Кіріспе
Христиандық қасиетті және шейіт. Әулие Анастасия (304 жылдың 25 желтоқсанында қайтыс болған) – Рим провинциясы Паннония Секунданың (қазіргі Сербия) Сирмиум қаласында шейіт болған христиандық қасиетті әйел. Шығыс православие шіркеуінде ол Әулие Анастасия Фармаколитрия, яғни "Улылардан құтқарушы" (Ἁγία Ἀναστασία ἡ Φαρμακολύτρια) деп құрметтеледі. Лампенің "Патристік грек сөздігінде" бұл есім "Жараларды емдейтін" деп аударылған. Анастасия туралы сенімді мәліметтер аз, бірақ ол Диоклетианның қудалау кезінде шейіт болғандығы белгілі. Оның өмірі туралы көптеген әңгімелер оның қайтысынан кейін бірнеше ғасыр өткен соң пайда болды және оны римдік немесе сирмиялық, тіпті патриций дәрежесіндегі римдік азамат деп сипаттайды. Бір аңыз бойынша, ол Пратекстаттың қызы және Әулие Хризогонның шәкірті болған. Католик дәстүрінде оның анасы Сирмиумдық Әулие Фауста болғандығы айтылады. Анастасия ұзақ жылдар бойы емші және жын-шайтаннан құтқарушы ретінде қастерленген. Оның қабірлік қалдықтары Хорватияның Задар қаласындағы Әулие Анастасия соборында сақталған. Ол, Құдай анамызбен бірге, Рим миссасының қанонында есімдерімен аталатын жеті әйелдің бірі.
Saint Anastasia (died December 25 A. D. 304) is a Christian saint and martyr who died at Sirmium in the Roman province of Pannonia Secunda (modern Serbia). In the Eastern Orthodox Church, she is venerated as St. Anastasia the Pharmakolytria, i. e. "Deliverer from Potions" (Ἁγία Ἀναστασία ἡ Φαρμακολύτρια). This epithet is also translated as "One who Cures (Wounds)" in Lampe's A Patristic Greek Lexicon. Concerning Anastasia, little is reliably known, save that she died in the persecutions of Diocletian; most stories about her date from several centuries after her death and make her variously a Roman or Sirmian native and a Roman citizen of patrician rank. One legend makes her the daughter of a certain Praetextatus and the pupil of Saint Chrysogonus. Catholic tradition states that her mother was St. Fausta of Sirmium. Anastasia has long been venerated as a healer and exorcist. Her relics lie in the Cathedral of St. Anastasia in Zadar, Croatia. She is one of seven women who, along with Blessed Virgin Mary, are commemorated by name in the Roman Canon of the Mass.
Гиографиялық
ХХ ғасырдағы литургиялық реформалардан бұрын, бұл шейіт Рождество күні екінші мессада ерекше еске алу құрметіне ие болды. Бұл күндізгі месса бастапқыда Мәсіхтің тууына емес, осы шейітті еске алу үшін арналған, ал V ғасырдың соңында оның есімі Рим канонына енгізілді. VI ғасырдан бұрын жазылмаған "Пассио" Анастасияны Римде шейіт болған деп мәлімдемей, римдік қыз екенін баяндайтын аңыздық әңгіме береді. Сол аңыз оның есімін Аквилеяда шейіт болған Кирогонмен байланыстырады, бірақ Римдегі Сан-Кризогоно шіркеуі оған арналған. Аңызға сүйенсек, Анастасия римдік ақсүйек Пратекстаттың қызы болған және оның ұстазы Кирогон болған. Диоклетианның қуғыны басталғанда, император Кирогонды Аквилеяға шақыртып, ол жерде шейіт еткен. Анастасия Аквилеядан Сирмиумға сондағы сенімділерді көру үшін барғанда, 25 желтоқсанда Пальмария аралында бас кесілді. Оның денесі базиликаға айналған Аполлонияның үйіне жерленді. Бұл әңгіменің тарихи негізі жоқ. Әзірге белгілісі – Анастасия есімді шейіт Сирмиумда иман үшін өмірін берген және оның есімі сол қалада сақталған. Римде ежелгі заманда Анастасия есімді шіркеу болған, ол 499 жылғы Рим синодының актілерінде "Титул Анастасия" деп тіркелген. Кейіннен бұл шіркеу осы аттас шейітке арналған деп есептелді. Ол базилика мәртебесіне ие және Римнің титулярлық шіркеулерінің бірі, онда кардинал-священник тағайындалған.
Базилика
Римдегі Сант-Анастасия-аль-Палатино базиликасы III ғасырдың соңында – IV ғасырдың басында, мүмкін, Анастасия есімді римдік әйел салыпты. Кейіннен бұл шіркеу сол аттас Сирмиумдық Анастасия шейітінің құрметіне берілді.
