Тускарора тілі: жоғалып бара жатқан ирокез тілі. Соңғы сөйлеуші 2020 ж. қайтыс болды. Тарихы, мағынасы, «қанноптар» немесе «ұзын көйлек» деген атаулары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өліп кеткен тіл
Extinct language
Тускарора, кейде Скаро̇rə̨ деп аталады, Тускарора халқының ирокез тілі болды. Бұл тіл 2020 жылдың соңында жойылып кетуден бұрын Канаданың оңтүстік Онтарио, Солтүстік Каролина және АҚШ-тың Нью-Йорк штатының солтүстік-батысында, Ниагара шарлауының маңында сөйленген. Тускарора халқының тарихи отаны Солтүстік Каролинаның шығысында, Голдсборо, Кинстон және Смитфилд аймақтарында болды. Тускарора атауы (,/t//ʌ//s//k//ə/'/r//oʊr//ə/ TUSkəROHRə) "қияр адамдары" дегенді білдіреді, себебі олар өздерінің қоғамының көптеген салаларында қолданған үнді қияры немесе сүтқұрттан кейін осылай аталды. Скараурех – ерлердің киім-кешегінің бір бөлігі ретінде тағылатын ұзын көйлек, сондықтан атаудың сөзбе-сөз мағынасы – "ұзын көйлек киетін адамдар". Тускарора тілі жақында ғана жойылды, соңғы еркін сөйлейтін тілдес 2020 жылы қайтыс болды. 1970 жылдардың ортасында 50 адам Тускарора резервациясында (Льюистон, Нью-Йорк) және Гранд Ривер алғашқы ұлтының алты тайпасында (Брантфорд, Онтарио маңында) осы тілде сөйлеген. Льюистон қаласындағы Тускарора мектебі балабақшадан бастап алтыншы сыныпқа дейінгі балаларға оқыту арқылы Тускарора тілін мұралық тіл ретінде сақтап қалуға тырысты. Бұл тіл оны білмейтіндерге дыбыстық жүйесінен гөрі грамматикасымен күрделі көрінуі мүмкін. Көптеген ойларды бір сөзбен жеткізуге болады. Көптеген сөздерде қарастырылуы тиіс бірнеше компонент болады. Тіл көбінесе рим әліпбиінің әріптерін пайдалана отырып жазылады, сонымен қатар кейбір өзгерістер, қосымшалар мен диакритикалық белгілер қолданылады.
Tuscarora, sometimes called Skarò˙rə̨ˀ, was the Iroquoian language of the Tuscarora people, spoken in southern Ontario, Canada, North Carolina and northwestern New York around Niagara Falls, in the United States, before becoming extinct in late 2020. The historic homeland of the Tuscarora was in eastern North Carolina, in and around the Goldsboro, Kinston, and Smithfield areas. The name Tuscarora (,/t//ʌ//s//k//ə/'/r//oʊr//ə/ TUSkəROHRə) means "hemp people," after the Indian hemp or milkweed, which they use in many aspects of their society. Skarureh refers to the long shirt worn as part of the men's regalia, and so the name literally means "long shirt people." Tuscarora is recently extinct, the last fluent first language speaker having died in 2020. In the mid 1970s, 50 people spoke it on the Tuscarora Reservation (Lewiston, New York) and the Six Nations of the Grand River First Nation (near Brantford, Ontario). The Tuscarora School in Lewiston has striven to keep Tuscarora alive as a heritage language by teaching children from pre kindergarten to sixth grade. The language can appear complex to those unfamiliar with it more in terms of its grammar than its sound system. Many ideas can be expressed in a single word. Most words involve several components that must be considered. The language is written using mostly symbols from the Roman alphabet, with some variations, additions, and diacritics.
Тоқтауы
Тускарора тілінде үш дауыс бар: , , және; олардың ең қарапайым түрінде: , , және оларды жеке-жеке қарастыруға болады, бірақ ол , мен өте ұқсас, және осы екі дыбыстың вариантты фонетикалық түрі ретінде қарастырылуы мүмкін. Әр дауыстың белгілі бір орында орналасқанда өзгеретін ерекшеліктері бар. Бұл төмендегі тізімдегі фонетикалық (автоматты) ережелердің арасында. Кейбір жағдайларда және дыбыстары айтылғандықтан, дауыстардың толық тізімі былай болады: , , , , және. Бірақ жазу жүйесінде тек t, k және ′ қолданылады. дауысы тікелей басқа дауыстан бұрын келгенде суырылады.
