Кіріспе
Екі қозғалтқышты қысқа қашықтықтағы көлік ұшағы
Let L 410 Turbolet – чехиялық Let Kunovice ұшақ өндірушісі (2005 жылдан бастап Aircraft Industries деп аталады) жобалап, шығарған екі қозғалтқышты қысқа қашықтықтағы көлік ұшағы. Ол 1960 жылдары Аэрофлоттың Антонов Ан-2 ұшағын алмастыру қажеттілігіне жауап ретінде L 400 ретінде әзірленді және 1969 жылдың 16 сәуірінде алғашқы ұшуын жасады. 1970 жылдан бері L 410 түрлі клиенттермен пайдаланылып келеді, көбінесе авиалайнер және көлік ұшағы ретінде қолданылады, сонымен қатар көптеген әскери авиация қызметтері де осы үлгіні қабылдады. Ұшақ қысқа және тас жолдарға қонуға, экстремалды жағдайларда жұмыс істеуге қабілетті. L 410-ның елу жылдан астам уақыт бойы түрлі үлгілері өндірілді; бастапқы ұшақтар импортталған Pratt & Whitney Canada PT6 27 қозғалтқыштарымен жабдықталса, көптеген модельдері отандық Walter M601 қозғалтқыштарымен жабдықталды. Ұшақтың көлемі мен мүмкіндіктері әртүрлі; 1990 жылдары компания батыс нарығына бет бұрып, Федералдық авиация әкімшілігінен (FAA) және Еуропалық авиациялық қауіпсіздік агенттігінен (EASA) типтік сертификация алуға тырысты. Ең маңызды нұсқасы – L 410 NG, ол бастапқы модельге қарағанда екі есе ұзаққа ұша алады, сондай-ақ шыны кабинасы сияқты жақсартуларға ие. 2016 жылға қарай 1200-ден астам L 410 ұшағы жасалды, ал 350-ден астам ұшақ 50-ден астам елде операторлармен пайдаланылды. Компания жобаны іске қосу шешімін қабылдағанда, советтік Аэрофлот авиакомпаниясы Антонов Ан-2 бипланына турбовинтті алмастыру іздеп жатқанын ескерді, бұл тиімді ұшақ үшін пайдалы мүмкіндік деп саналды. Прототип сынақ ұшуларында ғана емес, сонымен қатар әлеуетті клиенттерге ұшақты көрсету үшін де қолданылды, мысалы, 1969 жылғы Париж авиашоуында көрсетілді. M601 қозғалтқышының дамуы аяқталғаннан кейін, ол тез қабылданып, Avia V 508 үш пернелі винттерімен біріктірілді, бұл екінші өндіріс үлгісіндегі PT6 қозғалтқышының орнына L 410M деп тағайындалды. Ең көп таралған нұсқасы – L 410 UVP E, ол жоғарылатылған ең жоғары ұшу салмағына ие, қуатты M601E қозғалтқыштарымен жабдықталған, олар V 510 деп аталатын жаңа бес пернелі винттермен жұмыс істейді, және қанат ұшы резервуарларын орнатуға жабдықталған. L 410 UVP E9 және L 410 UVP E20 – бір-бірінен аздап өзгешеленетін нұсқалар, олар түрлі аймақтардағы әртүрлі сертификаттау органдарының талаптарын қанағаттандыру үшін шығарылды. Кейінгі L 420 ұшақтарында жаңа Walter M601F қозғалтқышы орнатылған. L 410 UVP E20 өндірісі жиырма бірінші ғасырдың басында жүргізіліп, M601 қозғалтқышының соңғы нұсқасымен, GE H80 200 және жаңа Avia Propeller AV 725 бес пернелі винттерімен жабдықталды. Салқын соғыс аяқталғаннан кейін компания басшылары ұшақты батыс нарықтарына шығаруды шешті. 1998 жылдың 11 наурызында L 410 ұшағы Солтүстік Америкада пайдалануға Федералдық авиация әкімшілігінен (FAA) алғашқы мақұлдау алды; жақсартылған L 410 UVP E20 2015 жылдың 30 маусымында осыған ұқсас сертификат алды. 2010 жылдардың ортасында жыл сайын 15 L 410 UVP ұшағы өндірілді. 2013 жылдың 3 қыркүйегінде Ресейдің UGMK (Искандер Махмудов) компаниясы LET Kunovice Aircraft Industries компаниясының басым бөлігіне ие болды. Сатып алу кезінде бір жыл ішінде Ресейде L 410 үшін жаңа өндіріс желісі құрылатыны хабарланды. Осы стратегияның аясында компания әзірлеген ең ірі нұсқасы – L 410 NG, оны алдыңғы үлгілерден ұзын мұрны және артқы бөлігінің ұлғаюымен ажыратуға болады, соңғысы екі есе артық жүк тасымалдауға арналған. Сондай-ақ, жаңа қанат дизайнымен жабдықталған және Garmin G3000 шыны кабинасымен жабдықталған. Қозғалтқыш жүйесі де қайта құрылды, Avia 725 винттерін қозғалтатын, күштірек және үнсіз GE H85 қозғалтқыштары орнатылды. L 410 NG бастапқы модельге қарағанда екі есе ұзаққа ұша алады. Ол 2015 жылдың 29 шілдесінде алғашқы ұшуын жасады. Қуаты бұрынғы GE H80 200 орнына, жылдамдығы жоғарылады, максималды ұшу салмағы жоғарылады және бастапқыдан ұзақтығы артты. Отын сыйымдылығы жоғарылады және бес сағаттан тоғыз сағатқа дейін ұшуға мүмкіндік берді. FAA, EASA және Ресей сертификациясы 2017 жылдың соңында алынды. L 410 NG сериялық өндірісі 2018 жылдың наурызында басталды. Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты Еуропалық Одақ және басқа батыс елдер Ресей Федерациясына қарсы санкциялар енгізді, нәтижесінде Aircraft Industries жолаушылар ұшақтарының негізгі тапсырыс берушісінен айырылды. Соңғы қаржылық қиындықтарға байланысты Куновицедегі ұшақ зауытын 2022 жылы OMNIPOL тобы сатып алды.
