Кіріспе

Георг Бранденбург-Ансбах (немісше: Georg; 4 наурыз 1484 – 27 желтоқсан 1543), «Тақуа Георг» (Georg der Fromme) атымен белгілі, Хогенцоллерн әулетінен шыққан Бранденбург-Ансбах маргравы болған.

Ерте өмір

Ол Ансбахта, марграф Фридрих Ескінің сегіз ұлының екіншісі болып дүниеге келді. Анасының арқасында Будадағы патша сарайымен туыс болды. 1506 жылдан бастап ол өзінің інісі, Богемия және Венгрия королі Владислав II қызметіне кірісіп, оның сарайында тұрды. Король оны асырап алып, 1515 жылы оған Оппель герцогтығын тапсырды, ал 1516 жылы Венгрия үшін құрылған қамқорлық үкіметінің мүшесі және ұлы Людовик II Венгрия және Богемияның тәрбиешісі етіп тағайындады. 1521 жылы ол Петар Кеглевичпен келісім жасап, Венгрия мен Хорватиядан қайтып келді; бұл келісімді 1526 жылы Людовик II қабылдаса да, 1559 жылға дейін Киелі Рим императоры Фердинанд I қабылдамады.

Аумақтар мен ықпал

Венгрия сотында екі партия бір-біріне қарсы тұрды: Заполя басшылығындағы мадьяр партиясы және Георг Бранденбург басшылығындағы неміс партиясы. Георгтың билігі, тиісті герцогтармен мұрагерлік шарттар арқылы Ратибор және Оппен герцогтіктерін, ал Богемия патшасының қарызын өтей алмауынан Одерберг, Бютен және Тарновиц аймақтарын кепіл ретінде алу арқылы күшейді. Содан кейін Георг Ягерндорф герцогтігін қосып алып, Жоғарғы Силезияның барлығына ие болды. Осы аймақтардың иесі және гипотекалық иегері ретінде ол мұнда да, туған Франкониясында да протестанттық реформацияның енгізілуіне жағдай жасады. Германияның басқа ханзадаларынан және тіпті оның кіші інісі Альберт, Тевтон орденінің үлкен магистрінен бұрын, ол Виттенбергтен келген жаңа сенімге көзін және жүрегін бұрды.

Қайта құру

Алғашқы реформаторлық жазбалар оны евангелистік іске көндіру жұмысын бастады. 1521 жылы Вормс мәжілісінде Мартин Лютердің сенімі туралы айтқан күшті сөздері оның санасында есімде қаларлық із қалдырды, ал 1522 жылы Нюрнбергте өткен мәжіліс кезінде Сент-Лоуренс және Сент-Себальд шіркеулеріндегі евангелистік уағыздаушылардың құлшыныспен айтқан уағыздары осы әсерді күшейтті. 1522 жылы жарық көрген Жаңа өсиеттің Лютер аудармасын оқығаннан кейін, оның сенімі жеке көзқарасымен нығайды. Одан әрі, ол Лютермен хат алмасып, сенімнің ең маңызды мәселелерін талқылады және 1524 жылы ағасы Альберттің Тевтон орденінің Пруссия мемлекетін Пруссияның дүниелік герцогтығына айналдыру мәселесін келісу кезінде жеке кездесті. Король Людовик II таққа отырғаннан кейін, Георгқа жаңа ілімге жағымды көзқарас білдірген Карл V мен Фердинанд I-нің қарындасы Мария патшайым көмектесті. Жас корольдің кеңесшісі ретінде Георг жаңа евангелие ісіне қарсы тұрған дін қызметкерлерінің ықпалы мен интригаларына қарсы күресіп, олардың қатаң шараларын сәтті болдырмады. Лигниц, Бриг және Волау герцогы Фредерик II және Мюнстерберг-Оэльс герцогы Карл I-мен болған қарым-қатынасы, олардың екеуі де өз аумақтарына реформацияны қабылдағандықтан, оның жеріндегі Ізгі хабардың таралуына үлкен үлес қосты. Бірақ жаңа ілімді енгізген және жаңа евангелистік және шіркеулік өмірді құрған оның жеке ықпалы, күші және практикалық рухы болды. Ол Венгрия, Силезия және Франкониядан жаңа евангелиені уағыздаушыларды тартуға тырысты және Франкония аймақтарында қабылданған Бранденбург-Нюрнберг шіркеу тәртібін енгізуге ұмтылды.

