Кіріспе

Þorsteinn Gylfason; 1942 жылы 12 тамыз - 2005 жылы 16 тамыз) - исландиялық философ, аудармашы, музыкант және ақын. Þorsteinn өз жазбаларымен газеттерде, журналдарда және басылымдарда өзін ерекшелендірді.

Ерте өмір

Торштейн Исландияның астанасы Рейкьявикте туып өскен. Оның ата-анасы Гудрун Вилмунддардотир және Гилфи Торстейнсон Гисласон, университет профессоры және үкімет министрі. Ол саясаткер Вильмундюр Гилфасон мен экономист Торвальдур Гилфасонның ағасы болды. 1961 жылы Рекьявик қаласындағы Menntaskólinn гимназиясын бітіргеннен кейін Гарвард университетінде оқуға грант алды. Гарвардтан "2" деген бағамен шықты. Философия бойынша А. дәрежесі, Уилард Ван Орман Куиннің үйретуімен оқыған. Ол үйге оралып, исланд тілінде аспирантураны бітірді, кейіннен Мюнхен университетінде және Оксфордтағы Магдалена колледжінде 1965 жылдан 1971 жылға дейін оқыды. Оксфордта Гилберт Райлдің қолында оқыды және Альфред Жюль Айер сияқты философиялық достармен дос болды. Бұл әсер оның философиядағы жұмысына айтарлықтай әсер етті.

Мансап

1971 жылдан бастап Исландия университетінде профессор ассистенті болып жұмыс істеді, 1989 жылы профессор болды. Ол Массачусетс технология институтында және Лондон экономика мектебінде профессор болып жұмыс істеді. Þorsteinn өзінің шығармалары үшін бірқатар марапаттар мен марапаттар алды, олардың ішінде 1997 жылы Þórbergur Þórðarson және Ұлттық исланд әдебиет сыйлығы. 1994 жылы Исландия президенті Вигдис Финнбогадотир Исландия мәдениеті мен академиялық ортаға қосқан үлесі үшін Исландиялық соколының рыцарь крестімен марапатталды.

Шығармалары

Торштейн философия мен филология бойынша 12 кітап жазды, соның ішінде Адам туралы эссе (1970), Әлем туралы эссе (1992), Исландия тілінде ойлау (1996) және Әділдік пен әділетсіздік (1998). Сонымен қатар, ол түрлі философиялық журналдарда 37-ден астам академиялық мақала жариялады және музыкалық композитор Атли Хаймир Свейнссонмен немесе Курт Вейл мен Ричард Вагнердің музыкасына поэзия мен ән мәтіндерін жазды. Оның исланд тіліне аударған аудармаларына Джон Стюарт Миллдің "Еркіндік туралы", Сорен Кьеркегордың "Көбейтінділері", Платонның "Фадо", Декарттың "Ойлаулары" кіреді. Олардың барлығын Исланд әдебиет қоғамы жариялады, ол екі онжылдыққа жуық уақыт бойы бас редактор болып қызмет етті.

Философия

Торштейннің философиялық еңбектері негізінен тіл және ақыл философиясы мен саяси философияға қатысты. Оның философиялық әдісі мен стилі W. V. O. Quine және Gilbert Ryle сияқты адамдардың ықпалы арқылы аналитикалық дәстүрге негізделген. Ол сондай-ақ континенттік философтардан, әсіресе Сорен Кьеркегор мен Мартин Хайдеггер стиліндегi экзистенциализмнен шабыт алды, олардың еңбектерін исланд тіліне аударды. Кейіннен оның назары Элизабет Анскомб, Дональд Дэвидсон, Саул Крипке, Джон Роулз, Филиппа Фут, Чарльз Тейлор және Ричард Рортидің қазіргі заманғы шығармаларына ауды. Торштейннің алғашқы еңбектері (әсіресе Адам туралы эссе) ХХ ғасырдың логикалық позитивизм стиліне тән. Кейіннен ол жан-жақты теориялардан бас тартып, нақты проблемаларға назар аударды. Ол өзін "аналитикалық философ" деп санайды, өйткені "ең жемісті және әсерлі идеялар, әдетте, "аналитикалық философтар" деп саналатын ғалымдардың идеялары болды". Ол әдетте жеке ойлауда да, саясатта да пайдалылық танытпайтынын және деонтология мен ізгілік этикасын жақтыратынын айтқан. Философ ретінде өзін сипаттаған соңғы сөздері: "Менің ойымша, ешқандай философиялық теория табиғат ғылымдарына барынша көңіл бөлуден аулақ бола алмайды".

