Кіріспе

Канадалық кеме тасымалдау компаниясы, халықаралық қызмет көрсеткен CP кемелері.

CP Ships – 19 ғасырда құрылған ірі канадалық кеме тасымалдау компаниясы. 1880-жылдардың соңынан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін компания Атлантика және Тынық мұхиттарындағы пароходтардың Канададағы ең ірі операторы болды. Көптеген иммигранттар Еуропадан Канадаға CP кемелерімен саяхаттады. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Канаданың пароходының суға батуы Канада тарихындағы ең ірі теңіз апаты болды. Компания Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда Канаданың сауда флотына кемелер ұсынды. Екінші дүниежүзілік соғыста жаудың шабуылынан 12 кеме жоғалды, соның ішінде неміс суасты қайығымен батырылған ең үлкен кеме болған. 1960 жылдары әуе тасымалының бәсекелестік қысымына байланысты компания жолаушылар, жүк және почта тасымалынан контейнерлік тасымалдау моделіне көшті. Компания Canadian Pacific Ltd. конгломератының бір бөлігі болды және 2001 жылы жеке компания ретінде бөлінді. 2005 жылы TUI AG компаниясы сатып алып, қазіргі кезде оның Hapag Lloyd бөлімшесінің құрамында. Канадтық Тынық мұхитының Атлантика және Тынық мұхиттарындағы жолаушылар кемелері әрқашан Ұлыбритания туымен және негізінен британдық экипажмен жүзіп, Канаданың сауда флотының құрамына кірмеді, олардың меншігі британдық тіркелген Canadian Pacific Steamships Ltd. еншілес компаниясына тиесілі болды.

Ерте дәуір (18811915)

1880-ші жылдардың басында Канадалық Тынық мұхит темір жолы (CPR) Ұлыбритания үкіметімен Ванкувер, Британдық Колумбия және Қиыр Шығыс арасындағы Тынық мұхит арқылы жүретін пароходтар маршруттарын құру туралы келіссөздер жүргізді. Канадалық Тынық мұхит желісінің Тынық мұхит арқылы өтетін қызметін 1887 жылы темір жол желісін салған канадалық-американдық сэр Уильям Корнелиус Ван Хорн бастады. Сол жылы сэр Уильям Cunard Line компаниясынан үш кеме жалдады; , , және – CP флотының бастамасы ретінде. Кемелерді жалдау және басқару жөніндегі агенттікті Адамсон, Белл және Компания алғашқы үш жыл бойы қамтамасыз етті. Жаңа кеме желісі пайдалы болып көрінген кезде, Canadian Pacific компаниясы Адамсон, Белл және Компаниямен келісімшартты жаңартпауға және желісін өзі жүргізуге шешім қабылдады. 1891 жылы CPR жаңа атауды қабылдады – Канадалық Тынық мұхит пароход компаниясы (CPSC). CPSC Ливерпульге және одан басқа жерлерде жұмыс істейтін көптеген кеме компанияларының бірі болды. Компания Еуропадан Солтүстік Америкаға көшіп келген адамдардың көптігіне байланысты жолаушылар санын көбейтіп, сондай-ақ демалыстық круиздерді де бастады. Басқа кеме компаниялары сияқты, CPSC сұранысқа сай үлкен кемелерді жасады. XIX ғасырдың аяғында CPR Ванкувер порты мен Гонконг арасында теңізге жүретін қызметті бастады, ол Жапония мен Қытайға, кейін Манилаға (Филиппин аралдары) және Гонолулуға (Гавайи) тоқтады. Бұл қызмет CPR-дің жолаушылар мен жүк тасымалы бойынша трансконтиненттік теміржол қызметтерін қамтамасыз етті. Жолаушылар Англиядан Канаданың шығысына дейін, теміржол арқылы Ванкуверге, одан Азияға дейін жол жүруге мүмкіндік алды. 1887 жылы Ванкувер – Йокогама – Гонконг бағытында уақытша пароходтар қызметі басталды. 1887 жылдан 1941 жылға дейін Канадалық Тынық мұхиты темір жолы Ванкувер мен Виктория (Британдық Колумбия, Канада) және Гонконг арасында пароходтар қызметін қамтамасыз етті. Үш кеме Англиядағы Барроу-ин-Фурнесс қаласында салынды, ал олар 1890 жылы Ванкуверге қарай бірге жүзіп, алғашқы сапарлары жаңа жылдың 15 қаңтары, 15 ақпаны және 15 наурызында жоспарланған. Кеменің 3 метрлік үлгісі Канадалық Тынық мұхит компаниясының Нью-Йорктегі кеңсесінде қойылды. Қытайлық америкалық жолаушыларды Солтүстік Америкадан Шанхай мен Гонконгқа дейін CPR кемесімен жүзуге итермелеу үшін Нью-Йорктегі қытай қауымының көрнекті мүшелері масштабтағы модельді және оның жайлылықтарын тексеруге шақырылды. 1915 жылы CP өзінің кеме қатынасы бизнесінің атын Canadian Pacific Steamships Ocean Services Ltd деп өзгертті. 1891 жылы CPR және британ үкіметі Канада арқылы Ұлыбритания мен Гонконг арасында субсидиялы пошта қызметі туралы келісімге келді. Бұл бағытқа арнайы жасалған үш "Императрица" лайнері қызмет көрсетуді бастады – , және . Осы "Императрица" пароходтарының әрқайсысы 1891 жылдан 1912 жылға дейінгі кезеңде тұрақты түрде жүзіп жүрді. Сол жылы "Кытай императоршасы" Токио маңындағы жартасқа соқтығысты, содан кейін оны Жокогамаға сүйреп әкетіп, ол жерде ол жойылды. "Индия императоршасы" 1914 жылға дейін қызмет етті. "Жапония императоршасы" 1891 жылдан 1922 жылға дейін тұрақты түрде жүзіп жүрді. Бұл үш кеме және "Императрица флоты" құрамына кіретін басқалары жарты ғасырдан астам уақыт бойы Тынық мұхит арқылы пошта, жолаушылар мен жүктерді жылдам тасымалдайтын. 1903 жылы компания Beaver Line кемелері мен қызметтерін өз қолына алып, Галифакс (Новая Шотландия) және Ұлыбритания арасындағы Атлантикада кемелерді пайдалануды бастады. 1906 жылы Шотландияда екі кеме салынды: және RMS Empress of Ireland. Бұл екі кемеде 1530 жолаушыға дейін сыятын жайлар болды. Бірінші сыныпта 310, екінші сыныпта 470, үшінші сыныпта 500 және 250 қарапайым жолаушыға арналған жайлар қарастырылған. CP Еуропадан Канадаға, негізінен Ұлыбритания мен Скандинавиядан көптеген иммигранттарды тасымалдады. CP сәтті Allan Line компаниясын сатып алды және ірі халықаралық жүк тасымалдаушы және сәнді жолаушылар линияларының операторы болды, мысалы, және .

