ал 1863 жылдың қаңтарында материалдар келіп түсе бастады. Жұмысты жылдамдату үшін басты құрылымның биіктігі 100 футқа (30 метрге) дейін төмендетілді. Құрылысты қайта бастауға дайындық жүргізілді. Жабдықтар тапсырылды, жаңа тіреулер салынды, бірақ жаңадан басып кіру қаупі жұмысты уақытша тоқтатты. Соңында, 1863 жылдың көктемінде жұмыс басталды және жыл соңына дейін жалғасты. 1864 жылдың көктемінде жұмыс қайта басталды. Роблинг Трентон, Нью-Джерсиде өзінің сым фабрикасын иеленгенімен, көпір компаниясы өзеннің енін жабатын кабельдер үшін Манчестердегі (Англия) Ричард Джонсоннан бір миллион фунт сым сатып алды. Роблинг Джонсонның сымын өзінің басқа көпірінің бірінде де қолданған. Ол оны АҚШ-та жасалған сымнан артық көрді, өйткені ол сапасы жақсы және кернеуге беріктігі жоғары болды. Екі жағалаудағы тіреулер әктас негізден және ақ тастан жасалған. Әрбір блокқа 11 тонналық темір ілмектер орнатылды, олар Роблингтің патентімен жасалған темір тізбегімен кабельдерді бекітті. Азамат соғысы жобаның жұмыс күшін азайтып, соғыс аяқталғанға дейін жылдамдық пен тиімділікке кедергі келтірді. Соғыс аяқталғаннан кейін көпір құрылысы тұрақты түрде жалғасты. 1865 жылдың қыркүйегінде алғашқы екі сым арқан салынды. Олар баржадағы катушкадан оралып, өзеннің түбіне батып, содан кейін бірдей түрде өзен төселінен көтерілді. Сым арқандардың арасында ағаштан жасалған көлденең брустар орнатылды, жұмысшылардың ыңғайлылығы үшін қарапайым жаяу жүргіншілер көпірі салынды. Огайо өзені «көпірмен жалғанғаннан» кейін, су тасқыны мен қырау болған күнде де жобаны аяқтау үшін соңғы күш салынды. Көпірдің кабельдері қызу қарқынмен жүргізілді, күніне шамамен сексен сым орнатылды. Жүздеген адам екі жағалаудан да бұл аранағаштық процесті бақылады. 1866 жылдың 23 маусымында соңғы сым өткізілді, барлығы 10 360 сым. Бұл сымдар кейін біріктіріліп, әрқайсысы 5180 сымнан тұратын екі кабельге оралды. Тамыздың соңына дейін кабельдерден ілгіштер ілінді, ал 300 темірден жасалған ілгіш тіреулерге 182 880 метрлік қайың ағашы төселді. Екі трамвай жолы салынды. Жүктемеге төзімділігін арттыру, еденді нығайту және дірілді тексеру үшін диагональ тіреулер қосылды. Көпірдің бойымен созылатын темір фермалар қосылды. 1866 жылдың 1 желтоқсанында халық алғаш рет «Ілмек көпір» деп белгілі көпірге жаяу өтті. Бірінші екі күнде 166 000-нан астам адам көпірден өтті. Келесі айларда көпірге соңғы ретушь жасалды, ал құрылыс 1867 жылдың шілдесінде ресми аяқталды. Құрылыс кезінде екі адам қаза тапты. Роблинг көпірі 1867 жылдың 1 қаңтарында ресми түрде ашылғанда, ат пен каретаның жүргізушісінен көпірден өту үшін 15 цент алынды; үш ат пен карета үшін 25 цент төленді. Жаяу жүргіншілерден бір цент алынды.

