Кіріспе
Колумбияға дейінгі мәдениеттер өнері Колумбияға дейінгі өнер - бұл Кариб теңізінің, Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Американың жергілікті халықтарының көркемөнерін кем дегенде 13000 жылынан бастап 15 ғасырдың аяғы мен 16 ғасырдың басында басталған еуропалық жаулап алуларға дейін. Колумбияға дейінгі дәуір көптеген жерлерде осыдан кейін де жалғасты, немесе одан кейін ауыспалы кезең болды. Бір кезде өте кең тараған, мысалы, тоқылған маталар сияқты тез бұзылатын артефакттердің көптеген түрлері сақталмаған, бірақ Колумбияға дейінгі монументальді мүсіндер, алтыннан жасалған металл бұйымдар, қыш ыдыстар және керамикаға, қабырғаларға және тастарға сурет салу жиі сақталған. Қазіргі заманда кеңінен танымал болған алғашқы Колумбқа дейінгі өнер - бұл Еуропаның жаулап алуы кезінде гүлденген империялар, инкалар мен ацтектер, олардың кейбіреулері Еуропаға толықтай әкелінді. Бірте-бірте құлаған ерте өркениеттердің өнері, әсіресе майя өнері мен ольмек өнері, көбінесе үлкен тас мүсіндерімен кеңінен танымал болды. Колумбияға дейінгі көптеген мәдениеттерде жазу жүйесі болмағандықтан, көркем өнер осы мәдениеттердің космологиясын, дүниетанымын, дінін және философиясын білдірді, сонымен қатар жадыға салу құрылғылары ретінде қызмет етті. Ежелгі Американың қолөнершілері көптеген материалдарды (обсидиан, алтын, спондилус қабықшалары) пайдаланып, материалдарға тән мағыналар бар заттарды жасады. Колумбқа дейінгі мәдениеттерде руханилық кең тарағандықтан, құдайлар мен ырым-жырымдарға табыну тақырыптары сурет жұмыстарының тақырыбы болды.
Pre Columbian art refers to the visual arts of indigenous peoples of the Caribbean, North, Central, and South Americas from at least 13,000 BCE to the European conquests starting in the late 15th and early 16th centuries. The Pre Columbian era continued for a time after these in many places, or had a transitional phase afterwards. Many types of perishable artifacts that were once very common, such as woven textiles, typically have not been preserved, but Precolumbian monumental sculpture, metalwork in gold, pottery, and painting on ceramics, walls, and rocks have survived more frequently. The first Pre Columbian art to be widely known in modern times was that of the empires flourishing at the time of European conquest, the Inca and Aztec, some of which was taken back to Europe intact. Gradually art of earlier civilizations that had already collapsed, especially Maya art and Olmec art, became widely known, mostly for their large stone sculpture. Many Pre Columbian cultures did not have writing systems, so visual art expressed cosmologies, world views, religion, and philosophy of these cultures, as well as serving as mnemonic devices. Artisans of the Ancient Americas drew upon a wide range of materials (obsidian, gold, spondylus shells), creating objects that included the meanings held to be inherent to the materials. As spirituality was very prevalent among pre columbian cultures, themes of the deities and ritual worship were often the subjects of artwork.
