София Доротея Брауншвейг-Люнебургская: Тағдыры мен түрмесі
Sophia Dorothea of Celle
София Доротея Брауншвейг-Люнебургская: трагическая судьба жены Георга I, развод, слухи об измене и 30 лет заточения в замке Ахльден. История любви и интриг.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
София Доротея Брансвик-Люнебург-Цельдік (15 қыркүйек 1666 – 13 қараша 1726) – Ұлыбританияның болашақ королі Георг I-нің айырылған әйелі. Оның бірінші туысы болған Георгпен жасаған одағы – оның әкесі Георг Вильгельм, оның қарындасы Ханновердің курфюрсті және оның енесі, Ханновердің курфюрстігі София, Англия королі Карл II-нің бірінші туысы ұйымдастырған саяси мақсаттағы неке болды. София Доротея граф Филипп Кристоф фон Кенигсмаркпен болған деп айтылатын қарым-қатынасы үшін танымал, бұл оның өмірінің соңғы отыз жылын Ахлден қамалында өткізуіне себеп болды.
Sophia Dorothea of Brunswick Lüneburg Celle (15 September 1666 – 13 November 1726) was the repudiated wife of future King George I of Great Britain. The union with George, her first cousin, was a marriage of state, arranged by her father George William, her father in law the Elector of Hanover, and her mother in law, Electress Sophia of Hanover, first cousin of King Charles II of England. Sophia Dorothea is best remembered for her alleged affair with Count Philip Christoph von Königsmarck that led to her being imprisoned in the Castle of Ahlden for the last thirty years of her life.
Алғашқы жылдар
15 қыркүйек 1666 жылы Сельде туған София Доротея – Брансуик-Лүнбург герцогі Джордж Вильгельмнің және оның морганатик әйелі Элеонора Десмиер д’Ольбреуздің (1639–1722), Харбург ледиі, француз гугенот ақсүйекінің жалғыз тірі қызы. София Доротея бейкүнә, махаббатқа толы ортада өскендей көрінеді. Әкесі оның некеге шығу мүмкіндігін арттыру үшін уақыт өте келе оған көп мүліктің иелігін берген. Оның мәртебесі көтерілді, ал 22 шілде 1674 жылғы императорлық жарлық бойынша, әкесінің император Леопольд I-ге көрсеткен әскери көмегінің құрметі ретінде, ол және анасы Харбург пен Вильгельмсбург графинясы (Gräfin von Harburg und Wilhelmsburg) атағын, сондай-ақ осы жерлерге толық иелік құқығын алды. София Доротеяның күйеуге талапкерлерінің арасында Брауншвейг-Вольфенбюттельдің мұрагерлік князі Август Фредерик, Вюртемберг герцогы Фредерик Карл Виннентальдық, Баварияның сайлаушысы Максимилиан II Эммануил және Швеция королі Карл XI болды. Алғашқыда оның ата-анасы София Доротеяны Брауншвейг-Вольфенбюттельдің мұрагерлік князімен, олардың алыс туысы, Джордж Вильгельм мен Элеонораның махаббатын бастап-ақ қолдаған Антони Ульрихтың үлкен ұлымен үйлендіруге келісті. Құдалық шарты 1675 жылғы 20 желтоқсанда қол қойылды, бірақ болашақ күйеу жігіт 1676 жылғы 9 тамызда Филиппсбургтің қоршауында қаза тапты.