Ирландияның императрицасының батуы

1914 жылы «Ирландия императрицасы» Сент-Лоуренс өзенінде норвегиялық көмір тасымалдаушы кемемен соқтығысты. «Императрица» бар болғаны 14 минут ішінде суға батып, 1012 адам қаза тапты. Бұл Канада тарихындағы ең көп адам қаза болған теңіз апаты. «Ирландия императрицасы» Квебек провинциясының Пойнт-о-Пэр маңындағы каналмен қалың тұман ішінде төмен қарай бағытталған еді. Сағат 02:00-де «Сторстад» CP лайнерінің бортына шағылысты. «Сторстад» зақымдалғанмен, батпады. «Ирландия императрицасы» оң жағынан ауыр зақым алды және су жиналай бастады. Кейбір жолаушылар құтқару шалкаларына үлгерді. Кеме тым қисайды, қосымша құтқару салдары іске қосыла алмады. Соқтығысқаннан кейін он минут өткен соң кеме бір жағына құлады. Төрт минуттан кейін кеме суға батып кетті. Бар болғаны 465 адам құтқарылды. Тергеу комиссиясы «Сторстадты» апатқа кінәлі деп тапты.

Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914-1918 жылдар)

Канадалық Тынық мұхиты Бірінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбританияның сауда флотына маңызды үлес қосты. Басқа кеме компаниялары сияқты, Canadian Pacific екі дүниежүзілік соғыста да әскер тасымалдауға кемелер ұсынды. Соғыста CP 18 кемеден айырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыста кейбір кемелер қаруланған сауда кемелері немесе қосымша мина орнатушылар ретінде қайта жабдықталды. Бұлар CP кемелері емес, Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз флоты тарапынан басқарылды. Мысалы, RMS Princess Irene және RMS Princess Margaret кемелері соғысқа қатысу үшін Ұлыбритания Корольдік теңіз флотымен бірге пайдалануға алынды. Оларды CP емес, теңізшілер басқарды. Екі кеме де CP-ға тапсырылмады – Princess Irene 1915 жылы жарылып кетті, ал Princess Margaret соғыстан кейін Әскери-теңіз министрлігі сатып алды.

Соғыс аралығы (1919-1938 жж.)

