Кіріспе

Филадельфиядағы танымал саябақ жолы – Бенджамин Франклин саябақ жолы, көбінесе Бен Франклин саябақ жолы деп қысқартылады және жай ғана Parkway деп аталады. Бұл Филадельфияның мәдени орталығынан өтетін бульвар, 2020 жылғы мәліметтер бойынша елдің алтыншы ірі қаласы. Саябақ жолы Бенджамин Франклиннің құрметіне аталған, ол қаламен және Американың тәуелсіздігіне жол ашқан сәтті Америка революциясымен тығыз байланысты болған Американың іргесін қалаушылардың бірі. Шамамен 1.6 километрлік саябақ жолы қала орталығының солтүстік-батыс бөлігіндегі жоспар бойынша диагональмен кесіп өтеді, Филадельфия қалалық әкімдігінен басталып, Логан айналымын айналып, Филадельфия өнер мұражайының алдында аяқталады.

20 ғасыр

Қалалық жоспарлаумен әйгілі қалада Парквей – АҚШ-тағы қалаларды жаңартудың ең алғашқы үлгілерінің бірі. Бұл жол Орталық қаладағы ауыр өнеркәсіптік тығырындарды жеңілдету және Филадельфияның табиғи және көркемдік сұлулығын қайта жаңарту мақсатымен, «Сұлу қала» қозғалысының аясында салынған. Бұл ұлы саябақ жолының идеясын саудагер Джон Ванамакер ұсынды. Парквейге қатысты алдын ала ұсыныстар 1906 жылы қала жоспарына қосылды, бірақ Парквейдің алғашқы толық жоспары 1907 жылы Фэрмоунт Парк Өнер қауымдастығы, қазіргі Қоғамдық өнер қауымдастығы тапсырыс берді. Қауымдастық архитекторлар Хорас Трумбауэр, Кларенс Занцингер және Пол Филипп Кретті шақырды, олар 1909 жылы қала жоспарына ресми түрде қосылған толыққанды саябақ жобасын жасады. Парквейдің құрылысы 1917 жылға дейін басталмады, осы жылы француз ландшафт сәулетшісі Жак Гребер Феирмоунт паркі комиссарларына жаңартылған жоспарды ұсынды. Гребер 1917 жылы Парквейді Франциядағы Париж қаласындағы Елисей даласын еске түсіретіндей етіп жобалады. Жолдың бағыты Филадельфия қалалық әкімшілігінен Уильям Пенн «Фейрмоунт» деп атаған төбедегі белгілі бір нүктеге дейін жүргізілген ось бойынша анықталды, қазір бұл орында Филадельфия өнер мұражайы орналасқан. Елисей даласы Триумф аркасымен аяқталады, ал Парквейдің өнер мұражайымен аяқталуы «Филадельфиядағы Париждің бір бөлігі» деген ойды тудырады. Парквейде әлемнің түрлі елдерінің тулары жартады. Парквейдің батыс жағындағы, өнер мұражайының Рокки сатыларының түбіндегі айналма жол Филадельфия суретшісі Томас Экинстің құрметіне Экинс Овалы деп аталды. Экинс Овалының айналасындағы қозғалыс бағыттары бастапқыда дұрыс овал пішіндес болған, бірақ 1960 жылдардың басында қазіргі созылған дөңгелек пішінге өзгертілді, ал қысқартылған бағыттар түрлі шараларды өткізу үшін алаң ретінде пайдаланылады.