Various models of the L 410 have been produced over the type’s production run of over fifty years; while initial aircraft were powered by imported Pratt & Whitney Canada PT6 27 engines, most models have been powered by domestically built Walter M601. Both the size and capabilities of the aircraft differ across the family; during the 1990s, the company pivoted towards the Western market and pursued type certification by the Federal Aviation Administration (FAA) and European Union Aviation Safety Agency (EASA) of its later models. Perhaps the most substantial variant to date is the L 410 NG, which has double the range of the original model, as well as other improvements such as a glass cockpit. By 2016, in excess of 1,200 L 410s had been constructed while in excess of 350 aircraft were reportedly in service with operators across more than 50 countries. The company had decided to launch the project with awareness that the Soviet airline Aeroflot was actively seeking a turboprop powered replacement for the Antonov An 2 biplane, which was viewed as a potentially lucrative opportunity for a suitable aircraft. The prototype was not only used for test flights but also to promote the aircraft to potential customers, appearing at various air shows, including the 1969 Paris Air Show. Once development of the M601 engine had been completed, it was quickly adopted and coupled with Avia built V 508 three blade propellers to replace the PT6 engine on the second production model, designated L 410M. The most common variant of the type, the L 410 UVP E, possesses an increased maximum take off weight of , is equipped with more powerful M601E engines that drive new five blade propellers designated V 510, and is provisioned for equipping wing tip tanks that increase the aircraft's overall fuel capacity. The L 410 UVP E9 and L 410 UVP E20 are versions which vary from each other only minorly, these were produced to satisfy the differing regulations of various certifying authorities of different regions. Later production L 420s have been outfitted with a newer Walter engine variant, the M601F. Production of the L 410 UVP E20 was underway in the early twenty first century, being powered by the latest derivative of the M601 engine, designated GE H80 200, and outfitted new Avia Propeller AV 725 five blade propellers. Following the end of the Cold War, company officials opted to pursue opportunities for the aircraft in Western markets. On 11 March 1998, the L 410 first received approval for its use in North America by the Federal Aviation Administration (FAA); the improved L 410 UVP E20 was similarly certified on 30 June 2015. In the mid 2010s, a typical production rate of 15 L 410 UVPs were being completed each year. On 3 September 2013, the Russian company UGMK (Iskander Machmudov) became the majority owner of LET Kunovice Aircraft Industries. At the time of the acquisition, it was announced that a new production line for the L 410 would be established within Russia within one year. As part of this strategy, the company developed the most substantial variant of the aircraft to date, the L 410 NG, which can be visually distinguished from its predecessors by its considerably longer nose as well its enlarged rear area, the latter change being made to accommodate the carriage of double the luggage. It is also furnished a new wing design and has been fitted with a modernised Garmin G3000 glass cockpit. The propulsion system has also been redesigned, featuring more powerful and quieter GE H85 engines that drive Avia 725 propellers. The L 410 NG can fly for double the range of the original model of the aircraft. it performed its first flight on 29 July 2015. Power grew up to instead of the previous GE H80 200, speed increased to Maximum take off weight rose to and range to up from the original Fuel capacity rose from and endurance from five hours to nine hours. FAA, EASA and Russian certification took place in late 2017. Serial production of the L 410 NG commenced in March 2018. Due to the Russian invasion of Ukraine, which led to sanctions against the Russian Federation by the European Union and other Western countries, Aircraft Industries lost its main customer for its passenger aircraft – Russia. Due to the subsequent financial difficulties, the Kunovice based aircraft factory was acquired by the OMNIPOL Group in 2022.
