Кіріспе
Ұлыбритания азаматтығының тарихы және осыған байланысты ұғымдар Бұл мақала Ұлыбритания азаматтығының тарихы туралы.
This article concerns the history of British nationality law.
1948 жылғы британдық азаматтық туралы заң
1948 жылы Канаданың 1946 жылы өз азаматтығын беру туралы заң қабылдауынан кейін, Британдық одақ үкімет басшылары бүкіл Британдық одақ бойынша азаматтықтың заңына үлкен өзгеріс енгізу туралы шешім қабылдады. Осы уақытқа дейін Ирландия еркін мемлекетінен басқа барлық одақтас елдер (Ирландияның азаматтық туралы заңдарын қараңыз) бір азаматтық мәртебесіне ие болды: британдық азаматтар мәртебесі. Бұл конференцияда Ұлыбритания мен өзін-өзі басқару доминиондары әрқайсысы жеке ұлттық азаматтықты қабылдайтын, бірақ британдық субъектілердің ортақ мәртебесін сақтайтын болады деп шешілді. 1948 жылғы Британдық азаматтық туралы заңда алғаш рет үйленген британдық әйелдер, ерлі-зайыптыларының азаматтығына қарамастан, тәуелсіз азаматтыққа ие болды. Ол Ұлыбритания мен оның басқа да отарларымен тығыз қарым-қатынаста болған (туып-тұруы немесе ұрпағы арқылы) британдық азаматтардың барлығын қамтитын Ұлыбритания мен оның отарлары азаматтарының (CUKC) жаңа мәртебесін қарастырды. Басқа да мемлекеттердің бәрі де солай істеді, сонымен қатар өздерінің азаматтығын орнатты (Ньюфаундлендтен басқа, ол 1949 жылы 1 сәуірде Канаданың бір бөлігі болды, сондықтан Ньюфаундлендтер Канада азаматтары болды). Заң сондай-ақ британдық азаматтарды Қауымдастық азаматы деген атаумен таныстыруға мүмкіндік берді. Бастапқыда барлық британдық азаматтар Заң бойынша әзірленген ұлттық азаматтықтың бірін (немесе бірнешеуін) алады және қалғандарын Британ үкіметі CUKC ретінде қабылдайды деп жоспарланған болатын. Олар ұлттық азаматтықтың бірін немесе екіншісін алғанға дейін азаматтығы жоқ британдық азаматтар болып қала берді. Алайда кейбір британдықтар ешқашан да Комонвелт елдерінің азаматтары бола алмады. Үндістан мен Пәкістанның азаматтық заңдары өз елдерінде туғандардың бәріне азаматтық беруді көздемегендіктен, британ үкіметі олардың азаматтық заңдарын Актінің мақсаттары үшін "декларациялаудан" бас тартты, сондықтан осы елдерден шыққан британдық азаматтар Үндістан немесе Пәкістан азаматтары болмағандықтан, олар ешқашан британ үкіметімен CUKC ретінде сіңірілмеді. Олар азаматтығы жоқ британдық азаматтар болып қалды. Ирландия Республикасының Британдық одақтан шығуының ықтимал болуымен байланысты (бұл 1949 жылы 18 сәуірде күшіне енді), Актінің 2-бабында Ирландиядан келген британдық азаматтарға Британдық азаматтардың мәртебесін кез-келген одақ елдерінің азаматтығынан тәуелсіз ұстауға рұқсат беру үшін арнайы шаралар қабылданды. 1983 жылға дейін азаматтығы жоқ британдық азаматтардың мәртебесіне Комонвельдке жатпайтын елдің азаматтығын алу әсер етпеді.
Азаматтық алу немесе тіркеу талаптары
Британдықтар мен Ирландия азаматтары Ұлыбритания мен оның колонияларында бір жыл тұрып, содан кейін Ұлыбритания мен оның колонияларында азамат ретінде тіркеуге құқылы болды. Бұл мерзім 1973 жылы бес жылға дейін ұлғайтылды. Басқа адамдар бес жыл тұрып келгеннен кейін азаматтығын алу үшін өтініш беруі керек еді.