Өлім

2005 жылы 12 тамызда Торштейнге асқазанның соңғы сатысындағы қатерлі ісігі диагнозы қойылып, төрт күннен кейін қайтыс болды. Оның жерлеу рәсімі Рейкьявик соборында өтті.

Кітапшалар

Rauður fyrirlestur [Қызыл дәріс], Рейкьявик 1982 (либертариандыққа қарсы). Valdsorðaskak [Билік туралы дау], Рейкьявик 1982. Orðasmíð [Тілдің шығармашылығы], Рейкьявик 1991 (асылу дәріс). Нифлунгарингрин [Нибелунгтердің сақинасы], Рейкьявиктегі мерекелік тізім 1994. Сахнаға арналған шығармаларды қараңыз (1). Gagnrýni hreinnar skynsemi [Таза ақыл сынға алынды], Рейкьявик 1994 (Кант туралы). (Náin skoðun skynseminnar, Reykjavík 2001 ретінде қайта қаралған).

Кітаптар мен мерзімді басылымдардағы негізгі эсселер

Skemmtilegt er myrkrið [Қараңғылықтың қызығы], Tímarit Máls og menningar 1971, 285 313 (диалектикалық материализмге қарсы). Að hugsa á íslenzku [Исланд тілінде ойлау], Skírnir 1973, 129 158 (көрсеткіш түрінде де басылып шықты). Әлгі психологияның болуы керек пе? Скирнир 1975 жыл, 5 37 жыл. "Ғылым рационалды ма?" ], Tímarit Máls og menningar 1975, 245 266 (Кухн мен Поппер туралы). Um fyrirburðafræði [Парапсихология туралы], Lífgeislar 1979, 3 34 және 6166. "Қайдан, неге өлімнен?" ], Morgunblaðið 12 сәуір 1980 (білім беру психологиясы туралы). Málrækt í mannlegum fræðum [Гуманитарлық ғылымдардағы тілдік тазалық], Skíma IV, 3 (1981). "Әділет деген не?" ], Skírnir 1984, 159222. "Teikn og tákn" [Белгілер мен символдар], Студенттік газет LXI, 4, 17-19-тақырып. Tónlist, réttlæti og sannleikur [Музыка, әділдік және шындық], Andvari 1985, 127 142 (музыканың эстетикасы туралы). Sur des parlers anciens, faisons des mots nouveaux [Ескі тілге арналған жаңа сөздер], Диоген 1985, 19 36 (неология туралы). Сондай-ақ ағылшын, испан және қытай тілдерінде жарық көрді. Inngangur [Інтірек] Sigurður Nordal: Einlyndi og marglyndi [Бірлік пен алуан түрлілік], Рейкьявик 1986, ix xxxvii. Hundrað og eitt ár [101 жыл], Tímarit Máls og menningar 1989, 304 318 (жазушы Торбергур Тордарсонның жүз жылдық мерейтойы). Людвиг Витгенштейн, 1989 жылы 5 тамызда 22 (жүз жылдық мерейтойы). Мартин Хайдеггер, Тененгюр 1989 (жүз жылдық мерейтойы). "Снилд и бралди" [Джин және ақымақтық], Tímaritið 2000 1990. Ljósið sem hvarf [Жаратылмаған жарық], Skírnir 1990, 362 389 (дін философиясы туралы). Георг Клейннің "Det kreativa ordet" (ред. ): Om kreativitet och flow [Жаратылыстық пен ағыс туралы], Стокгольм 1990. Skáldskapur og sannleikur [Поэзия және шындық], Тененгур 1991, 2427. Anaxímandros frá Míletos [Милеттік Анаксимандр], Tímarit Máls og menningar 1991, 7591. Inngangur [Кіріспе] және Skýringar [Ескертпелер] Рене Декартқа: Orðræða um aðferð [Әдіс туралы баяндама], Рейкьявик 1991, 11 54 және 153202. Líf og sál [Өмір мен жан] Эйнар Логи Винисон мен Олафур Палл Джонссонның (ed. ): Af líkama og sál [Дене мен ақыл-ойы туралы], Рейкьявик 1992. "Ад гера ё верра" (Hugur Vol. 6 (1993-1994), 63-90. Skólar, úhrif og þroski (Мектептер, сыртқы әсерлер және адам дамуы) in Ný menntamál Vol. 12 Жоқ. 4. Ауыртпалық (1994) 611. Er tónlist mál? [Музыка тіл бе?] Тимарит Малс о меннинг 1994 ж. Gildi, boð og ástæður [Құндылықтар, императивтер және себептер] in Hugur Vol. 6 (1995), 1431. SDG [Soli Deo Gloria] in Þorsteinn Helgason (ред. ): Sem niður margra vatna: Sumartónleikar í Skálholtskirkju tuttugu ára, Reykjavík 1995, 29 33 (Бах теологиясы туралы) Fjölræði og sjálfstæði [Плюрализм және тәуелсіздік] in Tímarit lögfræðinga 1995, 1 15 (сот төрешілігінің тәуелсіздігі туралы). "Ричард Вагнер ақын ретінде" Вагнердің сақинасы және оның исландтық көздері, редакторы Ульфар Брагасон, Stofnun Sigurðar Nordals, Рейкьявик 1995. "Түлкун о тжанинг" (Төңдеу және көрініс) 1996 жылғы "Лейхусмиль" (драмалық актерлік шеберлік) кітабында. "Шындық" журналы, Рейкьявик, 1996. ДНК кодтары мен биін тіл ретінде қарастыруға бола ма? Medicinsk vetenskap vid Karolinska Institutet No. 4 1997 ж. Нжальдың сағасына кіріспе, Wordsworth Classics of World Literarture, 1998. Inngangur [Інтірек] Людвиг Витгенштейннің Bláa bókin [Көк кітап], Рейкьявик 1998. "Ең табиғи табиғат" атты кітапшасы. Автор: Þór Vilhjálmsson sjötugur, Orator, Reykjavík 2000. Inngangur [Іске кіру] Рене Декартқа: Hugleiðingar um frumspeki [Медитация], Рейкьявик 2001. "Refir, broddgeltir, dýrlingur og snákur" [Г. Э. М. Анскомб пен В. В. О. Квин туралы] 2002 жылы Рейкьявиктегі Хугурда.