Born in Celle on 15 September 1666, Sophia Dorothea was the only surviving daughter of George William, Duke of Brunswick Lüneburg, by his morganatic wife Eléonore Desmier d'Olbreuse (1639–1722), Lady of Harburg, a French Huguenot noblewoman. Sophia Dorothea appears to have grown up in a carefree and loving environment. Her father transferred large assets to her over time in order to improve her chances as a candidate for marriage. Her status was enhanced, and her chances were further improved, when, by imperial order dated 22 July 1674, and in recognition of the military assistance given by her father to Emperor Leopold I, she and her mother received the title of Countess of Harburg and Wilhelmsburg" (Gräfin von Harburg und Wilhelmsburg) with allodial rights over those demesnes. Sophia Dorothea's suitors included Augustus Frederick, Hereditary Prince of Brunswick Wolfenbüttel; Frederick Charles, Duke of Württemberg Winnental; Maximilian II Emanuel, Elector of Bavaria; and King Charles XI of Sweden. At first, her parents agreed to marriage between Sophia Dorothea and the Hereditary Prince of Brunswick Wolfenbüttel, who was the eldest son of their distant relative Anthony Ulrich, Duke of Brunswick Wolfenbüttel, who had supported the love affair between George William and Éléonore from its beginning. The betrothal was signed on 20 December 1675, but the prospective groom was mortally wounded at the siege of Philippsburg on 9 August 1676.
Туу жағдайы мен неке мәртебесін көтеру
Қызының күйеу жігіті қайтыс болғаннан кейін Георг Вильгельм Люнебург герцогтығының мұрасы туралы келісімге қол жеткізуге тырысты. Алдымен ол кіші ағасы Эрнест Августқа, Брансвик-Люнебург электорына, София Доротея мен Эрнест Августтың үлкен ұлы Джордж Луиге, болашақ Ұлыбритания королі I Георгқа үйлену үшін ұсыныс жасады. Бірақ, ағасы мен қарындасы София Пфальцтік, София Доротеяның туған жағдайларына байланысты бұл одаққа күмәнданды. Қызына бас тартылғаннан кейін Георг Вильгельм София Доротея мен анасының мәртебесін жақсартуды шешті. 1675 жылғы 22 тамыздағы келісім бойынша, бұрынғы уәдесін – ешқашан үйленбеуді – бұзып, Георг Вильгельм Элеонораны заңды әйелі деп жариялады және 1676 жылғы 2 сәуірде Сельде екінші неке рәсімі өтті. Эрнест Август пен София бұл екінші үйлену тойына қатыспады. Жиырма екі күннен кейін, 24 сәуірде, Элеонора сарайда Брансвик герцогинясы деп аталды, ал София Доротея заңды деп танылды. Бұл жағдай Георг Вильгельмнің туыстарын алаңдатты, себебі бұл Люнебург аймақтарының жоспарланған одағына қауіп төндіргендей болды. 1680 жылғы 13 шілдеде қол қойылған келісім бойынша Люнебургтің билеуші отбасы Элеонораны Брансвик герцогинясы, ал София Доротеяны Брансвик-Люнебург Келле ханшайымы деп мойындады, барлық туған құқықтарымен бірге. Джордж Луидің ата-анасы да ұлының София Доротеямен одақтасуына келісті. София Доротеяның өзі де, анасы да қарсы болғанмен, Георг Вильгельм үйлену тойына дайындық жүргізуді жалғастырды. Той 1682 жылғы 21 қарашада өтті. Неке сәтсіз аяқталды. Джордж Луи мен анасы София Пфальцтік София Доротеяны жек көріп, оның тегі мен мінез-құлқы нашар деп есептеді. Некеге деген қарсылығын түсіндіре отырып, герцогиня София өзінің немере қызы Элизабет Шарлоттаға, Орлеан герцогинясына былай деп жазды:
After the death of his daughter's fiancé, George William sought to negotiate an agreement on the inheritance of the Duchy of Lüneburg. He initially approached his younger brother Ernest Augustus, Elector of Brunswick Lüneburg, to arrange a marriage between Sophia Dorothea and Ernest Augustus's eldest son George Louis, the future King George I of Great Britain. However, both his brother and his sister in law, Sophia of the Palatinate, had misgivings about the proposed match because of the circumstances of Sophia Dorothea's birth. After the rejection of his daughter, George William decided to improve the status of Sophia Dorothea and her mother. By contract signed on 22 August 1675, and in