Ұрпақ бойынша азаматтығы
1983 жылға дейін британдық азаматтықты тек әкеден алуға болатын, ал ата-ананың некеде болуы талап етілетін. Британдық одақтастық елдері немесе Ирландия Республикасында туған балалар, егер әке британдық болса, әдетте британдық азаматтыққа ие бола алмайды. Шетелде туған екінші және кейінгі ұрпақтың Британдық емес елдерінде туғандары туғаннан кейін 12 ай ішінде британдық ретінде тіркелуі мүмкін. Алайда, мұндай балалардың көбі 1983 жылға дейін Ұлыбританияда тұруға құқығы жоқ еді, сондықтан олар 1983 жылы Ұлыбритания азаматтары емес, Ұлыбританияның шетел азаматтары болды. Гендерлік теңдік, адам құқықтары және келісімшарт бойынша міндеттемелерге қатысты түрлі мәселелерге байланысты Парламент осы жағдайларға қатысты әрекет жасауға кірісті. бөлімнің әдісімен, сонымен қатар көптеген қосымша және аз таралған жағдайларды қамтиды және жақсы мінез-құлық талаптарын қосады. Бұл әдіс бойынша тіркеу UKM формасымен жүргізіледі. Рұқсат берілгеннен кейін, тіркеуші азаматтық рәсіміне қатысуы тиіс. 2010 жылдан бастап өтініш беру үшін ақы төлеу (540 фунт стерлинг) тоқтатылды. Алайда, азаматтықты алу рәсімінен өту үшін өтініш берушілер 80 фунт стерлинг төлеуі керек. 2015 жылдың 6 сәуірінен бастап 2006 жылдың 1 шілдесіне дейін британдық әкеден некеден тыс туған бала 2014 жылғы Иммиграциялық заңға сәйкес UKF нысанын пайдалана отырып, британдық азамат ретінде тіркелуге құқылы. Сондай-ақ, бала мінез-құлық талаптарына сай болуы, тиісті рәсімдеу ақысын төлеуі және азаматтықты алу рәсіміне қатысуы тиіс. Алайда егер өтініш берушінің 1981 жылғы Британдық азаматтық туралы заңның басқа баптары бойынша британдық азамат ретінде тіркелу талабы болса немесе ол заңды түрде танылғаннан кейін британдық азаматтықты алған болса, онда өтініш қабылданбайды. Ұлыбританияда тұрақты тұрғылықты мәртебесі бар немесе тұруға құқығы бар адамдар британдық азамат ретінде натурализациядан өтуді жөн көреді, бұл британдық азаматтықты ұрпақ арқылы емес, басқа жолмен береді.
Декларация бойынша азаматтықта
1948 жылғы 31 желтоқсанда Ұлыбританияның азаматы болған, Ұлыбритания мен отаршылдардың ұрпағы еркек желісі бойынша Ұлыбритания мен отаршылдарда тұратын (немесе ондай болуды көздейтін) адам Актінің 12 (6) тармағына сәйкес декларация арқылы CUKC алуға құқылы. Бұл мерзім бастапқыда 1949 жылдың 31 желтоқсаны болатын, бірақ 1958 жылғы Британдық азаматтық туралы заңмен 1962 жылдың 31 желтоқсанына дейін ұзартылды.
Неке арқылы азаматтығын алу
1948 жылғы Заңның 6 (2) бөлімі бойынша CUKC-мен некеде тұрған әйелдер CUKC ретінде тіркелуге құқылы.