Сахналық шығармалары

Ричард Вагнер: Нифлунгарингринн [Нибелунгтың сақинасы] (Исландияның Ұлттық театрында орындалған және 1994 жылы басылған екі актер үшін сөйлеген интерлюдиялармен Вагнер мәтінінен таңдалған өлеңдер аудармасы). Jónas í hvalnum [Жүніс кит ішінде] 1995. (Атли Хеймир Свенссонның музыкасымен ораторий. Ән әлі орындалмаған). (Олар) "Тіл уана оғрун" (яғни, кейін дүниеге келетіндер) деп те аталады. (Курт Вейл, Ханс Эйслер және Пол Дессаудың Бертольд Брехт өлеңдеріне арналған әндерінің кабаресі, 1998 жылдың қазан айында орындалған). Kristnitaka á Íslandi [Исландияның қайта құрылуы] 1999. (Атли Хеймир Свейнссонның музыкасымен екі актідегі ұлы опера, 2000 жылы Исландияда христиан дінінің 1000 жылдығына тапсырыспен жазылған. 2001 жылдың сәуірінде Исландия операсында орындалды.)

Исланд тіліне негізгі аудармалары

Сорен Кьеркегор: Қайталау (Хелгафелл, Рейкьявик, 1966). Жаңа басылым: Hið íslenzka bókmenntafélag, Рейкьявик 2000. Дж. С. Милл: Еркіндік туралы (котормашы, 1970). Платон: Федон (1972) (Síðustu dagar Sókratesar) (Қазақ тілінде). Рене Декарт: Ойланулар, Hið íslenzka bókmenntafélag, Рейкьявик 2001. Альберт Жиро: Пьеро Лунаре, Шёнбергтің музыкасына (1980). 1993 жылғы "Sprek af reka" басылымында басылып шықты. Эммануэль Шиканедер: Моцарттың музыкасына арналған "Сүзікті флейта" (котормашы, 19831984 және 19911992 жылдары орындалған). Мартин Хайдеггер: Ойлау тәжірибесінен (1989). П. И. Чайковский мен К. Шиловский (А. Пушкиннен кейін): Евгений Онегин, Чайковскийдің музыкасына (орындалды және басылды 1993-1994). Сорен Кьеркегор: "Ómar af strengleikum" [Диапсалматалардан таңдамалары Екеуі де немесе], Jón á Bægisá I, 1994. Энгельберт Хампердинк: Ханс ог Грета [Хенсел и Гретл], 1996 жылы орындалған. Франц Лехар: Ката еккян [Жұмыссыз жесірлер], 1997 жылы орындалған. Лукрецийдің, Дж. В. В. Гетедің, Роберт Бернстің, А. О. Виньедің, Габриэль д'Аннунционың, Стефан Джорджтың, Райнер Мария Рилькедің, Бертольт Брехттің, В. Б. Йейтстің, Т. С. Элиоттың, В. Х. Ауденнің және басқалардың өлеңдері мерзімді басылымдарда жарияланды. 1993 жылы Sprek af reka жинағында бұрын жарияланбаған көптеген материалдармен бірге жинақталған.