Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1955 жылы Аргентинадағы төңкеріс
1955 coup d'état in Argentina
Революция Либертадора (reβoluˈsjon liβeɾtaˈðoɾa; Азат етуші революция) – 1955 жылдың 16 қыркүйегінде Аргентинада Хуан Перонның екінші президенттік мерзіміне соңғы нүкте қойған төңкеріс.
Revolución Libertadora (reβoluˈsjon liβeɾtaˈðoɾa; Liberating Revolution) was the coup d'état that ended the second presidential term of Juan Perón in Argentina, on 16 September 1955.
Өмірбаян
Президент Перон алғаш рет 1946 жылы сайланды. 1949 жылы перонизмнің қолдауымен конституциялық түзетулер енгізіліп, жұмысшылардың бірқатар құқықтары мен президентті қайта сайлау мүмкіндігі бекітілді. Жаңа конституцияның заңдылығы күні бүгінге дейін даулы. Перон 1951 жылы қайта сайланды. Сол кезде оның үкіметін еңбек одақтары, әскерилер және католик шіркеуі қолдады. Бірақ экономикалық қиындықтар, үкіметтің кейбір саясаты және Перонның жеке басына табынушылық салдарынан жағдай өзгерді. Оппозиция Перонды диссиденттерге қатысты жасаған әрекеттері үшін сынады; жазушылар, суретшілер, саясаткерлер және басқа да зиялылар мазақталды және кейде елден қуылды. Үкіметтің католик шіркеуімен қарым-қатынасы да нашарлады. Шіркеу Пероннан алшақтаған сайын, бастапқыда шіркеудің құқықтарын құрметтеген үкімет, оларды ашық түрде қарсылықпен жойды. 1954 жылға қарай, католик дін қызметкерлері Перонға ашық қарсы болды, бұл әскерилердің кейбір топтарына да әсер етті. Осы арада, 1954 жылы Аргентинада христиан демократиясын насихаттаған бірнеше ұйымнан кейін Христиан демократиялық партия құрылды. 1955 жылға қарай Перон әскерилердің көп бөлігінің қолдауын жоғалтты, олар Радикалды азаматтық одақ пен Социалистік партия мүшелерімен, сондай-ақ консервативті топтармен бірігіп, құлқы жасады. Елдің әртүрлі аймақтарында алабұрлы жағдай орын алды. 14 маусымда католик епископтары Перонға қарсы сөйлеген Корпус Кристи шеруі үкіметке қарсы демонстрацияға айналды.
President Perón was first elected in 1946. In 1949, a constitutional amendment sponsored by Peronism introduced a number of workers' rights and the possibility of presidential reelection. The legitimacy of the new constitution is still controversial. Perón was reelected in 1951. At the time, his administration was widely supported by the labor unions, the military and the Catholic Church. However, economic problems, some of the government's policies, and Perón's own personality cult changed this situation. The opposition criticized Perón because of his treatment of dissidents; writers, artists, politicians and other intellectuals were harassed and sometimes were forced into exile. The government's relationship with the Catholic Church also worsened. As the Church increasingly distanced itself from Perón, the government, which had first respected the Church's privileges, now took them away in a distinctly confrontational fashion. By 1954, the Catholic clergy was openly anti Peronist, which also influenced some factions of the military. Meanwhile, a Christian Democratic Party was founded in 1954 after several other organisations had been active promoting Christian democracy in Argentina. By 1955, Perón had lost the support of a large part of the military, who conspired with other political actors (members of the Radical Civic Union and the Socialist Party, as well as conservative groups). There was turmoil in different parts of the country. On 14 June, Catholic bishops spoke against Perón during a Corpus Christi procession which turned into an anti government demonstration.
Бірінші төңкеріс әрекеті
1955 жылғы 16 маусымда Аргентина Әскери-әуе күштерінің 30 ұшағы Буэнос-Айрестің басты алаңы – Пласа-де-Майоны бомбалады, осының салдарынан 300-ден астам бейбіт тұрғын қаза тауып, жүздеген адам жарақат алды. Бұл шабуыл бүгінгі күнге дейін Аргентинаның құрлық бөлігінде жасалған ең ірі әуе шабуылы болып табылады. Бомбалау президент Хуан Перонды қолдау білдіріп жиналған көпшілік болатын, үкіметтің ресми резиденциясы – Каса Росадаға бағытталды. Шабуыл ресми түрде өткізілген қоғамдық наразылықтар күніне орай болды, онда Перонның жақында өткен Корпус Кристи шеруі кезінде оның қарсыластары ұлттық туды өртегені айтылды. Жауап ретінде, сол түні экстремистік перондық топтар вице-президент Альберто Тейсаиренің ықпалымен бірнеше шіркеулерге шабуыл жасап, өртеп жіберді. Перонға маңызды саяси қолдауды Жалпы Еңбек Конфедерациясы (басты кәсіподақтар конфедерациясы) көрсетті, ол жұмысшыларды президентті қорғауға шақырды. Перон 31 тамызда жұмысшылардың митингісінде сөз сөйледі.
On 16 June 1955, 30 Argentine Navy and Air Force aircraft bombed Plaza de Mayo, Buenos Aires' main square, killing over 300 civilians and wounding hundreds more. The attack remains to this day the largest aerial bombing ever executed on the Argentine mainland. The bombing targeted the adjacent Casa Rosada, the official seat of government, as a large crowd was gathered there expressing support for president Juan Perón. The strike took place during a day of official public demonstrations to condemn the burning of a national flag allegedly carried out by detractors of Perón during the recent procession of Corpus Christi. In retaliation, extremist Peronist groups attacked and burned several churches that night, allegedly instigated by Vice President Alberto Teisaire. The only important political support for Perón came from the General Confederation of Labour (the main confederation of labor unions), which called the workers to defend the president. Perón addressed a workers' demonstration on 31 August.