Дизайн
Let L 410 Turbolet – қысымсыз, металлдан жасалған жоғары қанатты аймақтық (коммьютерлік) ұшақ. Ол салыстырмалы түрде төмен техникалық қызмет көрсету және пайдалану шығындарымен, сондай-ақ арнайы ауыстырылатын конфигурацияларды қамтитын бейімделмелі дизайнымен сипатталады. Барлық модельдер кері тартылатын шассимен жабдықталған. L 410 UVP E екі гидравликалық жүйеден тұрады, біреуі негізгі, екіншісі төтенше жағдайларға арналған; негізгі электр жүйесі 28 В тұрақты токпен (DC) жұмыс істейді. Мұзсыздандыру жүйесі – алдыңғы жиекті пневматикалық мұзсыздандырғыштар және винттердің, кабинаның жел әйнектерінің және пито-статикалық жүйенің бас жақтарының электрлік қыздырылуы. L 410 UVP E ұшағының ең жоғары ұшу салмағы 6400 кг, ал E9 және E20 нұсқалары үшін оны арттыру мүмкіндігі бар, олар 17-19 жолаушыға дейін қабылдай алады. L 410 UVP E Avia V 510 бес пернелі винттерімен жабдықталған. L 410 UVP E20 FAR 23 ережесінің 34-немесе 41-толықтыруы негізінде сертификатталған. Ол Еуропалық Одақ, Ресей Федерациясы, АҚШ, Бразилия, Аргентина, Чили, Перу, Венесуэла, Куба, Үндістан, Непал, Филиппин, Корея, Индонезия, Оңтүстік Африка Республикасы, Алжир, Австралия, Тайвань, Түркия және көптеген басқа елдер бұрынғы сертификаттардың кейбірін қабылдайды. Ұшақ сондай-ақ Кения, Танзания, Уганда, Тунис, Колумбия, Венесуэла, Оңтүстік Корея және басқа да бірқатар елдерде пайдалануға бекітілген. Ұшақ IFR режимінде, CAT I ILS қонуларында және мұздық жағдайларда ұшуға сертификатталған.
Операторлар
Көптеген L 410 ұшақтары Кеңес Одағына жеткізілді; 1985 жылға қарай, КСРО-ның ішіндегі әртүрлі операторлар 500 ұшаққа ие болғандығы хабарланды. Осыған байланысты, бұл типті әртүрлі бұрынғы кеңестік мемлекеттер, әсіресе Ресей кеңінен пайдаланған. Сонымен қатар, көптеген L 410 ұшақтары Азия, Африка, Орталық Америка және Оңтүстік Америкадағы әуе компанияларына сатылды. Еуропа бойынша қырық ұшақ коммерциялық операциялар үшін қолданылады, оның ішінде парашют спорты да бар.
Апаттар мен оқиғалар
Статистика бойынша, L 410 Turbolet қауіпсіз ұшақ деп есептелуі мүмкін, себебі оның жасалу барысында өндірілген және экспортталған 1200 ұшақтың ішінде 118 апатқа ұшыраған. Бұл танымал ұшақ бірнеше жақсартулар мен модернизациядан өтті, ал соңғы үлгілері L 410 UVP E20 және L 420 тиісінше EASA және FAA сертификатына ие.