open violation of his previous promise never to marry, George William declared that Éléonore was his lawful wife, and a second wedding ceremony was held at Celle on 2 April 1676. Ernest Augustus and Sophia stayed away from this second wedding. Twenty two days later, on 24 April, Eléonore began to be addressed at court as Duchess of Brunswick and Sophia Dorothea became legitimate. This development alarmed George William's relatives because it appeared to threaten the planned union of the Lüneburg territories. By an agreement signed on 13 July 1680, the Lüneburg ruling family recognised Éléonore as Duchess of Brunswick and Sophia Dorothea as Princess of Brunswick Lüneburg Celle, with all appertaining rights of birth. George Louis's parents also agreed to the proposed union of their son with Sophia Dorothea. In the teeth of opposition from both Sophia Dorothea herself and from her mother, George William went ahead with arrangements for the wedding. The wedding took place on 21 November 1682. The marriage was a complete failure. George Louis and his mother, Sophia of the Palatinate, felt only contempt for Sophia Dorothea, believing that her birth and manners were inferior. Explaining her reluctant support for the marriage, Duchess Sophia wrote to her niece Elizabeth Charlotte, Duchess of Orléans:
Джордж Луи әйеліне салқын қарайтын және оның әдепсіздігі үшін жиі сөккен. Олар арасында қатты және ашулы даулар жиі болды. Дегенмен, олар екі балаға ие болды: Георг Август (болашақ Ұлыбритания королі Георг II, 1683 жылғы 30 қазанда туған) және София Доротея (болашақ Пруссия королевасы және Бранденбург электросы, 1687 жылғы 16 наурызда туған). Міндетін орындағаннан кейін Джордж Луи Мелузин фон дер Шуленбургке көңіл бөлді және әйеліне немқұрайлы қарауға кірісті. Ата-анасы оған сүйіктісімен абайлап болуын өтінді, себебі некенің бұзылуы София Доротеяның қалыңдық және әкесінен мұра ретінде алатын 100 000 талер төлеміне қауіп төндіретінінен қорқатын.
George Louis treated his bride with coldness and frequently scolded her for her lack of etiquette. The two had loud and bitter arguments. Nevertheless, they managed to conceive two children: George Augustus (the future King George II of Great Britain, born on 30 October 1683) and Sophia Dorothea (the future Queen Consort in Prussia and Electress Consort of Brandenburg, born on 16 March 1687). Having done his duty, George Louis acquired a mistress, Melusine von der Schulenburg, and started to neglect his wife. His parents asked him to be more circumspect with his mistress, fearful that disruption of the marriage would threaten the payment of the 100,000 thalers he was to receive as part of Sophia Dorothea's dowry and inheritance from her father.
Кенигсмаркпен болған оқиға
1690 жылы София Доротея бала кезінде Сельдегі сарайда паж болған швед графы Филипп Кристоф фон Кенигсмаркпен қайта кездесті. Алғашында олардың кездесулері қысқа да, сирек болатын, бірақ 1691 жылы бұл өзгерген болуы мүмкін. Бастапқыда олардың жақындығы көзге түспеді, бірақ София Доротеяның Кенигсмаркқа көрсеткен құштарлығы күдік тудырды. 1694 жылға қарай Ганновер сарайында олардың махаббатқа берілгені туралы әңгімелер тарады. Заманагөй деректер София Доротея мен Кенигсмарк 1692 жылдың наурыз айынан бастап жыныстық қарым-қатынаста болған деп санайды, бірақ ол өмірінің соңына дейін оны жоққа шығарды. Күйеуімен қатты ұрысқаннан кейін, София Доротея 1694 жылдың көктемінде ата-анасына барып, оларды күйеуінен ресми ажырасуын қолдауға көндіруді үміттенеді. Бірақ Георг Вильгельм мен Элеонора оған қарсы шықты. София Доротеяның әкесі Дания мен Швецияға қарсы соғыс жүргізіп, ағасының көмегіне мұқтаж болды. Ол қызын Ганноверге қайтарды. 1694 жылдың жазында София Доротея Кенигсмарк пен оның күйеу баласы Элеонора фон де Кнезебекпен бірге қашуды жоспарлады, Вольфенбюттельде герцог Антоний Ульрихтің қорғауында немесе Кенигсмарк атты әскерде генерал-майор болған Саксонияда пана табуға ниеттенді.