Қыркүйек көтерілісі
16 қыркүйекте генерал Эдуардо Лонарди, генерал Педро Э. Арамбуру және адмирал Исаак Рохас бастаған жаңа көтеріліс Перонды биліктен тайдырып, уақытша үкімет құрды. Бірнеше күн бойы Кордова қаласы (Лонардидің бас штабы), Баия-Бланка маңындағы Пуэрто-Белграно теңіз базасы, Ла-Плата қаласының жанындағы Рио-Сантьягодағы тағы бір теңіз базасы және Корриентес провинциясының Курузу-Куатиадағы механикаландырылған жаяу әскер полкі сияқты жерлерде шайқастар болды. Бастапқыда жеңілген Корриентестегі көтеріліске Педро Эухенио Арамбуру жетекшілік етті, ол кейін болашақ үкіметтің маңызды тұлғаларының біріне айналды. Рио-де-ла-Плата өзенінің блокадасын сақтап тұрған екі көтерілісші эсминец лоялист авиациясының шабуылына ұшырап, жарақат алғандар болды. 19 қыркүйекте Мар-дель-Плата порты мен әскер гарнизоны ARA 9 de Julio жеңіл крейсері мен бірнеше эсминецтердің теңіз бомбалауына түсті, ал Буэнос-Айрес қаласының өзінде де, басқа да жерлерде ұсақ шайқастар мен әуе шабуылдары болды. Елдің азамат соғысының алдында тұрғанын түсінген Перон, қан төгілуден сақтану үшін президенттік лауазымнан кетіп, Парагвайдың канонерлік кемесіне паналап, Парагвайда саяси баспана сұрады. 23 қыркүйекте Лонарди президенттікке кірісіп, Каса Росада балконынан жасаған сөйлесінде "жеңімпаздар да, жеңілгендер де болмайды" (ni vencedores ni vencidos, бұл фразаны Уркиса Касерос шайқасында Росасқа қарсы жеңіске жеткен кезде айтқан еді) деді. Генерал Лонарди ел "қайта ұйымдастырылғаннан" кейін уақытша үкіметтің аяқталадынын уәделеді. Оның келісімшіл ұстанымы оған консерваторлардың қарсылығын тудырды, ал қарашада болған ішкі төңкеріс Лонардиді биліктен тайдырып, генерал Арамбуруды президенттікке тағайындады, бұл "перонизмге қарсылық" толқынына әкелді.
On 16 September, a new uprising, led by General Eduardo Lonardi, General Pedro E. Aramburu and Admiral Isaac Rojas, deposed Perón and established a provisional government. For several days, there was some fighting in places like the city of Córdoba (Lonardi's central command), the Puerto Belgrano Naval Base near Bahía Blanca, another naval base at Río Santiago, near La Plata, and a mechanized infantry regiment at Curuzú Cuatiá, Corrientes Province. The rebellion in Corrientes, which was initially defeated, was led by Pedro Eugenio Aramburu, who later became one of the main players of the future government. Two rebel destroyers, that were enforcing the blockade of the Río de la Plata, were strafed by loyalist aircraft and suffered some casualties. The port and the army garrison at Mar del Plata was subjected to naval bombardment on 19 September by the light cruiser ARA 9 de Julio and several destroyers, while scattered skirmishes and air strikes took place elsewhere, including Buenos Aires itself. After realizing that the country was on the brink of a civil war, Perón decided to avoid massive bloodshed and resigned as President, subsequently seeking asylum in Paraguay after taking shelter aboard the Paraguay gunboat. On 23 September, Lonardi assumed the presidency and gave a conciliatory speech from the balcony of the Casa Rosada, saying that there would be "neither victors nor vanquished" (ni vencedores ni vencidos, replaying a phrase uttered by Urquiza when he was victorious over Rosas at the Battle of Caseros). General Lonardi promised that the interim administration would end as soon as the country was "reorganized". His conciliatory tone earned him the opposition of hard liners, and in November an internal coup deposed Lonardi and placed General Aramburu in the presidency, giving rise to a wild "anti Peronism".
Салдары
Революция Либертадорадан кейін Перон мен оның жақтастары мемлекетке қарсы қызмет жасады деп айыпталды, ал Ева Перонның денесі Италияға құпия түрде жеткізіліп, Милан қаласындағы зиратқа жалған есіммен жерленді. Перонға немесе оның қайтыс болған әйеліне қатысты әндер, жазбалар мен суреттерді қоса, кез келген түрде аталғанға тыйым салынды. Дельфо Кабрера, Мэри Теран де Вайс, көптеген маңызды баскетболшылар, сондай-ақ Олимпиада деңгейіндегі спортшы Освальдо Суарес сияқты спортшылар да Перонның жақтастары болғандықтан ғана спорттағы жетістіктерге қол жеткізді деген желеумен әділетсіз жазаланды. Перон партиясы 1973 жылы Перонның елге оралуына дейін тыйым салынды, бірақ Перон Мадридтегі жер аударылуынан 1958 және 1963 жылғы сайлау қорытындыларына әсер етті.
After the Revolución Libertadora, Perón and his followers were accused of treason, and Eva Perón's remains were moved secretly to Italy and buried in a graveyard at Milan under a fake identity. Public references to Perón or his late wife, including songs, writings and pictures, were forbidden. Even sportsmen like Delfo Cabrera, Mary Terán de Weiss, many of the major basketball players, as well as Olympic level athlete, Osvaldo Suárez, were unfairly punished, by being accused of having gotten their sports success only because they were Perón followers. The Peronist Party suffered a proscription that was to last until Perón's return in 1973, even though Perón influenced the results of the 1958 and 1963 elections from his exile in Madrid.