Кіріспе
Польшадан шыққан ұзын, сүйір ұшты аяқ киім, 15 ғасырдағы Еуропада танымал болды. Пулендер, басқа да атауларымен белгілі, орта ғасырларда Еуропада әртүрлі кезеңдерде сәнге енген, өте ұзын ұштары бар унисекс аяқ киім стилі еді. Пулен – жұмсақ материалдан жасалған аяқ киім немесе етік, оның созылған ұшы (пулен немесе пик деп те аталады) көбінесе пішінін сақтау үшін ішін толтыруды қажет етеді. Пулендерге деген сұраныс 14 ғасырдың ортасында ортағасырлық Польшадан басталып, бүкіл Еуропаға тарады. 1382 жылы Ричард II-нің Богемиялық Аннаға үйленуімен Англияның жоғары сыныбына жетіп, 15 ғасырдың көп бөлігінде танымал болды. Берік түрлері сыртынан тағылатын аяқ киім ретінде қолданылды, ал сол дәуірдегі қару-жарақтардың сабатандары көбінесе пулен стилінде жасалды. Пулендерді сол кездегі христиан жазушылары кейде зұлымдық немесе мақтандықтың белгісі деп айыптады. Сол дәуірдегі патшалар оларды сәндік заттар ретінде салыққа салып, тек ақсүйектерге ғана қолдануға шектеді немесе тіпті толығымен тыйым салды. Әйелдер арасында кеңінен таралғаннан және ұзындығы шамадан тыс артқаннан кейін, пулендер 1480 жылдары сәннен шығып, сирек қайта жаңғыртылды. Дегенмен, олар кейінірек 1950 жылдардағы британдық винклепкерлер сияқты кейбір трендтерге әсер еткен деп есептеледі.
the footwear
Poulaines, also known by other names, were a style of unisex footwear with extremely long toes that were fashionable in Europe at various times in the Middle Ages. The poulaine proper was a shoe or boot of soft material whose elongated toe (also known as a poulaine or pike) frequently required filling to maintain its shape. The chief vogue for poulaines spread across Europe from medieval Poland in the mid 14th century and spread across Europe, reaching upper class England with the 1382 marriage of Richard II to Anne of Bohemia and remaining popular through most of the 15th century. Sturdier forms were used as overshoes and the sabatons of the era's armor were often done in poulaine style. Poulaines were periodically condemned by Christian writers of the time as demonic or vain. Kings of the era variously taxed them as luxuries, restricted their use to the nobility, or outright banned them. After becoming more common as women's footwear and expanding to awkward lengths, poulaines fell from fashion in the 1480s and were seldom revived, although they are considered an influence on some later trends such as the 1950s British winklepicker boots.
Аттар
Көбінесе ағылшын тіліндегі "poulaine" (/p//u/'/l//eɪ//n/) атауы – орта ғасырлық Польшада пайда болған деген болжамға негізделген, ерте орта француз тіліндегі "soulers a la poulaine" ("поляк стиліндегі аяқ киім") сөзінен алынған. Олар сол заманғы кең таралған қарудың атымен "пик" деп те белгілі болған; сондай-ақ "ұшты", "ұзын мұңдық" немесе "қос аяқ киім" деп аталған. "Краков" атауы бұрынғы Польша астанасының есімінен шыққан; "краков" және "лирипип" сөздері көбінесе осы аяқ киімнің ұзын мұңдығын атау үшін қолданылады. Бұл кейбір авторларды "poulaine" атауын тек мұңдыққа ғана қатысты етуге және аяқ киімнің атын "краков" деп атауға шатастырды. 2014 жылғы Vogue журналында бұл атау пайдаланғанымен, көбінесе аяқ киімге қатысты қолданылмады.
