Кіріспе

Thales Watchkeeper WK450 – британдық армияның кез келген ауа райында қолданылатын, барлау, бақылау, нысананы анықтау және тану (ISTAR) жүйесі үшін пайдаланылатын ұшқышсыз әуе көлігі. Ол Elbit және Thales UK компанияларының бірлескен кәсіпорны UAV Tactical Systems (U TacS) компаниясымен 800 миллион фунт стерлингтік келісімшарт бойынша ұсынылады. Ол Elbit-тің Hermes 450 үлгісіне негізделген. 150 кг жүк көтеру қабілетіне ие және Elbit Systems компаниясының толық құрамындағы еншілес компаниясы UAV Engines Ltd өндірген роторлық Wankel қозғалтқышын, сондай-ақ тағы бір еншілес компания Instro ұсынған нысананы анықтау камерасын пайдаланады. Ол жердегі басқару стансасынан 150 км-ге дейін жұмыс істей алады; қашықтықты арттыру үшін бірнеше стансаларды байланыстыру мүмкіндігі бар. Алғашқы жоспар бойынша 2010 жылдың маусым айында қолдануға берілуі тиіс болған, бірақ жылдар бойы кешігулер, техникалық мәселелер, аппараттық өзгерістер, жеткілікті ұшқыштарды даярлаудағы қиындықтар мен жағдайлар салдарынан, 2018 жылдың соңына дейін толыққанды жұмыс істеуі күтілмеді. Hermes 450 мен Watchkeeper арасындағы басты айырмашылық – H450 тек электрооптикалық/инфрақызыл сенсормен жабдықталған, ал WK450 одан қосымша екі режимді синтетикалық апертуралы радар және жердегі қозғалатын нысаналарды анықтау жүйесімен жабдықталған, бұл оған кез келген ауа райында көруге мүмкіндік береді. Британдық армия 30 Watchkeeper және қажет болған жағдайда қолдануға дайын 24 қосымша Watchkeeper алуға тиіс болды. 2018 жылы 47-ші Корольдік артиллерия полкі Watchkeeper-ді пайдаланатын жалғыз бөлімше болды. 2020 жылдың тамызына дейін Watchkeeper 2010 жылғы алғашқы ұшудан бері 3000 сағаттан астам ұшу уақытын жинақтады.

Тарих

Бағдарлама 2000 жылдың маусым айында басталды, сол кезде Racal Defence Electronics Қорғаныс министрлігінің тендерінде SENDER тактикалық ұшқышсыз әуе көлігі бағдарламасының 12 айлық бағалау кезеңін жүргізуге жеңіс бұйырды. SENDER тактикалық ұшқышсыз жүйе ретінде анықталды, ол британдық армияны нақты уақыт майдандық ақпаратпен қамтамасыз етеді, бөлім деңгейіндегі барлау, қадағалау, нысананы табу және тану қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін. Бағдарламаның келесі кезеңі Ауғанстандағы соғыстың басында анықталған операциялық қажеттілікті қолдау мақсатымен басталды, ол Ұлыбритания Қарулы күштеріне барлық ауа райында күндіз-түні бақылау мүмкіндігін беруді көздеді. 2003 жылдың ақпан айында Қорғаныс министрлігі тендердің соңғы кезеңіне екі үміткер жеткенін хабарлады: Thales (сол кезде Racal Electronics атауымен жұмыс істеген) және Elbit Systems тобы, сондай-ақ екінші үміткер Northrop Grumman. BAE Systems және Lockheed Martin іріктеуден өтпегеннен кейін (BAE кейіннен Northrop-пен тендерге қатысу үшін бірігу туралы келіссөздер жүргізді). Thales және Elbit 2004 жылдың шілдесінде тендерді жеңіп алды және 2006-2009 жылдар аралығында британдық армияға Elbit Systems-тің Hermes 180 және Hermes 450 үлгілеріне негізделген ұшқышсыз көлік құралдарын (БҚК) жеткізуді ұсынды. 2005 жылдың тамызында бағдарламалық келісімге қол қойылды, оның құны 700 миллион фунт стерлингті құрады. Сонымен қатар, 2005 жылдың қазанында Батыс Уэльстегі ParcAberporth-те ұшу сынақ алаңы ашылды, онда Hermes 450 БҚК-ның сынақ ұшуы өтті. 2007 жылдың маусымында UAV Tactical Systems бірлескен кәсіпорнына 110 миллион долларлық келісімшарт берілді, ол британдық армияға Ирак пен Ауғанстанда Elbit Systems-тен жалға алынған Hermes 450 БҚК-ларын пайдалану арқылы жедел барлау, қадағалау, нысананы табу және тану қабілетін қамтамасыз етуге тиіс болды (Watchkeeper WK450 әлі де әзірленуде болғандықтан пайдаланылмады). 2007 жылдың 15 шілдесінде Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі 54 Watchkeeper британдық армияға 800 миллион фунт стерлингке жеткізілетінін мәлімдеді. Бұл көрсеткіш Боскомб Даун әуежайында жаңа базалық нысандарды салуды, артиллерия мектебінде жердегі оқу орындары мен тренажерларды, жердегі басқару станцияларын, ұшақтың кеңейтілген модификацияларын, соның ішінде автоматты ұшып көтерілу және қонуды, сондай-ақ радарлар сияқты жаңа сенсорларды интеграциялау және қамтамасыз етуді қамтиды. 2008 жылдың қазанында Watchkeeper БҚК-ның ұшу сынақтары Израильдегі Рош Пина әуежайында жүргізілді, себебі Ұлыбритания Эльбит сынақ алаңы Фик әуежайында сынақтар өткізілуіне қарсылық білдірді, ол Голан биіктіктерінде орналасқан. Watchkeeper-дің Ұлыбританиядағы алғашқы рейсі 2010 жылдың 14 сәуірінде Уэльстегі ParcAberporth-тен жасалды, бірақ көптеген кешігулерге байланысты жеткізу мерзімі кейінге жылды. 2014 жылға қарай Watchkeeper әскери авиация органынан сертификат алды, қызметке жіберуге рұқсат берілді және Уилтширдегі Боскомб Дауннан жұмыс істейтін Корольдік артиллериясымен әскери ұшуға дайындықтан өтті. 2014 жылдың ақпанында Франция Қорғаныс министрлігі француз армиясы Watchkeeper WK450 сатып алуы мүмкін екенін көрсетті, бірақ олар тактикалық ұшқышсыз жүйеге қатысты талаптар бойынша Sagem Patroller-ді таңдады. 2015 жылдың желтоқсанына қарай британдық армияға жеткізу жақсы жүріп жатты, бірақ жеткілікті ұшқыштарды даярлауда қиындықтар туды. Ұлыбританиядағы қолайсыз ауа райы ұшу жаттығуларын жүргізуге кедеріл келтіргендіктен, болашақ жаттығуларды Атлант мұхитындағы тропикалық Ассенсия аралында өткізу туралы шешім қабылданды. Ұшақтың болашақ модификациялары нашар ауа райында ұшуға мүмкіндік береді деген үміт болғанымен, Ассенсия аралындағы жаттығулар алдағы уақытта да жалғасады деп күтілуде. 2018 жылдың басына дейін толық жедел қабілеттілікке жету үшін жеткілікті ұшқыштар мен жердегі экипаж дайындалады деп күтілуде. Бағдарламаның 2018 жылдың наурызына дейінгі шығыны 1,08 миллиард фунт стерлингті құрады, бұл бастапқы бюджеттен 200 миллион фунт стерлингтен астам. Бастапқы тапсырыс 54 Watchkeeper-ге жасалған, бірақ сол кезде 45-тен астам жеткізілгені расталмады. 2015 жылдың маусымында жарияланған Ірі жобалар жөніндегі органның есебінде бағдарламаның толық жедел қабілеттілігіне жетуге кеткен шығынның шамамен 1,2 миллиард фунт стерлинг болатыны көрсетілді. Watchkeeper 2018 жылдың 30 қарашасында Армияның толық жедел қабілеттілігі 2 (FOC 2) кезеңін аяқтады, бірақ сынақ алаңының Батыс Уэльс әуежайынан, жақын маңдағы теңіздік сынақ аймағы бар Боскомб Даунға көшірілуіне мүмкіндік беретін ресми түрде қызметке жіберу (RTS) сертификаты берілмеді.

