Кіріспе

"Той сызығы" – ережеге немесе стандартқа бағынуды, немесе түзу сызықта қатар тұруды білдіретін идиомалық тіркес. 1800 жылдардың басында қолданылған, осыған ұқсас мағынадағы басқа тіркестер "белгінің аяғы" және "діңгек аяғы" болған.

Шығу тегі

Бұл тіркестің шығу тегі даулы, бірақ басылымдағы ең ерте белгілі екі пайда болуы Ұлыбритания армиясынан, ал үшіншісі Корольдік теңіз күштерінен. Оның пайда болуына қатысты мемлекеттік мектептер, қарулы күштер, ашық қолмен бокс немесе, мүмкін, Ұлыбритания парламентінің палатасы ұсынылған.

Қарулы күштер

Бұл сөз тіркесі 1738 жылы жарық көрген «Армия реттеушісі» атты басылымда алғаш рет кездеседі. Сол кезде әскер қатарын құрап тұрған офицер: «Жындысыңдар ма, иттің балалары, қатарға тұрыңдар!» – дейді. Фразаның келесі белгілі пайда болуы 1775 жылғы «Милиция үшін оңай тәртіп жоспары» еңбегінде болды, онда парадқа тұрған сарбаздарға «аяқ бармақтарын сызыққа қойыңдар» деген нұсқау берілді. c g, екінші қадамда олар сызыққа аяқ басты. Фраза 1831 жылы теңіз термині ретінде пайда болды, 1803 жылғы оқиғаларды сипаттап: «верх палубасында біз бір қатарға тұрдық, әрқайсысының бармақтары тақтай шетімен» және «техникалық түрде «сызыққа аяқ басу» деп аталатын «жазалауларға» ұшырадық». «Сызыққа аяқ басу» деген сөз 1841 жылы бірнеше американдық газетте жарияланған капитан Мэриаттың «Жалқы Джек» әңгімесінде пайда болды. Бұл кеме экипажының тексеруден өтуін білдіреді. Терминнің ең ықтимал шығу тегі 17-шы ғасырдың соңы немесе 18-шы ғасырдың басындағы Корольдік теңіз флотының ағаштан жасалған кемелеріне саяды. Жалаңаяқ теңізшілер тексеруге дайын тұрып, палубада ағаш тақтайлардың тігістері бойымен қатар тұруға мәжбүр болды, содан «сызыққа аяқ басу» пайда болды. Бұл қолданыс туралы алғашқы мәлімет 1831 жылы жарық көрген және капитан Базил Холл жазған теңізшілер өмірі туралы әңгімеден алынған. Холл 1802 жылдан бастап Корольдік флотта қызмет етті. Кейбір әскери парад алаңдарында ақ сызықтар салынған, сарбаздар сол сызықтар бойымен қатар тұрып, аяқтарымен сызыққа тигізеді.

Мектеп

Көптеген ұзақ уақыттан бері қалыптасқан мектептерде күніне екі рет тізімді тексеру қалыпты жағдай, онда оқушылар едендегі белгілі бір сызыққа аяқ басын тізеді, ал олардың есімдері олардың қатысуын растау үшін шақырылады. Мектептерде "сызыққа тұру" туралы алғашқы жазба 1845 жылға дейін барады: "сынып өздерін қалыптастырды, "сызыққа тұрды" ".

Төменгі палата

Көптеген адамдар оның бастауын Британдық палатасында деп қате есептейді, онда қылыштарын белдеуге алған депутаттарға әдептілікті сақтау үшін саяси қарсыластарынан екі қылыш ұзындығындай қашықтықта тұруға нұсқау берілген. Алайда, Парламент мүшелеріне палатаға қылыш әкелуге рұқсат етілген кезең туралы ешқандай жазба жоқ. Тарихи тұрғыдан алғанда, парламенттегі лауазымының символы ретінде тек қана қарулы сержант қылыш алып жүреді. Осы ережеге байланысты, депутаттардың киім бөлмесінде бүгінге дейін қызыл ленталар бар, олар палатаға кірмес бұрын қылыштарын іліп қоюға арналған. Шындығында, мырзалар қылыштарымен жүрген кезде палатада ешқандай шекара болған емес.

Шекара сызығы

Терминнің сәл өзгеше қолданылуы 1816 жылғы журналда кездесті, онда былай делінген: «Рейннің тальвегі Франция мен неміс мемлекеттерін бөліп тұратын шекара сызығымен сәйкес келуі керек»; Бұл контекстте мағынасы – бөлу сызығын көрсету. 1813 жылғы жарияланымда «шегіне тұру» термині қолданылған, бұл сөздің қазіргі қолданылуымен бірдей мағынаға ие, автор «шегіне тұрудың» уақыты келді деп жазған. 1828 жылғы жарияланымда да «шегіне басу» сөзі ұқсас мағынада қолданылған.