Оңтүстік Америка
Перудің орталық Анд тауларында шавин өркениетінің өркендеу кезеңі шамамен б.з.д. 1000 жылдан б.з.д. Шавиндер кішкентай керамикалық бұйымдар жасайтын, көбінесе адам пішіндес, бірақ құстың аяғы, бауырымен жорғалаушы көздері немесе мысық тістері сияқты жануарлардың белгілері бар. Шавин өнерінде ягуар бейнелері жиі кездеседі. Шавин мәдениеті өзінің басты діни орны Шавин де Хуантарда табылған керемет қабырға кескіндемелері мен ою-өрнектерімен де танымал; бұл жұмыстарға Раймонди стеласы, Лансон және Тело обелискісі кіреді. Шавинмен замандас Перудің оңтүстік жағалауындағы Паракас мәдениеті болды, олар бүгінде күрделі тоқымалары үшін ерекше танымал. Бұл таңғажайып бұйымдар, олардың кейбіреулері он бес метрге дейін жететін, негізінен Паракас мумиясы буындарының қабірлік орамалары ретінде пайдаланылған. Паракастың өнеріне Чавин культі қатты әсер етті, ал екі стильде көптеген ортақ мотивтер бар. Оңтүстік жағалауда Паракасты дереу Наска өзенінің аңғарындағы көркемөнердің гүлденуімен алмастырды. Наска дәуірі сегіз керамикалық кезеңге бөлінеді, олардың әрқайсысы жануарлар мен адамзаттың үнемі абстрактілірек өрнектерін бейнелейді. Бұл кезеңдер біздің заманымыздың 200 жылынан бастап, VIII ғасырдың ортасында төмендеді. Наска халқы Наска сызықтарымен танымал, бірақ олар әдетте Анд тауларында ең әдемі полихромды керамика жасап шығарады деп саналады. Солтүстік жағалауда мочелер шавиндердің орнын иеленді. Моче біздің заманымыздың 100-800 жылдары гүлденген және Колумбқа дейінгі әлемнің ең үздік қолөнершілерінің қатарында болған, олар керемет портрет вазаларын (моче бұйымдарын) өндірген, олар реалистік болғанмен, діни сілтемелерге толы, олардың мәні қазір жоғалған. Мочелер үшін керамика ақпарат пен мәдени идеяларды таратудың негізгі тәсілі ретінде қызмет етті. Мочелер көптеген заттарды бейнелейтін және қайтадан жасайтын қыш ыдыстар жасады: жемістер, өсімдіктер, жануарлар, адам портреттері, құдайлар, жын-перілер, сондай-ақ жыныстық қатынасты бейнелейтін бейнелер. Мочелер металлургиясы (мысалы, Сипан иелерінің қабірінен табылған) және архитектуралық шеберлігімен танымал, мысалы, Моче өзенінің аңғарындағы Хуака-де-ла-Луна және Хуака-дель-Соль. Мочелердің құлдырауынан кейін Анд өңірінде бірге тұрған екі ірі империя пайда болды. Солтүстікте, Уари (немесе Хуари) империясы, олардың сол есімді астанасында орналасқан. Уарилер өздерінің тас сәулет және мүсін өнерінде танымал, бірақ олардың ең үлкен шеберлігі керамика болды. Варилер керемет ірі керамика өндірді, олардың көпшілігі Андыда маңызды құдай болып табылатын, Варилер дәуірінде қазіргі Перу Боливия шекарасындағы Титикака көлі аймағымен ерекше байланысты болған. Сол сияқты, Тиуанаку империясының Уари замандастары, сондай-ақ сол есімді астананың айналасында орналасқан, Таяқ құдайына ұқсас құрмет көрсетті. Тиуанаку империясы Титикакадан шамамен б.з.д. 400 жылы кеңейе бастады, бірақ оның көркемдік өндіріс пен саяси биліктің "классикалық кезеңі" біздің заманымыздың 375 және 700 жылдары аралығында болды. Қазіргі уақытта Тиуанаку Титикака көлінің оңтүстік жағында орналасқан өзінің керемет императорлық қаласымен танымал. Әсіресе, Күн қақпасы әйгілі, онда Таяқ құдайдың үлкен бейнесі, басқа да діни рәміздермен қатар, олар күнтізбе ретінде қызмет еткен болуы мүмкін. Бірінші мыңжылдықтың аяғында Вари империясының құлдырауынан кейін, Чиму халқы өзінің астанасы Химордан орталықтанған Перудің солтүстік және орталық жағалауында өз империясын құруға кірісті. Химудан бұрын Сикан деп аталатын қарапайым керамикалық стиль пайда болды (700900 CE), ол екінші мыңжылдықтың басында Химу ретінде танылғанға дейін декоративті болды. Химулар металдан, әсіресе алтыннан, бірақ әсіресе күміспен жасалған керемет суреттер мен сәндік бұйымдар жасады. Химулар сонымен қатар көптеген туындылар мен түрлі тропикалық қауырсыннан жасалған бас киімдерді шығарған, олар екеуі де химулар үшін жоғары бағаланған, құс және балық үлгілеріне айналған. Химулар қазіргі Перудің Трухильо қаласының оңтүстігіндегі Чан-Чан деген керемет сарай кешенімен танымал. Химулар сыртқы қысым мен 15-ші ғасырдың ортасында кеңейіп жатқан Инка империясының жаулап алуына байланысты өте тез құлдырап кетті. Испандықтар басып алған кезде Инка империясы (кечуа тілінде Тавантинсуй, "Төрт бұрышты жер") әлемдегі ең ірі және бай империя болды, бұл олардың өнерінде бейнеленген. Инка мүсіндерінің көпшілігі испандықтарды�...