Оқиғалар

Watchkeeper-ді әзірлеу кезінде кейбір бірліктер Ұлыбританияда апатқа ұшырады және тергеу жүргізілді. 2017 жылдың ақпан және наурыз айларында Кардиган шығанағы үстіндегі сынақ ұшулары кезінде екі Watchkeeper апатқа ұшырап, барлық Watchkeeper-лердің төрт айға тоқтатылуына әкелді. 2018 жылдың маусым айында Уэльс әуежайының сынақ базасының жанында Watchkeeper құлады, нәтижесінде апатта жоғалған Watchkeeper-лердің саны бесеуге жетті. 2020 жылға дейін Ұлыбританияда апатқа ұшыраған бірліктер: WK031 – 16 қазан 2014, WK006 – 2 қараша 2015, WK042 – 3 ақпан 2017, WK043 – 24 наурыз 2017 және WK050 – 13 маусым 2018. Тергеулерге сілтемелер Army Watchkeeper веб-бетінде қолжетімді. Watchkeeper, Thales I Master радары арқылы АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің бөлімін сәтті қолдап, өзінің пайдалы екенін дәлелдеді. Ол Hermes 450-ді нысанаға бағыттап, одан әрі бақылау үшін ақпаратты Royal Air Force MQ 9 Reaper-ге жіберді, ол әуе шабуылын жүргізді. 2014 жылдың қазан айының ортасында операция тоқтағанға дейін күніне 8 сағаттан 140-қа жуық ұшу орындалды.

Шекаралық қарауыл

2020 жылдың қыркүйегінде «Девран» операциясы аясында Ұлыбритания шекара қызметі Watchkeeper ұшқышсыз әуе аппаратын (ұақ) Ұлыбританияға заңсыз кіруге тырысатын адамдарды анықтау үшін Англия жоғалауын бақылауға қолданды. Операцияның нақты пайдасы шамалы деп сынға алынды. 2020 жылдың қыркүйегінде 43 сағат 52 минутты құрайтын 15 ұшу миссиясы орындалды, ал келесі айда 23 сағат 54 минутты құрайтын 6 ұшу миссиясы орындалды. Ұлыбританиядағы Drone Wars ұйымының директоры Крис Коул: «Шекараларда әскери стандартындағы ұшқышсыз ұшақтарды пайдалану – әскери және ішкі қауіпсіздік күштерінің арасындағы шекараны жоятын ұшқышсыз ұшақтарды қолданудың бастауы» деді.