Around 1690, Sophia Dorothea was reunited with the Swedish Count Philip Christoph von Königsmarck, whom she had known in her childhood when he was a page at the court of Celle. At first, their meetings were brief and sporadic, but this probably changed in 1691. Initially, their closeness went unnoticed, but eventually the preference that Sophia Dorothea showed for Königsmarck aroused suspicion. By 1694 rumors filled the Hanoverian court that they were having a love affair. Contemporary sources show that Sophia Dorothea and Königsmarck were presumed to have had a sexual relationship since March 1692, though she consistently denied it throughout the rest of her life. After a violent argument with her husband, Sophia Dorothea visited her parents in Celle in the spring of 1694 in the hope of persuading them to support her official separation from her husband. George William and Eléonore opposed it, however. Sophia Dorothea's father was waging war against Denmark and Sweden, and was dependent on the help of his brother. He sent his daughter back to Hanover. In the summer of 1694 Sophia Dorothea, together with Königsmarck and her lady in waiting Eleonore von dem Knesebeck, planned an escape, hoping to find refuge either in Wolfenbüttel, under the protection of Duke Anthony Ulrich, or in the Electorate of Saxony, where Königsmarck was a major general in the cavalry.
Кенигсмарктің жоғалуы
Графиня Клара Элизабет фон Платен, сайлаушы Эрнест Августтың бұрынғы сүйіктісі, 1694 жылдың қаңтар айында Кенигсмаркты оның қызы София Шарлоттаға үйленуге көндіруге тырысты, бірақ ол бас тартты. Оған ренжіп, сайлаушы Георг Луиге оның әйелі мен Кенигсмарк арасындағы махаббат қатынасын, сондай-ақ олардың қашу жоспарын айтты. 1694 жылдың 11 шілдесінде түнде Лайнешлотта София Доротеямен кездесуден кейін Кенигсмарк із-түзсіз жоғалып кетті. Ол Джордж Луидің немесе оның әкесі, сайлаушының тікелей немесе жанама бұйрығымен өлтірілген, ал оның денесі тастармен ауырлатылып Лейн өзеніне тасталған болуы мүмкін. Эрнест Августтың төрт сарай адамы оны өлтірген деген күдік бар, олардың бірі, Дон Николо Монталбано 150 000 талер алған, бұл ең жоғары жалақы алатын шенеуніктің жылдық жалақысынан жүз есе көп. Кенигсмарктің ізі ешқашан табылған жоқ. Франция королі Людовик XIV, Георг Луидің анасының туысы Елизавета Шарлоттадан осы кісі өлтіру туралы сұрады, бірақ ол білмеймін деп сыр берді. Людовик содан кейін Ганноверге агенттерін жіберді, бірақ олар Польша және Саксония королі Август II сияқты осы құпияны ашып бере алмады, ол жоғалған генералын іздеуге апталар жұмсады. Эрнест Август және оның інісі Джордж Уильям, София Доротеяның әкесі, император Леопольд I-ге Август II-нің «дос емес әрекеттері» туралы ресми шағым жасады және Францияға қарсы соғыстағы Ұлы одақтан әскерлерін шығарып тастаумен қорқытты. Император да, Бранденбург курфюрсті Фридрих III те Август II-ге қысым жасады, бірақ поляк елшісі тергеуін жалғастырды және тіпті граф фон Платенге Кенигсмарк оның әйелі, графшаның қызғанышынан бұйрығымен тұтқындалғанын немесе өлтірілгенін айтты. 2016 жылы құрылысшылар Лайнешлотта лифт орнатып жатқанда шұңқырда адам сүйектерін тапты. Бастапқыда олар Кенигсмарктің қалдықтары деп есептелді, бірақ сараптама көрсеткендей, бұл мүмкін емес.
