Кіріспе
Ұлыбританиядағы және кейбір Ұлттар Достастығы университеттеріндегі (мысалы, Үндістан, Австралия және Жаңа Зеландия) "reader" академиялық атағы, зерттеу немесе ғылым саласында көрнекті халықаралық беделі бар аға ғалымға беріледі. Британдық және басқа да Достастық университеттерінің дәстүрлі иерархиясында "reader" (және жаңа университеттердегі бас оқытушы) аға оқытушыдан жоғары, профессордан төмен академиялық дәреже саналады және бұл түпнұсқалық зерттеулердегі ерекше жетістіктерін мойындайды. "Reader" атағы кафедрасы жоқ профессорға ұқсас, бұл кейбір еуропалық университеттердегі professor extraordinarius және professor ordinarius арасындағы айырмашылыққа, Гонконгтағы профессор және кафедралық профессорға, сондай-ақ Ирландиядағы "профессор аты" (немесе доцент) және кафедралық профессорға ұқсас. Ұлыбританиядағы "reader" АҚШ-тағы толық профессорға балама болып табылады. Ұлыбританияда "reader" атағына қойылатын талаптар профессорлық лауазымға қойылатын талаптарға ұқсас: аға оқытушыдан "reader" дәрежесіне өту үшін түпнұсқалық зерттеулердегі ерекше жетістіктердің дәлелі қажет. 2012 жылы Оксфорд және Лидс университеттері сияқты бірнеше британдық университеттер "reader" атағынан бас тартты; аталған атақты қазіргі уақытта сақтап отырғандар оны сақтай береді, бірақ жаңа "reader" тағайындалмайды. Ұлыбританияның Кембридж университеті сияқты бірнеше университеттерінде Солтүстік Америка академиялық атаулары қабылданды (яғни оқытушы ассистент профессорға, аға оқытушы доцентке, профессор профессорға теңестіріледі), нәтижесінде "reader" атағы профессорлық атаққа біріктірілді.
The title of reader in the United Kingdom and some universities in the Commonwealth of Nations, for example India, Australia and New Zealand, denotes an appointment for a senior academic with a distinguished international reputation in research or scholarship. In the traditional hierarchy of British and other Commonwealth universities, reader (and principal lecturer in the new universities) are academic ranks above senior lecturer and below professor, recognising a distinguished record of original research. Reader is similar to a professor without a chair, similar to the distinction between professor extraordinarius and professor ordinarius at some European universities, professor and chaired professor in Hong Kong and "professor name" (or associate professor) and chaired professor in Ireland. Readers in the UK would correspond to full professors in the United States. The promotion criteria applied to a readership in the United Kingdom are similar to those applied to a professorship: advancing from senior lecturer to reader generally requires evidence of a distinguished record of original research. Several UK universities have dispensed with the reader grade, such as the University of Oxford, and the University of Leeds in 2012; those currently holding readerships retain the title, but no new readers will be appointed. In the few UK universities, including the University of Cambridge, that have adopted North American academic titles (i. e. lecturer is equivalent to assistant professor; senior lecturer equivalent to associate professor; professor equivalent to professor), readerships have become assimilated to professorships.
Дания, Норвегия және Швеция
Дания мен Норвегияда доцент дәстүрлі түрде қауымдастырылған профессор мен профессор арасындағы академиялық дәреже болды және Ұлыбританиядағы оқырман (reader) атағымен шамалас болды, бірақ қазіргі таңда бұл атақ сәл өзгеше қолданылады. Дәстүрлі даниялық/норвегиялық доцент атағы көбінесе оқырман деп аударылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, әр институт немесе мамандық бойынша әдетте тек бір профессор (кафедра меңгерушісі) болып, ал жоғары академиялық деңгейдегі басқа ғалымдар доценттер болып тағайындалатын. Норвегияда 1985 жылы доцент дәрежесі жойылғаннан кейін барлық доценттер толық профессор атанды. Швецияда және Швецияның ықпалындағы елдерде доцент – (толық) профессордан төменгі ең жоғары академиялық атақ, бірақ ол көбінесе академиялық лауазым емес, біліктілік деңгейіне жақын; осы тұрғыдан алғанда, ол Континенттік Еуропаның кейбір елдеріндегі Habilitation-ға ұқсас. Швециядағы доцент атағы аға оқытушыдан жоғары атақ ретінде оқырман немесе қауымдастырылған профессор деп аударылады (яғни, Британ достастығы елдері мен Ирландияда кездесетіндей, оқырман атағының баламасы ретінде).
Оқырман орнына профессор
Үндістан, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка және Малайзия сияқты Комонвелл елдеріндегі кейбір университеттерде және Ирландияда "reader" атағының орнына доцент атағы қолданылады, бұл атақ аға оқытушыдан жоғары, ал профессордан төмен тұрады. Бұл доцент атағын Солтүстік Америка жүйесіндегі доцент атағымен шатастыруға болмайды; "reader" атағы сияқты, ол Солтүстік Америка жүйесіндегі доцент атағынан жоғарырақ, себебі Солтүстік Америкадағы доцент атағы Комонвелл университеттеріндегі аға оқытушы дәрежесімен тең. АҚШ университеттерімен салыстырғанда Комонвелл университеттерінде толық профессор атағына ие адамдардың саны шамамен екі есе аз; демек, Комонвелл жүйесіндегі "reader" немесе доцент дәрежесі АҚШ-тағы толық профессор дәрежесінің төменгі жартысына сәйкес келеді.
Белгілі мысалдар
Бұл атақ Алан Тьюринг, Хайм Вейцман, Мэри Картрайт және Анита Брукнердің жете алған ең жоғары академиялық дәрежесі болды.