Иммигранттар туралы заңдар
1962 жылғы Иммигранттар туралы заңға дейін барлық одақтас азаматтар Ұлыбританияға кіре алады және онда ешқандай шектеусіз тұра алады. 1962 жылғы Иммигранттар туралы заң Ұлыбритания мен колониялардың азаматтарын (CUKC) иммиграциялық бақылауға ұшыратты, олардың паспорттарын тікелей Ұлыбритания үкіметі шығарған жоқ (яғни колонияның губернаторы немесе британдық протектораттың қолбасшысы шығарған паспорттар). Британдық жоғары комиссиясында немесе Британдық консулдықта берілген паспорттары бар адамдар иммиграциялық бақылаудан босатылды. 1962 жылғы Заң сонымен қатар Ұлыбритания мен отарлардың азаматтары ретінде тіркелуді талап ететін Комонвелл азаматтарының (одан басқа британдық азаматтар мен ирландтық азаматтар) тұруға болатын мерзімін бір жылдан бес жылға дейін ұзартты. 1968 жылғы Иммигранттар туралы заң Ұлыбританиямен тығыз байланысы бар және кіруге ерікті болған Ұлыбритания мен отарластардың (CUKC) азаматтары мен мұндай байланысы жоқ және иммиграциялық бақылауға жататын азаматтар арасындағы айырмашылықты айқын көрсетті. Әсіресе, Шығыс Африканың жаңадан тәуелсіздік алған одақтастық елдері, енді Ұлыбритания мен отарластардың азаматтары болды, олар еш жерде тұруға құқығы жоқ.
Британдық азамат және британдық қорғалатын адам
1981 жылғы заңда азаматтығы жоқ британдық азаматтар категориясы британдық азаматтар ретінде сақталды. Британдық азаматтар негізінен Үндістан мен Ирландиядан шыққан адамдар. Бұл терминді әртүрлі ұлттық азаматтықтарының бірі болған британдық субъектілер үшін қолдануды тоқтатты, дегенмен одақтас азамат деген термин осыған байланысты қолданыла береді. 1949 жылға дейін қазіргі Ирландия Республикасымен байланысқа негізделген британдық азаматтар мәртебесін иеленген адамдар, егер олар қаласа, осы мәртебені қалпына келтіруге құқылы. 1981 жылғы Заң бойынша британдық азаматтың мәртебесі балаларға берілмейді, бірақ Ішкі істер министрі баланы британдық азамат ретінде тіркеуге құқылы. Бұл дискрециялық құқық өте сирек қолданылады. Британдық азамат мәртебесінен бас тартуға болады, бірақ оны қай себептермен де қайтадан алуға болмайды. Британдық азаматтар (Ирландиямен байланыстыларды қоспағанда) басқа азаматтықты алған жағдайда, британдық азаматтар мәртебесін автоматты түрде жоғалтады. "Британдық субъект" терминінің қазіргі қолданылуы туралы қосымша ақпаратты "Британдық субъект" деген беттен қараңыз. 1981 жылғы Заң сонымен қатар британдық қорғалатын адамның (БПП) тағы бір санатын сақтады, бұл азаматтықтың түрі емес (БПП ешқашан британдық азаматтар болған емес), бірақ британдық қорғауға ие мемлекеттердің азаматтарына берілген мәртебе. Бұл BPP азаматтығы жоқ деп саналмайтындықтан, олар қандай да бір азаматтықты иеленуі керек және бұл азаматтық британдық азаматтықтың бір түрі болуы керек деп айтылды. Британдық қорғалатын адамдар - бұрынғы британдық протекторатпен, қорғалатын мемлекетпен, Ұлттар Лигасының мандатымен немесе Біріккен Ұлттар Ұйымының сенімгерлік аумағымен байланысы бар адамдар. Бұл негізінен Азия мен Африкада болды. Ал британдық теңізден тыс азаматтар - бұрынғы британдық отарларымен осындай қарым-қатынаста болған адамдар. (Протектораттар, қорғалатын мемлекеттер, мандаттар және сенімгерлік аумақтар ешқашан заңды түрде британдық колониялар болған емес.) Британдық қорғалатын адам басқа азаматтықты немесе азаматтықты алған кезде осы мәртебеден айырылады.
