Кіріспе

Амальфи – Колумбия Анды тауларындағы қала және муниципалитет, Антиокия департаментіндегі Орталық тау жотасының солтүстік бөлігі және Солтүстік-Шығыс Антиокия аймағының бір бөлігі. Амальфи аумағының солтүстік шекарасында Анори және Сеговия муниципалитеттері, шығысында Сеговия, Ремедиос және Вегачи, оңтүстігінде Вегачи, Яли, Йоломбо және Гомес Плата, ал батысында Анори және Гвадалупе муниципалитеттері орналасқан. Қалаға Амалфи әуежайы қызмет көрсетеді. Оның ауданы 91 шаршы мильді құрайды, бұл Антиокия департаментіндегі ең ірі муниципалитеттердің бірі, 2015 жылғы мәліметтер бойынша 22 088 тұрғыны бар. Округ орталығында 11 481 адам тұрады және ол алтын мен су қорына бай таулы аймақта, Ла Вибора аңғарында орналасқан. 19 ғасырдың ортасынан бастап Копакабана, Рионегро, Ла Сеха, Санта-Фе-де-Антиокия, Ярумал және Санта-Роза-де-Осос сияқты Антиокияның басқа аймақтарынан, сондай-ақ Испания, Сирия, Ливан, Марокко, Қытай, Германия, Швеция, Финляндия және Нигерия сияқты Батыс Африка елдерінен көшіп келгендердің арқасында қала дамыды. 19 және 20 ғасырларда алтын іздеген шетелдік қоныс аударушылардың үнемі келуі жергілікті халықты сіңіріп алды, олардан 9 мың жылға жуық археологиялық дәлелдер табылды, олар Ямеси, Гуамоко және Тахами мәдениеттеріне жатады. Олардың жоғалып кеткен тілі жергілікті сөздерде және географиялық атауларда, еуропалық және африкалық ұрпақтарымен қарым-қатынаста сақталған. Муниципалитет 1949 жылы жергілікті тұрғындар аймақта босатылған бенгал жолбарысын аулаған «Амафил жолбарысы» тарихи оқиғасымен танымал. Бұл жер ягуардың табиғи мекені болғандықтан, оқиға кеңінен танылды. Қала тұрғындары «Амальфи жолбарыстары» деп аталады.

Топонимика

Колумбиядағы Амальфи атауы Италияның Салерно қаласындағы Амальфи қаласын құрметтейді. Осы қаланың атының шығу тегі туралы екі қарсы пікір бар:

Біріншісі, Амальфи атауы Оңтүстік Италиядағы Потенца провинциясындағы Вультуре аймағындағы Мелфи коммунасынан шыққан. Мелфи қаласы Вультуре тауының етегінде орналасқан. Бүгінде Мелфи – сауда және туризм орталығы. Екіншісі, "генс" – бірінші ғасырдағы римдіктердің әулеті, олардың барлығы бір тектік атауды бөлісіп, ежелгі Римде ортақ ата-бабадан тараған деп есептеген. Римдік Амальфи әулеті 596 жылы Адриатика теңізінің жағалауында осы қаланы құрған.

Колумбқа дейінгі уақыт

Амальфидің солтүстігіндегі Анд тауларының соңғы сілемдері мен Кариб аймағына қарай беткейлер арасындағы орналасуы, оны ежелгі көші-қондардың адамдар өтетін дәлізіне айналдырды. Американың жергілікті тұрғындары бүгінгі Колумбия аумағында шамамен 15 мың жыл бұрын болған. Амальфи муниципалитетінің аймағында Ямеси, Гуамоко және Тахами мәдениеттеріне байланысты 9 мың жылға дейін сонатын археологиялық іздер табылды. Бұл халықтар бүгінде жойылып кеткені саналса да, олардың ұрпақтары аймақтың аралас нәсілді халқында, сондай-ақ ежелгі дәстүрлерде, аттарда, сенімдерде және мифтерде сақталған. Жагуарға табыну, петроглифтер, сөздер және басқа да элементтер қазіргі антропологиялық және археологиялық зерттеулердің нысаны болып табылады.