Countess Clara Elisabeth von Platen, a former mistress of Elector Ernest Augustus, had tried in January 1694 to persuade Königsmarck to marry her daughter Sophia Charlotte, but he had refused. Offended, she revealed to the Electoral Prince George Louis the love affair between his wife and Königsmarck, as well as their plan to escape. On the night of 11 July 1694, after a meeting with Sophia Dorothea in the Leineschloss, Königsmarck disappeared without a trace. It appears that he was killed on the orders, tacit or direct, of George Louis or his father the Elector, and that his body, weighted with stones, was thrown into the river Leine. Four of Ernest Augustus's courtiers are said to have committed the murder, and one of them, Don Nicolò Montalbano, received 150,000 thalers, about one hundred times the annual salary of the highest paid official. No trace of Königsmarck was ever found. King Louis XIV of France questioned his sister in law Elizabeth Charlotte, a maternal first cousin of George Louis, about the murder, but she pretended ignorance. Louis then sent agents to Hanover, but they could shed no more light on the mystery than King Augustus II of Poland and Saxony, who spent weeks searching for his missing general. Ernest Augustus and his brother George William, Sophia Dorothea's father, made a formal complaint to Emperor Leopold I against Augustus II's "unfriendly acts" and threatened to withdraw their troops from the Grand Alliance in the war against France. Both the Emperor and the Elector Frederick III of Brandenburg exerted pressure on Augustus II, but the Polish envoy continued his investigation and even told Count von Platen that Königsmarck had either been captured or killed on the orders of his wife the Countess, out of jealousy. In 2016, construction workers installing an elevator in the Leineschloss found human bones in a pit. These were initially assumed to be Königsmarck's remains, but examination suggested that it is unlikely.
София Доротея мен Кенигсмарк арасындағы махаббат хаттары
София Доротеямен қарым-қатынасы жариялы болғалы жатқанда Кенигсмарк олардың махаббат хаттарын күйеуінің інісі, швед графы Карл Густав фон Лёвенгаупқа тапсырды. Кейінгі ұрпақтары хат-хабарларды Ганновер әулетіне сатуды ұсынды, бірақ олар тым жоғары баға сұрағандықтан, сот ұсыныстан бас тартып, хаттардың түпнұсқа екеніне күмән келтірді. Хат-хабарлар 19 ғасырдың ортасында жарияланды. Қазіргі таңда хаттардың көп бөлігі Швециядағы Лунд университетінде сақтауда, алайда бірнеше хат София Доротеяның немересі, Пруссия королі Ұлы Фридрихтің қолына тиді, өйткені оның әпкесі, швед королевасы Луиза Ульрика, оларды жасырын түрде ұрлап, оған жіберген. Бүгінде хаттардың түпнұсқа екеніне ешқандай күмән жоқ. Ғашықтар хаттарына көбінесе күнді жазбаған, бірақ оларды нөмірлеп отырған. Ганноверлік тарихшы Георг Шнат қолда бар хат-хабарлар негізінде Кенигсмарктан 340, ал София Доротеядан 320 хат жазылғанын есептеп шығарды. Жоғалған хаттар, болжам бойынша, осы оқиға жария болғаннан кейін Ганновер билігі тарапынан тәркіленіп, жойылған. Ганновердегі мемлекеттік архивте осы қиын жылдар туралы ақпарат өте аз. Тіпті, оқиғаға жарық түсіруі мүмкін Электр ханым София мен оның немере қызы Элизабет Шарлоттаның хат алмасуы да кейіннен цензураланды. Бірақ ол Лондон мен Ганноверде аза тұтуға тыйым салды. Ол Берлиндегі қызының сарайындағы қызметкерлердің қара киім кигенін естігенде қатты ашуланды. Алдендегі күзетшілер София Доротеяның мәйітін қорғасын сандыққа салып, жертөлеге апарып қойды. 1727 жылдың қаңтар айында Лондоннан оны Алден зиратында ешқандай рәсімсіз жерлеу туралы бұйрық келді, бірақ бірнеше апта бойы ауа райы нашар болғандықтан бұл мүмкін болмады. Сондықтан сандық қайтадан жертөлеге әкелініп, құммен жабылды. 1727 жылдың мамыр айында ғана София Доротея ата-анасының қасында жасырын түрде және түнде Цельдегі Штудткирхеге жерленді. Георг I төрт аптадан кейін Хановерге сапармен келген кезде қайтыс болды.