Британдық (Ордынғы)
Гонконгты берудің нәтижесінде тағы бір азаматтық пайда болды: Британдық Ұлттық (Оверсез) немесе BN ((O). Гонконгпен байланысы бар болғандықтан, Гонконгтың 3,5 миллионға жуық тұрғыны Британдық тәуелді аумақтардың (БТТҚ) азаматтары болды. Гонконгтың тағы 2 миллион тұрғыны BDTC болу үшін өтініш беруге құқылы деп есептеледі. Олар бұл мәртебеден айырылып, тек қана қытай азаматтары болады. Қытай билігі астындағы Гонконгтың болашағы туралы белгісіздік Ұлыбританияның Гонконгтың BDTC-ін қолдана алатын азаматтардың жаңа санатын құруына әкелді. Гонконгтың BDTC-і осылай істегісі келген кез келген адам (өткiзiлмейтін) British National (Overseas) мәртебесін ала алды.
2002 жылғы Британдық теңізден тыс аумақтар туралы заң
2002 жылғы Британдық теңізден тыс аумақтар туралы заң Британдық тәуелді аумақтарды Британдық теңізден тыс аумақтарға, ал Британдық тәуелді аумақтардың азаматтығын Британдық теңізден тыс аумақтардың азаматтығына өзгертеді. Бұл өзгеріс осы аумақтардың "независимый" мәртебесін білдіреді деп болжанады, бірақ "Британның теңізден тыс азаматтары" және "Британның теңізден тыс аумақтарының азаматтары" терминдерінің жақын ұқсастығына байланысты шатасу тудыруы мүмкін. Заң сонымен қатар британдық азаматтықты барлық британдық теңізден тыс аумақтарға береді. Азаматтар британдық азаматтар ретінде тіркелуге құқылы, сондықтан олар тұрғылықты жер құқығын алады, бірақ олар тек Кипрдегі егемендік базалық аймақтар деп аталатын әскери аванпостармен байланысты. Терминология бойынша айырмашылық жасалады Британдық теңізден тыс аумақтар 1983 жылдың 1 қаңтарына дейін туған азаматтар, Британдық тәуелді аумақтар енгізілгеннен кейін азаматтық алған, бұрын Ұлыбритания мен отарлардың азаматтары болған, және кейін туған, сондықтан 2002 жылға дейін Ұлыбританияға еркін кіру және тұру құқығы болмаған (егер олар Британдық азаматтар ретінде жеке біліктілік танытпаса немесе олардың паспорттарына "тұрақта болу" мөрі басылмаса, олар Ұлыбританияда бес жыл заңды тұрудан кейін құқықты болды). 2002 жылдың 21 мамырында Британдық теңізден тыс аумақтардың (BOTC) азаматтығына ие болған адамдар (тек егемендік аймақтарымен байланыстыларды қоспағанда) егер олар бұған дейін британдық азаматтыққа ие болмаса, сол күні автоматты түрде британдық азаматтыққа ие болды. Гибралтар мен Фолкленд аралдарының көпшілігі бұрынғы заңнама бойынша толық британдық азаматтықты иеленді немесе британдық ретінде тіркелуге құқығы болды. 2002 жылдың 21 мамырынан кейін BOTC алған және британдық азаматтығына ие емес адамдар (негізінен осы күннен кейін BOTC ретінде натурализацияланғандар) егер олар 1981 жылғы Актінің 4А-бөлімі бойынша қаласа, британдық азамат ретінде тіркеле алады. Британ үкіметінен өз аумағынан қуу туралы жоғары сотқа қарсы талаптарымен табысқа жеткенге дейін, Диего Гарсиядағы АҚШ әскери базасы орналасқан Британдық Үнді мұхиты аумағына байланысты адамдар да алынып тасталды, бірақ енді олар енді енгізілген. Кипр аралының бүкіл Еуропалық Одаққа қосылуы егемендік аймақтарын жалғыз алып тастау мүмкін емес еді, өйткені олар Біріккен Корольдікте тұруға және жұмыс істеуге құқығы жоқ жалғыз кипрліктер (сонымен қатар, жалғыз британдық теңізден тыс аумақтардың азаматтары) бола алады. Алайда 2004 жылы аралдың тек Грекия бөлігіне ғана рұқсат берілді, ал мәселе әлі күнге дейін көтерілген жоқ.