CP соғыс кезіндегі шығындарын өтеу үшін он бір жаңа бу кеме сатып алды. Жаңа лайнерлер, оның ішінде , , , және Атлант мұхитында жүріп, ал мен Тынық мұхитындағы ең ірі лайнерлердің қатарында болды. Компания 1920 жылдары жылдам жүк тасымалы үшін "Бивер Шипс" жүк кемелерінің флотын құрды, олар сол кездегі ең жетілген бумен жүретін жүк тасымалдаушы кемелер болды: Beaverdale, Beaverburn, Beaverhill және Beaverbrae. 1939 жылы CP Ship Empress of Australia король Георг VI және оның серігі, королева Елизаветаны Англияның Лондон қаласынан Квебек қаласына 1939 жылғы Канадаға жасаған корольдік сапары үшін тасымалдады. Бұл монархтың доминионға жасаған тұңғыш сапары еді. Король Канадаға британдық патшалық яхтасының орнына, канадалық сәнді лайнермен сапар шешуді жөн көрді. Король оны пайдаланғаннан кейін Empress of Australia патшалық яхта деп есептелді.

Екінші дүниежүзілік соғыс (19391945)

Екінші дүниежүзілік соғыста CP флоты миллион тоннадан астам жүк пен миллиондаған әскер мен азаматты тасымалдады. Компания жаудың әрекеті салдарынан он екі кемесінен айырылды, бұл кез келген батыс компаниясы үшін одан да ауыр шығын. "Британ императрицы" Атлантика шайқасында жаудың шабуылынан жоғалған ең ірі кеме болды. Жоғалғандардың ішінде компанияның барлық "Бейбарыс кемесі" типті жүк тасымалдау кемелері де болды. Компанияның кемелері Атлантика және Тынық мұхиты шайқастарына қатысты. Олардың қауіпті және ауқымды соғыс қызметіне қарамастан, Сауда флотының құрамындағы CP теңізшілеріне 1988 жылға дейін Канада үкіметі ардагерлік жәрдемақысын бермеді.

Соғыстан кейінгі кезең (1945-2005)

1956 жылдан 1961 жылға дейін компания соңғы үш бумен жүретін жолаушы кемелерін сатып алды, бірақ әуе тасымалымен бәсекелестік CP-ді 1970 жылдары осы кемелерді пайдаланудан шығаруға мәжбүр етті. Компания бу кемелеріне жаңадан жүк тасымалдау және танкер флотын алмастыруды қарастырды. 1971 жылы компания өз атын CP Ships Ltd деп өзгертті. Интермодальдық жүк тасымалы кең таралғандықтан контейнерлік кемелер қосылды. Интермодальдық тасымал CP-нің теміржол активтерімен үйлесімді болды. 1972 жылы Ливерпуль портынан CP Ships компаниясының Атлант мұхиты арқылы жүзететін тұрақты жолаушылар тасымалы Канаданың «Императрица» кемесін сатумен аяқталды. 1984 жылы CP Ships Compagnie Maritime Belge компаниясымен бірлесіп Canada Maritime деген компания құрды. Бұл компания Монреаль портындағы теміржол құрылыстары үшін Солтүстік Атлант мұхитында контейнер тасымалын қамтамасыз етуге бағытталған еді. Бұл «жаңа» компания өркендеп, CP Ships-тің жағдайы 1990 жылдардың басында жақсарды. 1993 жылы Canadian Pacific өз серіктесін сатып алып, оны CP Ships компаниясымен біріктірді. Келесі он жылдық компанияның сатып алу арқылы өсуіне мүмкіндік берді. 1995 жылдың сәуірінде CP Ships банкроттықтан Cast Group компаниясын сатып алды, содан кейін 1997 жылдың шілдесінде Lykes Lines компаниясын (ол да банкрот болған), 1997 жылдың қазанында Contship Containerlines компаниясын (табысты деңгейде), 1998 жылдың желтоқсанында Australia New Zealand Direct Line компаниясын (сонымен қатар табысты), 1998 жылдың мамырында Ivaran Lines (табыссыз), TMM Lines (табыссыз, 1999 жылдың қаңтарында 50%, 2000 жылдың қаңтарында қалған 50%), 2000 жылдың тамызында Christensen Canadian African Lines (CCAL) компаниясын (шағын табыспен) және 2002 жылдың тамызында Italia Line компаниясын (нәтижесі тең болған) сатып алды. 2001 жылға қарай ол әлемдегі жетінші ірі тасымалдаушы компания болды және Солтүстік Атлант мұхитында үстемдік құрды. Жеке компания ретінде бөлінген кезде, ол Canadian Pacific кірістерінің 8% құрады және CP Ships Монреаль Gateway терминалдарынан шыққан CPR теміржол тасымалының үлкен бөлігіне көз болды.