When his affair with Sophia Dorothea was about to become public, Königsmarck handed their love letters to his brother in law, the Swedish Count Carl Gustav von Löwenhaupt. The latter's heirs later offered to sell the correspondence to the House of Hanover, but they demanded such a high price that the court rejected the offer and questioned the authenticity of the letters. The correspondence was published in the middle of the 19th century. The majority of the letters are now in the possession of Lund University in Sweden, although a few ended up in the possession of Sophia Dorothea's grandson, King Frederick the Great of Prussia, after his sister, the Swedish Queen consort Louisa Ulrika, allegedly stole them and sent them to him. Today the authenticity of the letters has been established beyond any doubt. The lovers rarely dated their letters, but they numbered most of them. The Hanoverian historian Georg Schnath calculated on the basis of the existing correspondence that there were originally 340 letters written by Königsmarck and 320 written by Sophia Dorothea. The missing letters seem to have been confiscated and destroyed by the Hanoverian authorities after the affair became public. The State Archives in Hanover provide scant information about the critical years. Even the correspondence between the Electress Sophia and her niece Elizabeth Charlotte, which might have shed some light on events, was censored afterwards. but he forbade mourning in either London or Hanover. He was furious when he heard that the members of his daughter's court in Berlin were wearing black. The guards at Ahlden placed Sophia Dorothea's corpse in a lead coffin and deposited it in a cellar. In January 1727 an order came from London that she be buried without any ceremony in the cemetery of Ahlden, which was impossible after weeks of heavy rain. The coffin was brought back to the cellar and covered in sand. Not until May 1727 was Sophia Dorothea buried, secretly and at night, beside her parents in the Stadtkirche in Celle. George I died four weeks later while he was visiting Hanover.
Мұрагерлік
София Доротеяның ата-анасы қыздары бір күні босатылатынына соңғы сәттерге дейін сенген сияқты. 1705 жылдың қаңтарында, әкесі қайтыс болмас бұрын, ол әйелімен бірлесіп өсиетнама жасады, онда қызына Алден, Ретем және Валсроде иеліктері, Франциядағы кең аумақтар, сондай-ақ әкесінің мүлігі және анасының әшекейлері Celle қаласымен бірге берілді. Оның әкесі Генрих Сигизмунд фон Барды София Доротеяның мүлігін басқарушы етіп тағайындады. Ол оны өсиетінің маңызды алушыларының бірі деп көрсетті, бірақ ол одан алты жыл бұрын қайтыс болды.
Sophia Dorothea's parents seem to have believed to the last that their daughter would one day be released. In January 1705, shortly before her father's death, he and his wife drew up a joint will, under which their daughter was to receive the estates of Ahlden, Rethem and Walsrode, extensive estates in France, and Celle, her father's fortune and her mother's jewelry. Her father appointed Count Heinrich Sigismund von Bar as administrator of Sophia Dorothea's fortune. She named him as one of the main beneficiaries of her will, but he died six years before she did.