Тарих
Бұйрықты, бүктелген және/немесе ұзын саусақтары бар аяқ киімдер археологиялық жазбаларда кем дегенде 3000 ж.б. дейін тіркелген және уақыт өте келе сәнге кіріп, сәннен шығып отырған. Классикалық антикалық дәуірде этрусктің *calceus repandus* («бұрылған аяқ киім») екі жыныста да киілген, бірақ римдіктер кезінде Юнона Соспита және оған байланысты құдайлармен тығыз байланысты болды. Византиялық сәнде діни киімдерге кем дегенде 5 ғасырдан бері алдыға қарай ұштармен аяқталатын алтын түсті шұлықтар кірді. 11-ғасырдың соңындағы *pigache* бұйрықты аяқ киімдері Батыс сәнінде алғаш рет кең таралды. Оларды ақындар мен тарихшылар сынап, дін қызметкерлері шаянның құйрықтары мен қошқардың мүйіздерімен салыстырып, оларды әйелдікке және гомосексуализмге байланыстырып, сонымен бірге көптеген сарайлықтардың «әйелдердің құрметін алу үшін әр түрлі опасыздықтарға» баруын айыптады. Папаның қайта оралған легаты, бұрынғы профессор Роберт де Курсон 1215 жылдың тамызында Париж университетінің басқа факультеттеріне оларды киюге тыйым салды. Сол жылы төртінші Латеран кеңесінде дін қызметкерлеріне кестеленген және бұйрықты аяқ киім киюге тыйым салынды. Гвиберт Ногент *pigache*-тің пайда болуын исламдық Кордовадан экспортталған аяқ киімдерге байланыстырды. Бастапқы шамадан тыс ұзындығы аяқтан асып кеткеннен кейін, бұл сән Ұлы Казимирдің Польша сотынан Францияға, содан кейін Бургундияға, Германияға, Англияға және Шотландияға тарады. Англияда бұл сәннің қайта жаңғыруы дәстүрлі түрде 1382 жылы император Карл IV-тің қызы Аннаның Англияның Ричард II-ге үйленуімен байланысты. 1394 жылы жазған Ившем монахы, Ричард II-нің өмірі мен билігінің тарихын жазған, «Осы патшайыммен бірге Богемиядан Англияға осы қарғыс атқан жамандықтар келді, атап айтқанда, ұзын мұңдықтары бар аяқ киімдер, ағылшын *cracows* немесе *pikes*, олардың ұзындығы соншалық, оларды алға қарай жүру үшін күміс тізбектермен аяққа байлау қажет» деді. Адептілік пьесасы «Тұрақталған қамал» Humanum Genus («Адамзат») Superbia («Мақтан») -дан алатын «кеңесінде» аяқ киімді қамтиды: «Аяқ киіміңдегі ұзын *crakows*пен үлкен мақтанды көрсетуге тырыс». 1463 жылы [[Англияның Эдуард IV]] «Лорд, эсквайр, джентльмен немесе басқа да мәртебелі адамдар Санкт-Петер мерекесінен кейін екі дюйм (5 см) ұзындығынан аспайтын соқалы аяқ киім немесе аяқ киім кимеуі керек» деген заң шығарды. 1465 жылы Англияда оларға толығымен тыйым салынды, сондықтан Лондон қаласы мен оның айналасындағы барлық аяқ киім жасаушыларға 2 дюймнен астам ұзындықтағы шынайы аяқ киім жасауға тыйым салынды. 1480 жылдары *poulaines* кең иекті аяқ киімдердің пайдасына модадан шығып кетті, олар Франция королі Карл VIII-нің алты саусақты аяғының арқасында танымал болды. Алайда, Джон Стоу аяқ киім сәннен шыққаннан кейін 100 жылдан астам уақыт өткен соң жазғанын және сол кездегі жазбаларда қатаң тарихи зерттеулердің болмауын ескере отырып, оны сенімді дерек көзі деп санауға болмайды. Оның Эдуард IV-тің 4-ші актісі туралы жазбасы шамадан тыс – нақты актіде ұзындығы бойынша шектеулер айтылған, бірақ ақшалай жазалар, парламент немесе дін қызметкерлері туралы ештеңе айтылмаған: cquote | Nulle persone Cordewaner ou Cobeler face ascuns soler galoges ou husend oveqe ascun pike ou poleine qe passera la longuer ou mesure de deux poutz.
cquote | Nulle persone Cordewaner ou Cobeler face ascuns soler galoges ou husend oveqe ascun pike ou poleine qe passera la longuer ou mesure de deux poutz.
Сабатон
Сабтон – ортағасырлық Еуропаның қару-жарағымен қолданылатын қорғаныш аяқ киім. Пуляндар сәнге енген кезде, сабтон да кейде сондай ұзын немесе сүйірленіп, әскерлердің жүруіне немесе жүгіруіне кедергі келтіретін. 1386 жылғы Семпах шайқасында Австрия герцогы III Леопольдтың әскерлері тез арада аттан түсіп, жаяу шайқасуға мәжбүр болды. Олар мұндай жағдайға дайын болмағандықтан, көптеген сарбаздар сабтондарының ұштарын кесіп тастап, шайқасқа қатысты. Швейцария шежірешілерінің мәліметінше, шайқас аяқталғаннан кейін осы аяқ киімдердің ұштарынан үлкен үйінді табылды, және бұл 1513 жылғы Люцерн шиллингіндегі шайқас туралы сипаттамада бейнеленген. Рим императоры I Максимилианға тиесілі сабтон жұдырықтап созылған ұштары бар, бірақ жаяу шайқасу қажет болғанда оларды шешіп алуға болады. Ірі саусақтың үстіндегі ілмектерді көруге болады.