Кіріспе

Канаданың Британ Колумбиясының алғашқы халықтары, Wetʼsuwetʼen халқы

Wetʼsuwetʼen – Британ Колумбиясының солтүстік-батыс орталық аймағындағы Балкли өзені және Бернс көлі, Броман көлі, Франсуа көлі төңірегінде тұратын алғашқы халық. Wetʼsuwetʼen – Дакель немесе Тасымалдаушы халықтарының бір тармағы, ал Бабине халқымен бірге Батыс Тасымалдаушы деп аталады. Олар Витсувитен тілінде сөйлейді, бұл Бабине Витсувитен тілінің диалектісі. Кариер тілі сияқты, ол да Атабаскан тілдер отбасының мүшесі. Олардың ауызша тарихы, кунгакс деп аталады, ата-бабаларының Дизкле немесе Дзильке ауылы Балкли каньонының өзеннен жоғары орналасқанын айтады. Өзеннің екі жағындағы қарағайдан салынған үйлердің жиынтығы жақындап келе жатқан апаттың белгісінен кейін тасталып кеткен деседі. Ауылдың нақты орны қазіргі таңда белгісіз. Гейзелтон аймағындағы көрші Гиткссан халқында да осыған ұқсас әңгіме бар, бірақ олардың нұсқасында ауыл Димлахамид (Темлахан) деп аталады.

Атауы

Wetʼsuwetʼen сөзі (/lang//audio=Wetʼsuwetʼen English pronunciation. mp3//w//ɛ//t/'/s//oʊ//ɪ//t//ɪ//n/ wetSOHihtin) көптеген түрде жазылады. Витсувитен – қазіргі қолданыстағы жазу жүйесіндегі дұрыс жазылу түрі. Мамандандырылмаған басылымдарда оны көбінесе Witsʼuwitʼen, Witʼsuwitʼen, Wetsʼuwetʼen немесе Wetʼsuwetʼen деп қате жазады, себебі шығарылмаған [ts] дыбысын қарапайым [ts] дыбысынан ажырату қиын. <tʼs> ресми жазуы Wetʼsuwetʼen First Nation және Office of the Wetʼsuwetʼen атауларында қолданылады. Ақиқатында, [ts] дыбысы шығарылмаған. Ескі жазу түрлеріне Hotsotʼen және Hwotsotʼen жатады. Whutsowhutʼen – бұл Carrier тілі үшін Carrier Linguistic Committee жазу жүйесінде қолданылатын Carrier атауы. Ветсуветен эндоними "Ва Дзюн Квух өзенінің (Балкли өзені) халқы" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

1960 жылы Декер көлі, Франсуа көлі (кейін Не Тахи Бун), Максим көлі және Скин Тие тайпалары бірігіп, Оминека тайпасын құрды. 1984 жылы Оминека тайпасы Не Тахи Бун және Брауман (немесе Броман) көл тайпаларына бөлінді, соңғысы кейін Wetʼsuwetʼen бірінші ұлты атануына ие болды. 2000 жылы Скин Тие тайпасы Не Тахи Бун тайпасынан бөлініп шықты.

Вецуветен кеңсесі

Ветуветтендер мұрагерлік басшыларының кеңсесі, сондай-ақ Ветуветтендер кеңсесі немесе ОУ деп те аталады, бұл Британдық Колумбия провинциясының Смитхерс қаласында орналасқан Ветуветтендер халқының мұрагерлік басшылары басқаратын саяси ұйым. Кеңсе 13 мұрагерлік басшылықты қамтитын екі «Үндістан актісі» бойынша құрылған қауымдастық үкіметі (Хагвилгет және Виссет алғашқы халықтары) арқылы БК келісімдер процесіне қатысады. Кеңсе – бұл тайпалық кеңес немесе дәстүрлі басқару органы емес, керісінше, коммерциялық емес ұйым, оны директорлар кеңесі басқарады және мақсаты Ветуветтен ұлтының орталық кеңсесі болу. Ол 1994 жылы Гиткссан-Ветуветтен тайпалық кеңесінің бөлінуінен кейін тәуелсіз кеңсе ретінде құрылды, бұл кеңес Delgamuukw v British Columbia ісі кезінде екі ұлтты ұсынып келген болатын. 2020 жылғы сәуір айының мәліметтері бойынша, директорлар кеңесі жеті үй басшысынан (Наʼмокс, Кнедбеас, Мадеек, Самоо, Клум Кхун, Вах Тах Кʼегхт және Хагвилнегх) тұрды. 2009 жылы ұйым БК келісімдер процесінің 4-кезеңінде болды. 2020 жылдың 14 мамырында Канада және Британдық Колумбия үкіметтері Ветуветтендердің мұрагерлік басшыларымен өзара түсіністік туралы меморандумға (MOU) қол қойды, онда Канада мен Британдық Колумбия үкіметтері «Ветуветтендердің құқықтары мен иелігі олардың басқару жүйесі бойынша Ветуветтендер үйлерінде сақталады» деп мойындады. Қауымдастық кеңестерінің басшылары алаңдағаннан кейін мұрагерлік басшылар Ветуветтендер кеңсесінің басқару органы емес екенін және меморандумға сәйкес қауымдастық кеңестерінің өкілеттігі кемітілмейтінін нақтылады.