Қатысқан тарихы
Элеонора фон де Кнезебек (1655–1717), София Доротеяның қалыңдық әрі жақын досы, 1695 жылы Герцберг-ам-Харц ауданындағы Шарцфельс қамалына қамалды. Екі жылдық жалғыздықтан кейін, ол 5 қарашада 1697 жылы қашып, герцог Антоний Ульрихтің қорғауымен Вольфенбюттельге жетті. Өзінің қамауда болған мұнара бөлмесінде ол ерекше құжат қалдырды: қабырғалар мен есіктердің барлық жері көмір мен бормен жазылған. Мәтіндер (замандас шіркеу әнұрандары стиліндегі қасиетті өлеңдер), соттағы жауларына тағылған айыптаулар және мемуарлар сияқты прозалық жазбалардан тұрды; бәрі Ганновер мұрағаттарына тіркелді. Өмірінің соңына дейін ол София Доротея мен фон Кенигсмарк арасындағы қатынастың адалдықтан бұрылғанын жоққа шығарды. Француз авантюрисі, маркиз Арман де Лассей (1652–1738) өзінің мемуарларында София Доротеядан он үштен кем емес махаббат хаттары алғанын айтты, бірақ ешқашан ешбір құжатты ешкімге көрсетпеді. София Доротеяның шөбересі, Ұлыбританияның Каролина Матильда, Дания мен Норвегия королевасы (1751–1775) оның тағдырын бөлісті. 1772 жылғы Струензе ісінен кейін ол күйеуінен ажырасып, балаларынан айырылып, Сель қамалына жіберілді, онда үш жылдан кейін қайтыс болды. Сент-Мариен шіркеуінің жер астында екі әйел де мәңгілікке қосылды. 1804 жылы Фридрих фон Шиллер София Доротея туралы "Келле ханшайымы" деп аталатын трагедия жазуды жоспарлады, бірақ оны аяқтаған жоқ.
Eleonore von dem Knesebeck (1655–1717), Sophia Dorothea's lady in waiting and close confidant, was imprisoned in 1695 in Scharzfels Castle in the borough of Herzberg am Harz. After two years of solitary confinement, she managed to escape on 5 November 1697 and was able to flee to Wolfenbüttel under the protection of Duke Anthony Ulrich. She left a unique document in the room of the tower where she was confined: all the walls and doors were written down to the last corner with charcoal and chalk. The texts (sacred poems in the style of contemporary church hymns), were accusations against her enemies at court and memoir like prose pieces; all these were recorded for the Hanover archive files. Until her death, she denied the adulterous relationship between Sophia Dorothea and von Königsmarck. A French adventurer, Marquis Armand de Lassay (1652–1738), claimed in his memoirs that he had received no fewer than thirteen love letters from Sophia Dorothea, but he never showed any documents to anyone. Sophia Dorothea's great granddaughter Caroline Matilda of Great Britain, Queen consort of Denmark and Norway (1751–1775) shared her fate. After the Struensee affair in 1772, she was divorced from her husband, separated from her children and sent to Celle Castle, where she died three years later. In the crypt of the Stadtkirche St. Marien, both women are united in death. In 1804, Friedrich von Schiller planned a tragedy about Sophia Dorothea, to be called The Princess of Celle, but he never completed it.
Фильм
София Доротеяның қарым-қатынасы британдық «Өлген ғашықтарға сарабанд» (1948) фильмінің негізі болып табылады, онда оны Джоан Гринвуд, ал Кенигсмарк ролін Стьюарт Гренджер сомдады.
Sophia Dorothea's affair is the basis of the British film Saraband for Dead Lovers (1948), in which she is played by Joan Greenwood and Königsmarck is played by Stewart Granger.