21 ғасыр

2 шілде 2005 жылы мұражайдың сатылары Филадельфиядағы Live 8 шарасына төселіп, онда Дейв Мэтьюс Бенд, Линкин Парк және Марун 5 сияқты әртістер өнер көрсетті. 2012 жылдың көктемінде Барнс қорының импрессионисттік өнер жинағына арналған жаңа мұражай, Азат кітапхана мен Роден мұражайы арасындағы жерде ашылды. Парквей бірнеше рет "Made in America" фестиваліне ұйымдастырылды. 2012 жылдың 1-2 қыркүйегінде Парквейде Jay Z-дің "Made in America" фестивалі өтті, онда Jay Z, Pearl Jam, Skrillex, Calvin Harris және тағы да басқалар өнер көрсетті. 2015 жылдың 26 және 27 қыркүйегінде Папа Франциск Филадельфияға сол жылғы Отбасылардың Дүниежүзілік кездесуіне келді; Парквей екі күннің ішінде миллионнан астам келушіні қабылдады, сенбі күні Отбасы мерекесі, ал жексенбі күні қасиетті мисса өтті. Бастапқы жоспар бойынша кең, көп бөлімді, көп қатарлы, ағаштармен көмкерілген бульвар, жүріп өтуге әдемі болғанымен, жаяу жүргіншілер мен басқа да қоғамдық пайдалану үшін жеткілікті тартымды емес деп алаңдаушылық туды. 676 (Вайн-стрит) тас жолының (Скуилкиль тас жолын Бенджамин Франклин көпірімен байланыстыратын) құрылысы аяқталғаннан кейін Парквейдегі қозғалыс айтарлықтай азайды. Содан бері жол біршама тарытылып, Логан айналымының маңындағы тротуарлар кеңейтілді. 2023 жылы қала жасылдандырылған, жаяу жүруге қолайлы Парквейге арналған жоспарды жариялады. 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, Парквей Филадельфияның жоғары тәуекелді аймағының бір бөлігі болып табылады, яғни қала көлік оқиғалары мен ауыр жарақаттардың көп бөлігі осы учаскеде тіркеледі.

Көрікті жерлер

Парквей Филадельфия музей ауданының бағанасы болып табылады. Қаланың ең танымал көрікті жерлерінің бірнешесі осы жерде орналасқан: Әулие Петр мен Пауыл соборлық базиликасы; Сванн ескерткіштік фонтаны; Парквей орталық кітапханасы, Отбасы соты ғимараты, Франклин институты, Мур өнер және дизайн колледжі, Табиғи ғылымдар академиясы, Родин мұражайы, Эйкинс овал, Барнс қоры және Филадельфия өнер мұражайы. Парквейдің солтүстік жағынан Фэрмоунт паркіне Келли драйв (бұрынғы Ист-Ривер драйв), Мартин Лютер Кинг драйв (бұрынғы Вест-Ривер драйв), Шкуилкилл өзен жолы және Шкуилкилл тас жолы (I 76) арқылы өтуге болады. Парквей сонымен қатар ашық ауадағы мүсіндер бағы болып табылады. Туындылар: Огюст Роденнің «Ойлаушы», Роденнің «Тұзақ қақпалары», Роберт Индиананың «Махаббат», Роберт Тейт Маккензидің «Идеалдық скаут», Генри Мурдың «Үш бөліктен тұратын туындысы», Александр Стирлинг Кальдердің «Сванн ескерткіштік фонтанындағы үш өзен фигурасы», Шекспир ескерткіші де Кальдердің туындысы, Натан Рапопорттың «Хорвиц Вассерман Холокост ескерткіш алаңындағы» алты миллион еврей қазасының ескерткіші, Джозеф Лейдидің «Сэмюэл Мюррей» мүсіні, Пол Маншиптің «Аэро» ескерткіші, Чарльз Графли мен Альберт Лесслидің «Генерал Галуша Пеннипакер» мүсіні, Уолтер Эрлебахердің «Нан үзуші Иса», Дж. Отто Швейцердің «Барлық соғыстардағы түрлі-түсті сарбаздар мен теңізшілер ескерткіші», Роберт Айткеннің «Таддеус Костюшко» мүсіні, Гермон Аткинс Макнейлдің «Азамат соғысы сарбаздары мен теңізшілері ескерткіші», Дюли Талкотттың «Коперник» мүсіні, Эммануэль Фремиеттің «Жанна д'Арк» мүсіні, Рудольф Симерингтің «Вашингтон ескерткіші» және А. Томас Шомбергтің «Рокки» мүсіні.