Басты көшбасшылардың елі

Қазіргі заманғы Амальфи муниципалитетінің территориясы испандықтар үшін үш ғасырлық колониялық билік кезеңінде (16-18 ғасырлар) Сеговия, Ремедиос және Йоломбо сияқты көршілес аймақтардағы бай алтын кен орындарына қарағанда қызығушылық тудырмады. 1580 жылы Антиокияны жаулап алған испан, Дон Гаспар де Родас, Порсе және Нечи өзендерімен аймаққа саяхат жасады, бірақ испандық бекіністерін салған жоқ. 1581 жылы Магдалена өзенімен байланыс іздеу кезінде ол Сарагоса қаласын құрды. 18 ғасырда Картахена де Индиас, Санта-Марта және Момпокс қалаларынан келген саудагерлер алтын іздеу үшін Антиокияның Төменгі Каукасына қоныстанды және бүгінгі Амальфи аумағында Канка́н деген алғашқы қаланы құрды, қазір ол Портачуэло поселкесі деп белгілі. Олар католик шіркеуін салып, онда бірнеше адам тұрды, олардың әкімшілігі Сарагосаға бағынышты болды, бірақ ол бірнеше жылдан кейін тасталып кетті. Антиокия тәуелсіздік алғаннан кейін, әкімшілік міндетін атқарушы генерал Джулиан Трухильо, Сан-Мартин қаласы деген атпен бұрынғы бекіністі қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ ол жеткілікті қоныстандырушыларды тартпады және 1888 жылы тасталып кетті. Антиокиялық отарлау кезінде Рионегро, Ла-Сеха және Шығыс Антиокияның басқа қалаларынан, Медельин, Копакабана, Ярумал, Санта-Роза-де-Осос және Санта-Фе-де-Антиокиядан келген отбасылар алтын және басқа да мүмкіндіктер іздеу үшін аймаққа көшіп келді. Осы Антиокияға алғашқы қоныс аударушылардың арасында шетелдіктер де болды, әсіресе неміс еврейлері, Таяу Шығыстан келген арабтар, Антиокия теміржолын салуға қатысқан қытайлықтар және скандинавиялық еуропалықтар (Норвегия).

Ресми қор

1838 жылы Копакабанада тұратын испандық католик діни қызметкері, испандық рухани Хосе Сантамария и Зола, алтын кенін айналасында жаңа мүмкіндіктер іздеген отбасылардың экспедициясын жетектеді. Олар 1843 жылы аяқталған Риахон өзенінің аңғарында қала құрды. Алғашқы қоныс аударушылар қаланың атын бірнеше рет өзгертті: Риахон, Санта-Барбара, Куэва-Санта және Нюэва-Побласьон. Епископ Хуан де ла Круз Гомес Плата Италияға сапар шегіп, Салерноның Амальфи қаласына ғашық болды. Бұл қала Тиррен теңізінің жағасында орналасқан, Антиокияның Анд тауларындағы қаладан мүлдем өзгеше болғанымен, епископ Гомес Плата итальяндық қаланың көк аспаны Антиокия аспанына ұқсайтынын ойлады. Сондықтан ол алтын кеншілердің жаңа қонысына итальяндық атау беріп, оны Амальфи Антиокия деп атады. Аймаққа шведтік көшіп келген инженер және географ Карлос Сегисмундо де Грейф (1793-1870) профессор Антонио Агилармен бірге жаңа қаланың көшелерін жобалауға үлес қосты. Олар жасаған бас жоспар Риахон аңғарында симметриялық орналасуын сақтап, бүгінге дейін ерекше құрметпен қарастырылады. Осы швед Грейф Колумбиядағы Грейфтер әулетінің алғашқы атасы, одан ақын Леон де Грейф (1895-1976), музыкант және журналист Отто де Грейф (1903-1995), саясаткер Густаво де Грейф Рестрепо (1929), заңгер Моника де Грейф (1956) және тарихшы Хорхе Ариас де Грейф (1922) сияқты көрнекті тұлғалар тарады.