Огайо өзенінің арнасы

Огайо өзені сол кезде өте жай, көбінесе бірнеше фут тереңдікте болатын. 100 футтік тік аралық маңызды болды, себебі бу кемелеріндегі биік түтіктер ұшқындарды ағаштан жасалған кеменің қалған бөлігінен мүмкіндігінше алыс ұстауға арналған еді. Көптеген теміржолдар салынғанда және баржалар бу кемелерінің орнын басып алғанда, өзеннің деңгейін көтеру және су тасқынын бақылау үшін бөгеттер салудың мәні болды. 1900 жылдардың басында Конгресс Огайо өзені бойындағы құлыптар мен бөгеттер жүйесін бекітті. 1929 жылы канал құрылысы жобасы өзен бойында 51 ағаш бөгет пен құлып камераларын орнатты. Бұл жүйе Цинциннатидегі өзеннің тереңдігі 9 футтан төмен түспеуін қамтамасыз етті. 1940 жылдары бумен жүретін кемелерден дизельдік сүйрегіштерге көшу, қазіргі бөгеттерге сыймайтын ұзын баржаларды пайдалануға мүмкіндік берді. 1950 жылдары АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы ескірген жүйені бетон мен болаттан жасалған, кеме жүруге жарамсыз жаңа бөгеттермен алмастырды. Бұл бөгеттер Цинциннатидегі өзеннің деңгейін шамамен 26 футқа дейін көтерді, Роблинг аспалы көпірінің аралық биіктігін шамамен 74 футқа дейін төмендетті.

Өзгерістер мен атаулар

Көпірдің бастапқы палубасы Азамат соғысы кезеңіндегі инфляцияға байланысты ең төмен бағамен салынған, бірақ тас мұнаралар бастапқыда күтілген жүк көлемінен әлдеқайда ауыр жүкке арналған еді. 1896 жылы көпірге екінші негізгі кабельдер, кеңейтілген болат палуба және солтүстікке қарай ұзартылған қосымша жол салынды. Жаңарту көпірдің сыртқы келбетін айтарлықтай өзгертті, бірақ жаңа 30 тонналық жүк көтеру лимиті оның 20-шы ғасыр мен одан кейінгі жылдардағы пайдалану мерзімін ұзартты. 1976 жылы Американың екіжүз жылдығына арналған салтанатты шараларға орай көпір қоңыр түстен көк түске боялды. "Ковингтон-Цинциннати көпір компаниясы" – жеке компания, 1953 жылға дейін көпірді басқарды, содан кейін Кентукки штаты оны 4,2 миллион долларға сатып алды. Штат 1963 жылға дейін жол төлемі жинады, ол кезде 75-ші тас жолында Брент Спенс көпірі ашылды, ол Роеблинг аспалы көпірінен шамамен 1 километр батысқа қарай орналасқан. Көпір 1975 жылы ұлттық тарихи ескерткіш, ал 1983 жылы – ұлттық тарихи құрылыс инженерлік ескерткіш мәртебесін алды. Қазіргі таңда ол Цинциннатидегі төрт автомобильдік және жаяу көпірінің ішіндегі ең жұмыстысы болып табылады. Алғашқыда "Ковингтон-Цинциннати аспалы көпірі" немесе "Огайо өзені көпірі" деп аталған, ол 1983 жылғы 27 маусымда оның дизайны мен құрылысын жасаған адамның құрметіне қайта аталды. Кентукки штаты 2006 жылғы 13 қарашада көпірді күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін жапты. Ол наурыздың соңында қайта ашылды. Бірақ, 2008 жылдың көп бөлігінде қайта бояу үшін тағы да жабылды. 2007 жылғы 11 қыркүйекте Кентукки университетінің сараптамасынан кейін болашақ құрылымдық зақымдарды болдырмау мақсатында Кентукки штаты жүк көтеру лимитін 11 тоннаға дейін төмендетті. Бұл жаңа лимит автобустардың көпірден өтуіне тыйым салады. Кентукки штаты 2010 жылғы 7 сәуірде көпірді толықтай қайта бояу үшін тағы да жапты, ол 2010 жылғы қарашада қайта ашылды. Көпірдің жабылуы тек автокөліктік қозғалысқа ғана әсер етті, ал бір жаяу жолағы ашық күйінде қалды.