Көркем шығармалар
Антоний Ульрих, Брансвик-Вольфенбюттель герцогы: Römische Octavia (неміс тілінде). Нюрнберг 1685–1707, 7 том; Брансвик 1712. Герман Шифф: Ахалден ханшайымы немесе үш болжам; әлем тарихындағы роман (неміс тілінде). Хоффманн және Кампе, Гамбург 1855. Теодор Хемсен: Ахалден ханшайымы. Тарихи роман (неміс тілінде). Рюмплер баспасы, Ганновер 1869 (6 том). Пол Бург: Галантты граф Кенигсмарк аяқталған махаббаты. Рококо романы (неміс тілінде). Stern Bücher баспасы (Koch & Co.), Лейпциг 1922. Хелен Симпсон: Өлген ғашықтарға сардабанд. Таухниц, Лондон 1935. Элеонора Хибберт: Сель ханшайымы. Putnam Books, Нью-Йорк 1985, (Лондонның 1967 жылғы басылымының қайта басылымы; «Жан Плейди» псевдонімімен жарияланған). Энни Вьенбрук: Тақтың мұрагері болмаған патшайым. Софи Доротея, Ахалдендегі тұтқын (неміс тілінде). St. Johannis Druckerei баспасы, Лар Динглинген 1976. Хелена Лехр: София Доротея. Ханновер ханшайымының қасіретті махаббаты; Роман (неміс тілінде). Droemer Knaur, Мюнхен 1994. Джон Виал: Пассион Роял. Роман. Book Guild баспасы, Льюс, Сассекс 1997. Dörte von Westernhagen: Und also lieb ich mein Verderben. Роман (неміс тілінде). Wallstein баспасы, Геттинген 1997. Генрих Тис: Шеттетілген ханшайым. Софи Доротеяның өмірі; Романдық биография (неміс тілінде). 2-басылым Klampen баспасы, Спринге 2007. Саргон Юхана: Königsmarck ісі. Тарихи роман. (неміс тілінде). Ullstein Buchverlage GmbH, Берлин 2009.
Anthony Ulrich, Duke of Brunswick Wolfenbüttel: Römische Octavia (in German). Nürnberg 1685–1707, 7 vols. ; Brunswick 1712. Hermann Schiff: Die Prinzessin von Ahlden oder Drei Prophezeiungen; ein Roman der Weltgeschichte (in German). Hoffmann & Campe, Hamburg 1855. Theodor Hemsen: Die Prinzessin von Ahlden. Historischer Roman (in German). Rümpler ed., Hannover 1869 (6 Bde.). Paul Burg: Des galanten Grafen Königsmarck letzte Liebes Abenteuer. Ein Rokoko Roman (in German). Stern Bücher ed. (Koch & Co.), Leipzig 1922. Helen Simpson: Saraband for dead Lovers. Tauchnitz, London 1935. Eleanor Hibbert: The Princess of Celle. Putnam Books, New York 1985, (reprint of the London 1967 edition; published under the pseudonym "Jean Plaidy"). Anny Wienbruch: Die ungekrönte Königin. Sophie Dorothea, die Gefangene von Ahlden (in German). St. Johannis Druckerei ed., Lahr Dinglingen 1976, Helene Lehr: Sophia Dorothea. Die verhängnisvolle Liebe der Prinzessin von Hannover; Roman (in German). Droemer Knaur, München 1994, John Veale: Passion Royal. A novel. Book guild Publ., Lewes, Sussex 1997, Dörte von Westernhagen: Und also lieb ich mein Verderben. Roman (in German). Wallstein ed., Göttingen 1997, Heinrich Thies: Die verbannte Prinzessin. Das Leben der Sophie Dorothea; Romanbiografie (in German). 2 edition Klampen ed., Springe 2007, Sargon Youkhana: Die Affäre Königsmarck. Historischer Roman. (in German). Ullstein Buchverlage GmbH, Berlin 2009, .