Кіріспе

Фарах – Ауғанстанның батысындағы Фарах провинциясының астанасы және ең ірі қаласы. Ол Иран шекарасына жақын, Фарах өзенінің жағасында орналасқан. Халық саны бойынша Батыс Ауғанстанның ірі қалаларының бірі болып табылады, қалалық ауданында шамамен 1,5 миллион адам тұрады.

Жерді пайдалану

Фарах Батыс Ауғанстанда Кандагар мен Гераттың арасында, Иран шекарасына жақын орналасқан, бірақ Иранмен тікелей жол байланысы жоқ. Фарахтың жоғары тығыздықпен орналасқан тұрғын аудандары арқылы өте анық жол желісі жүргізілген. Дегенмен, шөлейт жерлер (35%) және бос жатқан участақтар (25%) ең көп пайдаланылатын жерлер болып табылады және жалпы жер пайдаланудың 60% құрайды.

Ежелгі тарих

Фарахтың Цитаделі, әлдебір Ұлы Александр салған қамалдардың бірі болуы мүмкін, ал қала Александрия Арахозия (қазіргі Қандаһар) мен Герат арасындағы тоқтау орны болған. Александр келген 330 жылға дейін қаланың атына "Александрия" префиксі қосылды. Парф империясы тұсында Фарах Ария сатрапиясының құрамына кірді және оның маңызды қалаларының бірі болды. Бұл қала біздің заманымыздың 1-ші ғасырында Исидор Караценус айтқан Фра, немесе Плиний Ақсақал, Византиялық Стефан (Стефан оны Фрада (Φράδα) деп те атаған) және 4-ші ғасырдың Путингер картасында көрсетілген Александрия Профтасия деп саналады. Біздің заманымыздың 5-ші ғасырында Фарах Сәсәни империясының шығыс шебіндегі маңызды бекіністердің бірі болды. Ол стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, Гераттан Үндістан мен Систанға қарай соққан жолдарды бақылап тұрды.

Кеңес-Афған соғысы

1979 жылы кеңестік басқыншылық басталғанда, Фарах, Герат, Шинданд және Кандагар қалаларымен бірге, кеңестік 357-ші және 66-шы мотоатқыштар дивизиялары (МРД) тарапынан басылып алынды. Мұджаһидтер 1979 жылы Фарах аймағында орнықты. Олар 1982 жылға дейін қалада қалып, содан кейін жақын маңдағы Лор Кох тауына бекініп, оны Шарафат Кох ("Абырой тауы") деп атады. Фарах мұджаһидтерінің ішіндегі ең ірі ұйым – Шарафат Кух фронты болды.