Басқа азаматтығы жоқ британдық азаматтар
2002 жылғы азаматтық, иммиграция және баспана туралы заң британдық шетел азаматтарына, британдық азаматтарға және британдық қорғалатын адамдарға егер олар басқа азаматтығы немесе азаматтығы болмаса және 2002 жылғы 4 шілдеден кейін азаматтығынан немесе азаматтығынан бас тартпаса, ерікті түрде бас тартпаса немесе әрекет ету немесе әрекетсіздік арқылы жоғалтпаса, британдық азаматтар ретінде тіркелуге құқық береді. Бұрын мұндай адамдардың ешқандай елде тұру құқығы болмас еді, сондықтан олар іс жүзінде азаматтығы жоқ адамдар еді. Ішкі істер министрлігінің жоғары лауазымды адамдарының қатаң қарсылығына қарамастан, сол кездегі Ішкі істер министрі Дэвид Бланкетт 2002 жылдың 3 шілдесінде бұл "тарихи қателікті түзетеді" деп мәлімдеді. Сонымен қатар, 2002 жылғы "Тұрғылық, иммиграция және баспана туралы" заңға сәйкес өтінішті қарастыруға көмектесу үшін, осы азаматтықты иеленушілерге қатысты түсіндірмелерді шығарды. Санжай Шах, британдық шетелдік азамат паспортын иеленуші, 13 ай бойы Найробидің Джомо Кениатта халықаралық әуежайының салықсыз бөлімінде тұрып, толық британдық азаматтыққа өтініш жасады. Бұл оған бұрынғы Кения азаматтығынан бас тартқаны үшін берілді.
Британдық азаматтығынан айыру
Заңда енгізілген өзгерістер бойынша, егер Мемлекеттік хатшы Ұлыбританияның немесе теңізден тыс аумақтың маңызды мүдделеріне зиян келтіретін әрекеттер үшін жауапты деп тапса, британдық азаматтар азаматтығынан айырылуы мүмкін. Бұл ереже тек екі азаматтығына қатысты егер азаматтығынан айыру адамның азаматтығы жоқ болуына әкеп соқса, бұл ереже қолданылмайды. Осы заңға дейін британдық азаматтар туғаннан немесе тектес болғаннан (тіркеуден немесе азаматтығынан айырудан басқа) британдық азаматтығынан айырыла алмады.
Британдық күйеуге шықпаған әкелердің балалары
2006 жылдың 1 шілдесінен бастап балаға британдық азаматтықты үйленбеген британдық әкеден (немесе бала Ұлыбританияда туылған жағдайда британдық тұрақты тұрғынынан) автоматты түрде алуға болады. Аталық куәлігін көрсету керек. 2006 жылдың 1 шілдесіне дейін некеде тұрмаған британдық әкелердің балалары осы ережеге кірмейді. Алайда олар британдық азаматтар ретінде тіркелуі мүмкін, егер бала 18 жасқа толмаған болса және әкесі анасымен некеде болса, британдық болар еді. Алайда ананың келісімі қажет. Егер анасы бас тартса, онда үй кеңсесі бас тарту себептерін сұрайды. Егер оның себептері негізсіз деп табылса, тіркеу әлі де берілуі мүмкін. Сонымен қатар, кәмелетке толмаған бала 17 жасқа толғаннан кейін өз бетімен өтініш бере алады. 2015 жылдың 6 сәуірінен бастап, 2006 жылдың 1 шілдесіне дейін британдық әкеден некеден тыс туған 18 жастан асқан адам UKF нысанын пайдалана отырып, 2014 жылғы Иммиграциялық заңға сәйкес британдық азамат ретінде тіркелуге құқылы. Сондай-ақ, бала мінез-құлық талаптарына сай болуы, тиісті рәсімдеу ақысын төлеуі және азаматтықты алу рәсіміне қатысуы тиіс. Алайда егер өтініш берушінің 1981 жылғы Британдық азаматтық туралы заңның басқа баптары бойынша британдық азамат ретінде тіркелу талабы болса немесе ол заңды түрде танылғаннан кейін британдық азаматтықты алған болса, онда өтініш қабылданбайды.