Tuscarora has three stops: , , and ; in their most basic forms: , , and could be considered separate, although it is very similar to , and can be counted as a variant phonetic realization of these two sounds. Each sound has specific changes that take place when situated in certain positions. These are among the phonetic (automatic) rules listed below. Since, in certain cases, the sounds and are realized, a more extended list of the stops would be , , , , and In the written system, however, only t, k, and ′ are used. is aspirated when it directly precedes another .
Фрикативтер мен африкативтер
Тілде екі немесе үш фрикатив бар: , , және және тек Тускарора тілінің кейбір диалекттерінде ғана ажыратылады. Екеуі де ретінде айтылады, бірақ кейбір жағдайларда, әдетте ретінде айтылады. Сондай-ақ, бір дауыссыз қосылыс бар, ол .
The language has two or three fricatives: , , and and are distinguished only in some dialects of Tuscarora. Both are pronounced , but in some situations, is pronounced is generally There is an affricate is .
Резонанстар
Резонанстар: , , ,. Төмендегі ережеде белгілі бір жағдайларда алдын-аспирация көрсетілген. Резонанстар сондай-ақ дауыссыз фрикативтерге айналуы мүмкін (төменде көрсетілгендей). Дауыссыз дыбыс – "тілдің дыбыссыз қозғалысы, мұрын арқылы естілетін тыныс шығарумен бірге". -і дауыссыз фрикативке айналғанда, көбінесе -ға ұқсайды.
Resonants are , , , A rule (below) specifies pre aspiration under certain circumstances. The resonants can also become voiceless fricatives (as specified below). A voiceless is described as "a silent movement of the tongue accompanied by an audible escape of breath through the nose." When becomes a voiceless fricative, it often sounds similar to .
Сөздік негіз
Жалпы алғанда, етістіктің түбірі – сөзінен көрінетіндей, етістіктің ең қарапайым түрі. Бұл тек бір етістік түбірінен тұратын етістік сабағы. Етістік сабағы тек етістік түбірінен ғана жасалмайды. Күрделі сабақтар модификаторлар қосылу арқылы құралады. Түбірлер күрделі сабақтарды жасау үшін түрлі морфемалармен біріктірілуі мүмкін. Мүмкіндіктерге рефлексивті, инхоативті, реверсивті, күшейткіш және таратушы морфемалар, сондай-ақ инструментальдық, каузативтік немесе дативтік жақ белгілері, енгізілген есімдердің түбірлері кіреді. Сабақтың күрделілігін амбулативті немесе мақсатты морфемалар одан әрі арттыруы мүмкін.
The verb base is, generally, exactly what it sounds like: it is the barest form of the verb. This is a verb stem that consists solely of one verb root. Verb stems can be made of more than just a verb root. More complex stems are formed by adding modifiers. Roots might be combined with many different kinds of morphemes to create complicated stems. Possibilities include reflexive, inchoative, reversive, intensifier, and distributive morphemes, instrumental, causative, or dative case markers, and also incorporated noun stems. The base may be further complicated by ambulative or purposive morphemes.
Іс
Тускарора атаулы-айқындамалы тіл болып көрінеді. Тускарорада синтаксистік жақ етістікте көрсетілетін жақ жүйесі бар. Сөйлемнің бас етістігі, мысалы, "аорист+бірінші жақ+объектілік+адам+'өткіштік етістік'+бір мезгілдік+дәлелдік" сипаттамаларын білдіре алады. (Бұл жағдайда сөйлем бір сөзден құралуы мүмкін, төмендегідей Сөз қосылысы мысалында). Объектілік және дәлелдік жақтар морфемалармен көрсетіледі.
Tuscarora appears to be a nominative accusative language. Tuscarora has a case system in which syntactic case is indicated in the verb. The main verb of the sentence can indicate, for example, "aorist+1st person+objective+human+'transitive verb'+punctual+dative." (In this case, a sentence could be a single word long, as below in Noun Incorporation.) Objective and dative are indicated by morphemes.