Франкониядағы реформация

Франкониядағы Бранденбург-Ансбах иеліктерінде, ол үлкен ағасы Казимир Бранденбург-Кулмбахпен бірге әкесінің орнына регенттікке ие болды, онда ол үлкен қиындықтарға тап болды, бірақ халықтың көңілі реформацияға ұмтылып тұрды. Әйелі бавариялық ханшайым болғандықтан және императорлық қызметтегі әскери басшылығынан туындаған себептермен, оның ағасы ескі шіркеумен жақын байланыста болды және жаңа реформалық күш-жігерге қарсы тұрды. Бірақ, жер иелерінің қысымынан кейін ол Лютердің үйретісі бойынша уағыз айтуға рұқсат берді, бірақ жаңа нанымға қайшы келетін тіпті ескі шіркеу рәсімдерін де сақтап қалды. Георг мұндай жартылай шараларға наразылық білдірді және 1526 жылғы қазан айындағы мемлекеттік жиналыстың шешімдерінің толық болмауына наразылық танытты. Тек ағасының қайтысынан кейін ғана ол Франкония аймақтарында реформаны сәтті бастап, Йохан фон Шварценберг сияқты кеңесшілердің көмегімен және Бранденбург-Ансбах мемлекеттік жиналысының (1528) жаңа қаулылары арқылы аяқтады. Сонымен қатар, Георг Лютермен және Филипп Меланхтонмен хат алмасып, монастырьларды евангелизациялау, монастырь мүліктерін евангелистік мақсаттарға пайдалану және, әсіресе, халық үшін төменгі мектептер мен талантты жастарды шіркеу және мемлекет қызметіне даярлау үшін жоғары мектептер құру мәселелерін талқылады. Ол өзінің иеліктеріндегі шіркеулер мен монастырьларды алтын мен күмістен, монументтерден, ыдыстардан, тостағандардан, інжу-маржандардан, зергерлік бұйымдардан, бейнелерден және қымбат киімдерден тазартты. Ол түскен қаражаттың 50 000 флоринін Казимирдің құмар ойындарынан болған қарыздары мен басқа да міндеттемелерін өтеуге жұмсады, ал ұлы Фридрихке 190 000 флорин кіріс беретін шіркеулік иеліктер берді. Ол Лютермен және Урбанус Региус сияқты басқа реформаторлармен үздіксіз хат алмасып, жақсы жаңалықты уағыздау және евангелистік шіркеуді ұйымдастыру үшін тиімді адамдарды табуға тырысты. Нюрнберг кеңесімен бірге ол Саксония сайлаушысының үлгісінде шіркеуді тексеру институтын құру үшін жұмыс істеді, содан кейін көптеген түзетулер мен толықтырулардан кейін 1533 жылғы Бранденбург-Нюрнбергтің тамаша шіркеу тәртібі жасалды. Ол Нюрнбергте және Франкониядағы өзінің иеліктерінде енгізілгеннен кейін, Жоғарғы Силезиядағы өзінің иеліктерінде де енгізілді.

Аумағынан тыс ықпал

Георгийдің ықпалы жалпы неміс реформациясының дамуында да көрініс тапты. Жоғарғы және төменгі Германиядағы евангелистердің одағы Рим-католик шіркеуінің қарсы шараларына қарсы қорғанысты күшейту мақсатымен құрылғанда, Георг 1529 жылы Шлейцте Саксония электоры Иоаннмен кездесті, онда олар Лютер жазуға тиіс сенім мен мойындау қағидалары туралы келісті; комиссия Марбург колоквиумының он бес тезисі негізінде Швабахтың он жеті бабын орындады. Бірақ Швабах және Шмалкальден жиындарында Георг императорға және оның жақтастарына қарсы қарулы қарсылықты, тіпті өзін-өзі қорғау үшін де қолдамады. Ол 1530 жылы Аугсбургтағы сеймде императордың евангелистік уағызға тыйым салу талабына қарсы күшпен шықты. Фердинанд патша Георгийге императорды қолдаса, Силезия иеліктерін беру туралы тартымды ұсыныстар жасады, бірақ ол оларды қатаң түрде қабылдамады. Саксония электорынан кейін, ол реформаланған дінді қорғаған князьдердің алдындағы бірінші орында тұрды. Қатаң католик болған әйелінің інісі Иоахим I қайтыс болғаннан кейін, ол оның ұлдарына Бранденбург курфюрстігінің жерлерінде реформацияны енгізуге көмектесті. Ол 1541 жылы Регенсбургте өткен діни әңгімелерге қатысты, онда электор Иоахим II католиктер мен лютерандар арасындағы келіспеушіліктерді бейімдеуге соңғы әрекет жасады және өзінің туысымен бірге Лютердің көмегін сұрады. Регенсбург сеймі оның қатысқан соңғы діни жиыны болды. Ол Ян Матейконың «Пруссиялық құрмет көрсету» картинасындағы тұлғалардың бірі.