Басқа ұсынылатын шығу тегі

Жылдар бойы бұл термин спортпен байланыстырылып келді, оның ішінде жеңіл атлетикадағы старт сызығына тұру және боксерлерге жекпе-жекті бастау үшін орта сызықта тұруды бұйырған бокс тармағын қамтиды. Дегенмен, бокста бұл терминнің алғашқы нұсқасы – едендегі сызық белгісіне тұру ("toeing the scratch") болған. Ең ерте сілтемелердің бірі 1840 жылғы ағылшын сыйлық жекпе-жегіне қатысты. Биам Шоудың Аскоттағы көріністі бейнелейтін "Сызықта тұру" ("Towing the Line") картинасы, бұл терминді ат жарыстарында да қолданғандарын көрсетеді.

"Сызықты сүйре" деп қате жазылған

"Сызықты басу" жиі "сызықты тарту" деп қате жазылады, бұл беймәлім етістік мағынасы үшін таныс етістік "тарт" деп ауыстырылады. "Тарту" ұсынылған этимологиялардың ешқайсысына сәйкес келмейді, сондықтан "сызықты тарту" - лингвистикалық қате түсінік.

Қазіргі қолданысы

Қазіргі қолданылуы партиялық немесе фракциялық саясат аясында қолданылады, мысалы, "Ол партиялық бағытты ұстанады". Бұған атлетикадағы қолданылуы да жатады, онда жүгірушілер старт сызығында тұрғанда осылай сипатталады, сондай-ақ мінез-құлық аясында, онда кінәлі адам "сызыққа тұруы" керек. Саяси контексте алғаш рет 1826 жылдың наурыз айында жарияланған, онда АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі Уилли Мангум "әрбір мүше "белгіге аяқ басса" дей келісті. Мұндай әдепті қолданылу да сол кезден бастау алады. Бұл термин кросс-кантри және жеңіл атлетикада жиі қолданылады, кейде велосипед жарыстарында да жарыс басталғанға дейін старт сызығында тұру үшін қолданылады. Орта және ұзақ қашықтыққа жүгірудегі сөзбе-сөз мағынасынан басқа, бұл термин әлі де әскери сала, әсіресе АҚШ Армиясында қолданылады. Кейбір казармаларда еденнің ортасынан өтетін, шамамен үш дюйм ені бар және бес фут аралас екі берік сызық болады, олар таспамен немесе бояумен белгіленген. Әскерлерге "сызыққа тұру" бұйрығы беріледі. Бұл бұйрық бойынша олар барлық іс-әрекеттерін тоқтатып, аяқтарын сызыққа тігіп, қатарға тұрады. Әскери тәртіптің ерекше түрі ретінде "сызыққа тұру" сөзі түрмелерде де қолданылады, онда күзетшілер түрмешілерді түрлі себептермен – қарап тексеру, толық тізім жасау, түрмешілердің немесе камералардың тексерулерін жүргізу, тамақтандыру немесе түрмеде тәртіпті сақтауды қажет ететін кез келген тапсырманы орындау үшін қатарға тұруын күтеді. Түрмелерде "сызыққа тұру" сөзбе-сөз түрме еденіне боялған немесе басқаша салынған сызықтарға қадам басуды немесе олармен бірге жүруді білдіреді. Дартс ойынында, ойналатын көптеген орындарда еденде ойыншының дартс тақтасына қарай лақтырғанда тұра алатын ең жақын нүктесін көрсететін сызық белгіленген. 1946 жылы жазушы Джордж Оруэлл бұл тіркестің идиомалық қолданылуын "эмоционалдық күшін жоғалтқан және адамдарға өздеріне сөздер ойлап табу қиын болғандықтан ғана қолданылатын тозығы жеткен метафоралардың" мысалы ретінде сынады. Бұл тіркес 1965 жылы "The Beatles" тобының "Run for Your Life" әнінде де қолданылды, сондай-ақ Рокки Бернеттің 1980 жылы шыққан "Tired of Toein' the Line" хит әнінің негізі болды. Бұл туралы 1979 жылы "Fleetwood Mac" тобының "Tusk" альбомындағы Линдси Бэкингемнің "Walk A Thin Line" әнінде де айтылған.