Азамат соғысы

1992 жылы Кеңес Одағы қолдаған Нәжібулла үкіметі құлағаннан кейін Исмаил Хан Хератта билікке қайта оралды және 1995 жылы Херат Талибанның бақылауына түскенше Фарахты, сондай-ақ оны қоршаған Гор және Бадгис облыстарын басқарды. 2005 жылдың мамыр айынан бастап Фарах облысындағы жолдар күрт жақсарды. Білім беру жүйесі едәуір жетілдірілді және облыстық қайта құру тобы облыста көптеген заңсыз қару-жарақтарды жинап, жойды. АҚШ Фарах әуежайында база салды, онда Ауғанстан Ұлттық қауіпсіздік күштері (АҰҚК) орналасқан. 2009 жылдың 7 мамырында мыңдаған ауғандық шаруалар «Америкаға өлім!» және «Үкіметке өлім!» деп ұрандап, 4 мамырда 147 бейбіт тұрғынды өлтірген американдық бомбалаушылардың әуе шабуылына наразылық білдірді. Полициямен қақтығыс АҚШ-тың B1 бомбалаушылары шабуыл жасаған үш ауылдың тұрғындары 15 жаңадан табылған мәйітті жүк көлігімен облыс әкімінің үйіне әкелгеннен кейін басталды. Полиция оқ атып, төрт наразылыққа қатысушы жарақат алды. Көзі куәгерлердің айтуынша, әуе шабуылы – қате ақпарат негізінде жасалған бірнеше ұшақтың қысқа мерзімді шабуылы емес, үш ауылды қиратып салған, созылған бомбалау болды. Ауғанстан үкіметінің жүргізген тергеуі 2009 жылдың 16 мамырында аяқталды, Ауғанстан Қорғаныс министрлігі 140 шаруаның қаза болғанын ресми түрде хабарлады. Үкіметтің 140 қаза тапқан адамның аты-жөні мен жасын тізімдеген көшірмесінде 93-і балалар, ал 22-сі ересек ер адамдар екені көрсетілді. 2009 жылдың 20 қарашасында Фарах Наз қаласындағы базар маңында мотоциклдегі жансақ бомбалап, 17 адам өлтіріліп, 29 адам жарақаттанды. Мулла Хаятулла Фарах облысының Талибан командирі болды және ол өзі өлтірушілерді даярлайтын лагерьлерді басқаратыны белгілі болды. 2018 жылдың 15 мамырында Талибан жылдық көктемгі шабуылы барысында Фарахты Ауғанстан үкіметінен басып алды, облыс әкімінің ғимараты ғана Ауғанстан күштерінің бақылауында қалды. Бірақ 16 мамырға қарай Ауғанстан Қарулы күштері, АҚШ Армиясының 4-ші жаяу әскер дивизиясына қарасты 2-ші 12-ші жаяу әскер полкінің бөлімдері, АҚШ Әскери-әуе күштерінің қолдауымен бірнеше аудармашылармен бірге қаланы қайта басып алды, ал шайқас қаланың шеткі аймақтарына көшті. Ұлттық қауіпсіздік басқармасының бас кеңсесі шайқас кезінде қирады. Талибан жауынгерлері өз мақсаттарына жеткеннен кейін қару-жарақ пен жабдық қоймаларын басып алғаннан кейін кері шегінгендерін мәлімдеді. 16 мамырда АҚШ әуе күштерінің қолдауымен үкіметтік қауіпсіздік күштері Талибанды қала орталығынан ығыстырғаннан кейін Фарахты қайта бақылауға алды. Содан кейін қауіпсіздік күштері тазалау операциясын жүргізді. Фарах облысының әкімі Абдул Басир Саланги шайқастар кезінде кем дегенде 25 үкіметтік қауіпсіздік күштері мен бес бейбіт тұрғын қаза тапқанын, сондай-ақ кем дегенде 300 Талибан жауынгерінің де қаза тапқанын мәлімдеді. 2020 жылдың 28 мамырында Талибан Фарахта полиция бекетіне шабуыл жасап, жеті полицейді өлтірді, ал сегіз Талибан содыры да қаза тапты. Шабуыл Талибан елде 24-26 мамыр аралығында жариялаған үш күндік бейбітшілік келісімі аяқталғаннан кейін жасалды. 2021 жылдың 10 тамызында Талибан 2021 жылғы Талибан шабуылының бір бөлігі ретінде қаланың Полиция бас штабы мен Әкімшілік кеңсесін басып алды.

Демография

Соңғы статистикалық мәліметтер (2015 жылғы) бойынша қала халқының саны шамамен 54 мың адамды құрады. Паштундар қала халқының басым бөлігін құрайды, олар 50-60% құрайды, тажиктер 30-40% және қалғандары балучилер. Облыстың 50%-дан астамын этникалық паштундар құрайды (көшпелі кучилерді есептемегенде), ал екінші ең ірі топ – тажиктер, олар негізінен Фарах қаласында және үшінші топ – балучилерде тұрады. Дегенмен, қыс айларында көшпелі кучилер, паштундардың бір тобы, елеулі халықты құрайды. Облыста басым тілдер – парсы (дари) және пашту тілдері.

Экономика

Қала осы аймақтағы маңызды сауда және егіншілік орталығы болып табылады.

Көлік

Фарах әуежайы қаланың жанында орналасқан және 2014 жылдың мамыр айынан бастап Гератқа жүйелі рейстер бағытталған. Қаладан әртүрлі бағыттарға қарай қосалқы жолдар бар. 2010 жылғы мәлімет бойынша, Фарах қаласында асфальтталған жолдар, қиыршық тас жолдар және топырақты жолдар болған. Басты жол – 515-жол, ол Фарахты Сақина жолымен байланыстырады. Екі жол да 2009 жылы ISAF елдерімен координацияланып жақсартылды.

Денсаулық сақтау

Қалаға Фарах қалалық ауруханасы көмек көрсетеді.