Батыс елдерінде
Martyrologium Hieronymianum оның есімін 25 желтоқсанда Сирмиум үшін ғана емес, сонымен қатар Константинополь үшін де тіркеген, бұл жағдай жекелеген әңгімеге негізделген. Теодор Лектордың сөзіне қарағанда, Геннадий патриархаты (458–471) кезінде шейіттің денесі Константинополге көшіріліп, бұрын "Анастасис" (гр. Анастасис, Қайта тірілу) деп белгілі болған шіркеуге жерленді; содан кейін шіркеу Анастасия атымен атала бастады. Сол сияқты, Киелі Анастасияға табыну Сирмиумнан Римге бұрыннан бар шіркеу арқылы енгізілді. Бұл шіркеу өте танымал болғандықтан, әулиенің мерекесіне ерекше мән берілді. Римде 4-ғасырдан бері Палатин төбесінің етегінде және Максимус циркінің үстінде Папа Дамас (366–384) салған және үлкен мозаикамен безендірген шіркеу болған. Ол "titulus Anastasiae" деп аталды және 499 жылғы Рим кеңесінің шешімдерінде осылай көрсетілген. Бұл атаудың шығу тегі нақты белгісіз; шіркеу негізін Римдік әйел Анастасияға қарыз болған және басқа титулдық шіркеулер сияқты оның атымен аталуы мүмкін (Дучесне), немесе ол бастапқыда Мәсіхтің қайта тірілуіне арналған "Анастасис" шіркеуі болған, сияқты Равенна мен Константинопольде болғандай; "Анастасис" сөзінен кейін "titulus Anastasiae" деген атау пайда болды (Грисар). Қай жағдайда болса да, шіркеу 4-6 ғасырларда өте танымал болды, ол ежелгі Римнің орталығындағы жалғыз титулдық шіркеу болып, қаланың бұрынғы пұтқа табынушылық орындарымен қоршалған. Оның құзыретіне императорлық сарай орналасқан Палатин кірді. 5-ғасырдың екінші жартысында Константинопольде Сирмиялық шейіт Анастасияға құрмет көрсету жаңа деңгейге көтерілгендіктен, Ежелгі және Жаңа Рим арасындағы тығыз байланыс Палатин төбесінде Киелі Анастасияға деген құлшылықтың күшеюіне әкелгенін болжауға болады. Әйтекеш, оның есімін 5-ғасырдың соңында Римдік дұғаға қосу, Римде жұртшылыққа танымал әулиелердің арасында оның ерекше орынға ие болғанын көрсетеді. Содан бері Палатиндегі шіркеу "titulus sanctae Anastasiae" деп аталады, ал Сирмиум шейіті ескі 4-ғасырлық базиликаның титулдық әулиесіне айналды. Титулдық шіркеу ретіндегі орнына байланысты (Палатиндегі императорлық резиденцияны қоса алғанда), бұл шіркеу Рим шіркеулері арасында ұзақ уақыт бойы жоғары мәртебеге ие болды; одан бұрын тек қана екі шіркеу құрметке ие болды: Римнің аналық шіркеуі және Папаның ордасы – Сан-Джованни-ин-Латерано және Санта-Мария-Маджоре. Бұл ежелгі қасиетті орын бүгінде Рим қираған жерлерінің арасында жеке тұр. Киелі Анастасияны еске алу Рождество күні екінші дұғада литургиялық түрде өтеді және бұл әулие мен оның шіркеуінің христиандық Рим өмірінде бұрынғы мәртебесінің соңғы қалдығы болып табылады. Дәстүрге сәйкес, Задарлық Киелі Донат Венеция герцогы Беатомен бірге Константинополден Анастасияның қасиетті қалдықтарын Задарға әкелген. Олар Карл Ұлының бұйрығымен Византия империясы мен оның Франк империясының билігінде болған хорват аймақтары арасындағы шекараны келіссөздер арқылы анықтауға жіберілген.
Шығыс
Православ шіркеуі қасиетті Анастасияны Ұлы шейіт ретінде құрметтейді, көбінесе оны "Анастасия – улардан құтқарушы", "Анастасия – емші" немесе "Анастасия Сирмиумдық" деп атайды. Оған жиі "Шекерден құтқарушы" және "Улардан құтқарушы" деген лақаптар беріледі, себебі оның тілегімен сенушілер у мен басқа да зиянды заттардан қорғалады деп есептеледі. Оның мерекесі Шығыс православие (және Византия католик) шіркеуінің күнтізбесінде 22 желтоқсанда тойланады. Синаксарионда айтылғандай, ол Препекстаттың (язықшы) және Фаустаның (христиан) қызы болған. V ғасырда қасиетті Анастасияның қабірлері Константинопольге көшіріліп, оған арналған шіркеу салынды. Кейіннен оның сүйектері, оның ішінде бас сүйегі, Афон тауының жанындағы Грекияның Халкидики айманындағы Киелі Анастасия Фармаколитрия монастырына көшірілді. 2012 жылы қабірлер ұрланып, әлі табылмаған.