Сату

2005 жылдың 21 тамызында неміс конгломераты TUI AG, CP Ships Limited компаниясын 1,7 миллиард еуроға (2,0 миллиард АҚШ доллары) қолма-қол ақшаға сатып алып, оны TUI-дің Hapag Lloyd бөлімшесімен біріктіруді ұсынды. 2005 жылдың 19 қазанында CP Ships және TUI AG бірлесіп, CP Ships акционерлерінің 89,1%-ы Ship Acquisition Inc. компаниясының 30 тамыздағы, акцияға 21,50 АҚШ долларынан жасалған 25 қазан күнгі ұсынысын қабылдағанын хабарлады. CP Ships мұрағаттары 2012 жылға дейін CP Limited компаниясында сақталды, содан кейін Канада ғылым және технология мұражайына тапсырылды.

Азаматтық

КП флотында бірнеше маңызды азаматтық оқиғалар болды. 1912 жылы Токионың жанындағы рифке соқтығысып, Йокогамаға буксировкаланып, сүңгітілді. Барлық экипаж мен жолаушылар жарақатсыз қалды. 1914 жылы Сент-Лоуренс өзенінде батып кетті. Канада тарихындағы ең ірі теңіз апатында 1012 жолаушы қаза тапты. 1918 жылы Алясканың Джуно қаласының жанындағы Линн каналында Вандербильт рифіне тіреліп, батып кетті. Кемемен бірге 343 жолаушы мен экипаж мерт болды. Бұл Британ Колумбиясы және Аляска тарихындағы ең ауыр теңіз апаты. 1923 жылы Жапонияның Йокогама портында болған кезде Ұлы Канто жер сілкінісінен аман қалды. Ол жүздеген адамды доктан құтқарып, қауіпсіз жерге шығарды, содан кейін халыққа көмек көрсетті. Капитан Сэмюэл Робинсон жасаған ісі үшін Британ Империясы орденімен марапатталды. 1952 жылы Аляскадағы Линн каналында жағаға тіреліп, батып кетті. Барлық экипаж мен жолаушылар АҚШ жағалау күзет қызметімен құтқарылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

CP кемелері Бірінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбританияның сауда флотында қызмет етті. 1916 жылы оны Германия империясының саудалық рейдері басып алды. Кеме суға батырылды, ал британдық экипажы соғыс тұтқынына алынды. Америка Құрама Штаттары сол кезде бейтарап болғандықтан, американдық экипаж мүшелері босатылды. Төрт адам қаза болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

CP кемелері Канаданың сауда флотында Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті. 12 кеме тікелей жаудың шабуылынан зардап шекті. Екі кеме апатқа ұшырап, жоғалып кетті. 1940 жылы Лайфваффе Focke Wulf Fw 200 Condor бомбалаушы ұшағы шабуылға ұшырады және портқа сүйретіп бара жатқанда, U 32 торпедалады. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста подлодкамен батырылған ең үлкен кеме болды. Алғашқы шабуылда 45 адам қаза тапты. 1940 жылы U-кеме торпедалады. 1939 жылы U-41 кемесі іске қосылды. Бір теңізші жоғалып, 76 адам АҚШ-тың "Наррагансет" танкерімен құтқарылды. 1940 жылдың 19 маусымының алғашқы сағаттарында Жаңа Зеландияның Окленд қаласынан жүзіп, Хаураки шығанағында 35° 53′ оңтүстік, 174° 54′ шығыс позициясын бере отырып, апат хабарламалары кезінде шығу тегі белгісіз болған жарылыстың нәтижесінде батып кетті. Түстен кейін неміс миналары жойылған. Кейіннен миналарды неміс көмекші крейсері Orion орналастырғаны анықталды. Биверфордтың кешіктіруімен, конвойдың 32 кемесі қараңғыда қашып құтыла алды, ал адмирал Шир конвойдың тек 6 кемесін ғана жойды. 1941 жылы Фокке Вулф ұшағы бомбаға ұшырып, суға батты. Барлық экипаж мүшелері құтқарылды. 1941 жылы U 48 кемесі торпедамен ұшырады, 1939 жылы 21 экипаж қаза тапты. Капитан Дрейпер бір құтқару қайығын 300 шақырым қашықтықтағы Исландияға дейін алып барды. Екінші құтқару қайығы теңізде құтқарылды. 1942 жылы Сингапур маңында Жапон императорлық әскери-әуе күштері тоғыз бомбардировщиктерінің шабуылымен батты. 40 адам аман қалды, Леонард Х. Джонсонға оның әрекеттері үшін OBE ордені берілді. 1942 жылы Ливерпульден екі күн бұрын палубадағы пулеметпен бірге бір U- қайықты батты. Ол екіншісіне де зақым келтірді. Капитан Буск Вуд осы әрекеті үшін OBE орденін алды. 1942 жылы U 83 батырылған, 1941 жылы 1000-нан астам сарбаз бар. Кемедегі адамдардың көпшілігін құтқару үшін, оның ертіп жүретін адамдары тез әрекет етті. 55 адам кемемен бірге қаза тапты. 1942 жылы Ассенсион аралынан 2000 шақырым қашықтықта 831 адаммен бірге суға батып кеткен. Алғашқы торпедалау кезінде бес экипаж адамы қаза тапты, қалғандардың барлығы құтқару қайықтарынан құтқарылды. 1943 жылы Пальмас мысығының маңында итальяндық су асты кемесі батты. Кемедегі 1800 адамның 392-сі қаза тапты, олардың көбі итальяндық тұтқындар болды. 1943 жылы ұзын қашықтықтан ұшқан Люфтваффе бомбалаушыларының шабуылынан батып кеткен. Екіпаждың 27 адамы қаза тапты.

