Кіріспе

Грек комедиясында парабазис (ағыл. parabasis, көпшесі parabases; παράβασις, көпшесі: παραβάσεις) – пьесадағы барлық актерлер сахнадан шығып кетіп, хордың көрермендерге тікелей сөйлеуге мүмкіндік алатын бөлім. Хор өзінің ойындық рөлінен жартылай немесе толығымен бас тартып, көрерменге пьесаның тақырыбымен ешқандай қатысы жоқ мәселелер туралы сөйлейді.

Құрылымы

Парабазис әдетте үш әннен (S) және үш сөзден (s) немесе речитативтерден S s S s S s ретімен тұрады. Бірінші сөз, немесе нағыз парабазис, көбінесе анапест өлеңімен жазылады және өте жылдам айтылуға арналған бөліммен (теориялық тұрғыдан бір деммен – πνῖγος – пнигос) аяқталады.

Мысалдар

"Шыбайландар" пьесасында Аристофан афиналық комедия дәстүрін шолып көрсетеді, осы арқылы өзінің рөлін күшейтеді: "Егер ескі комедия ақындарының біреуі біз, Шыбайландарды, парабазисте жұртқа сөз сөйлеуге мәжбүрлеуге тырысса, оңай құтыла алмас еді. Бірақ бұл жолы ақын лайықты." Сол автордың "Баспалар" пьесасындағы бірінші парабазис Аристофанның драматург ретіндегі өміріне дейінгі жолын баяндайды; ал екінші парабазис қысқарақ болып келеді және ежелгі афиналық көрермендерге жақсы таныс жергілікті тұлғалар туралы әңгімелерден тұрады (мысалы, саясаткер Клеон).

Авторлық дауыс

Парабазистегі хор кейде өз дауысын, ал кейде пьеса авторының дауысын қолданады, көрермендерге тікелей үндеу жасап. Авторының дауысының қаншалықты "шынайы" екені – пікірталас тудыратын мәселе. Бұрынғы көзқарас бойынша, Аристофан парабазисте афиналықтармен тікелей сөйлескен; нәтижесінде, Нортроп Фрай айтқандай, "оның барлық пьесаларында кез келген мәселеге қатысты пікірлері жазылған". Постмодернистік түсіндіру авторлық дауысты метатеатрлық деп қарастырады, ол тікелей сынға қарағанда, риторикалық тартыстардың пародиясын ұсынады.

Құлдырау

Парабазис – тек ежелгі комедияға тән ерекшелік, ал оның төмендеуі Аристофанның пьесаларында байқалады. Екінші парабазис біртіндеп қолданудан шығарылады, хор парабазис кезінде өзінің кейіпкерінен тыс сөйлеуді тоқтатады, соңында ол мүлдем тоқтатылады. Хордың рөлінің азаюы бұрынғыда соғыс кезеңіндегі қаржылық қиындықтармен байланыстырылса, жақында Стивен Холливелл оны театрлық эволюция тұрғысынан қарастыруды ұсынды.