Белгілі капитандар

Рональд Нил Стюарт VC DSO RD RNR (1886–1954) Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштерінде қызмет еткені үшін жоғары наградаларға ие болды. Британдық наградаларымен қатар, ол Атлантикадағы бірінші шайқаста Корольдік теңіз күштерінде қызмет еткен кезінде француздық «Круа-де-Герр» орденімен және АҚШ-тың Әскери-теңіз кресімен марапатталды. Теңіз карьерасының қалған бөлігін «Канад Пасифик» компаниясында өткізді. 1927 жылы жазылған арнайы жарлық оған басқаратын кез келген сауда немесе әскери кемеден «Көк туды» көтеруге рұқсат берді. 1934 жылы ол CPS флотының коммодоры болып тағайындалды және 42 000 тонналық лайнерге оның трансатлантикалық бағытында қолбасшылық етті. 1937 жылы ол компания басқарушысы болып тағайындалды, содан кейін «Канад Пасифик» компаниясының Лондон кеңсесінің бас менеджері болды. Ол бұл қызметте 13 жыл бойы болды, соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыстың қиын кезеңінде де, Лондонның кеме жасаушылықтары Лондонның бомбалауынан қираған кезде де қызметін атқарды. Осы кезеңде ол 1941 жылы король Георг VI-ның жартылай штатты теңіз көмекшісі болып тағайындалды – ол бұл лауазымды Екінші дүниежүзілік соғыс бойы толық емес уақытта атқарды. Капитан Сэр Сэмюэл Робинсон KBE (1870–1958) «Канад Пасифик» кемелерінде теңізде 37 жыл қызмет етті. Ол 1923 жылы болған қатты жер сілкінісі кезінде Токио шығанағындағы Йокогамада болған кемесінің капитаны ретінде халықаралық деңгейде танымал болды. Ол кемені, экипажын, жолаушыларын және апат кезінде 3000-нан астам адамды құтқаруға үлкерді. Робинсонның наградалары: Британ империясы орденінің командирі (CBE); Британ империясы орденінің рыцарь командирі (KBE); Иерусалимнің Святого Иоанна ордені, күміс медаль (Ұлыбритания). Капитан Джон Уоллес Томас CBE (1888–1965) бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстарда ерекше көзге түсті. 9 қараша 1940 жылы Ирландия жағалауында Люфтваффе шабуылы кезіндегі іс-қимылы үшін ол Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды. Капитан Томас сол соғыста Канада сауда флотының өкілі ретінде CBE орденімен марапатталған жалғыз адам болды.

Корпоративтік уақыт сызығы

1881 жылы Канадалық Тынық мұхит темір жолы құрылды. 1891 жылы кеме тасымалы активтері Canadian Pacific Steamship Company компаниясына біріктірілді. 1915 жылы атауы Canadian Pacific Steamships Ocean Services Ltd. болып өзгертілді. 1971 жылы атауы CP Ships Ltd. болып өзгертілді. 2001 жылы CP Ships Ltd. Canadian Pacific Limited конгломератынан бөлініп, тәуелсіз компанияға айналды. 2005 жылы CP Ships Ltd. компаниясын TUI AG сатып алды. 2013 жылы Canadian Pacific Steamships Ltd. атауы (TUI AG компаниясы бас тартқаннан кейін) Ontario, Канададағы Eyecon Brands Ltd. компаниясы тіркелді.