Кіріспе
Колумбия Республикасының оңтүстік қаласы, Амазонас департаментінің астанасы, Колумбияның ең оңтүстік нүктесі (4.09° оңтүстік ендігі, 69.57° батыс бойламы) және Амазонка өзеніндегі маңызды порттардың бірі – Летисия (leˈtisja). Теңіз деңгейінен биіктігі 96 метр (315') және орташа температурасы 27 °C (80.6 °F). Летисия ұзақ жылдар бойы аквариум саудасы үшін тропикалық балықтарды тасымалдау орталығы болып келді. Летисияның халқы 33 503 адамды құрайды. Қала Амазонка өзенінің сол жағалауында, Колумбия, Бразилия және Перу елдерінің шекаралары Tres Fronteras аймағында түйіскен жерде орналасқан. Колумбия мен Перу арасындағы Летисияға қатысты ұзақ жылға созылған шекаралық дау 1934 жылы Ұлттар Лигасы тарапынан осы екі елдің Колумбия-Перу соғысы деп аталатын қарулы қақтығыстан кейін шешілді.
Leticia (leˈtisja) is the southernmost city in the Republic of Colombia, capital of the department of Amazonas, Colombia's southernmost town (4.09° south 69.57° west) and one of the major ports on the Amazon River. It has an elevation of 96 meters (315') above sea level and an average temperature of 27 °C (80.6 °F). Leticia has long been Colombia's shipping point for tropical fish for the aquarium trade. Leticia has a population of 33,503 located on the left bank of the Amazon River at the point where the borders of Colombia, Brazil and Peru meet in an area called Tres Fronteras. A long standing border dispute involving Leticia, between Colombia and Peru, was decided in 1934 by the League of Nations after these two nations were engulfed in an armed conflict known as the Colombia Peru War.
Ерте тарихы мен этимологиясы
Летисияның ертедегі тарихында Амазонкада жолдан адасып, командасының қалған бөлігімен бірге қазіргі Летисия орнында аштықтан қайтыс болған португал саяхатшысы туралы айтылады. Перулік капитан Бениньо Бустаманте, сол кезде Перудің Лорето департаментінің губернаторы, 1867 жылдың 25 сәуірінде қаланың негізін қалады. Аңыз бойынша, Перу үкіметі бұл аймақты отарлауға шешім қабылдағанда (Колумбия үкіметі оны бірінші болып талап етуіне жол бермеу үшін), олар "Сан-Антонио" деген жазуы бар айқаш табады және жаңа қала сол айқаш атымен аталады. Тағы бір аңыз бойынша, Колумбия сарбазы Летисия есімді үнді қызына ғашық болып, елді мекенге оның есімін қойған. Бұл қала әулие Летицияның құрметіне де аталған болуы мүмкін. Дегенмен, перулік құжаттарға сәйкес, 1867 жылдың 15 желтоқсанында перулік инженер Мануэль Шарон "Сан-Антонио" портын "Летисия" деп қайта атады. Шарон бұл портты Перудің Икитос қаласының жас тұрғыны Летисия Смит құрметіне атады, ал ол, шын мәнінде, оның әйелі болған.
Аумақтық дау
1911 жылы Перу мен Колумбия арасында ұсақ шекаралық қақтығыстар болды, ал 1922 жылы екі елдің үкіметтері даулы келісімге келді, оған сәйкес Летсия аймағы Колумбияға берілді, ал Перу Путюмайо өзенінің оңтүстігіндегі аймаққа құқығын мойындады, дегенмен бұл аймаққа Эквадор да талаптанды. Бұл келісім Перу халқының арасында наразылық тудырды, себебі келісім 1928 жылы құпия түрде қол қойылды және Колумбияға перуандықтар құрған, көптеген перуандықтар тұратын аймақ берілді. Колумбия-Перу соғысы 1932 жылдың қыркүйегінде екі жүз перуандық, кейіннен әскери күштер Летсиядағы мемлекеттік ғимараттарды басып алған кезде басталды. 1933 жылдың басында Колумбия мен Перудің шағын әскерлері арасында қолма-қол соғыс болды. Қақтығыс 1933 жылдың мамырына дейін жалғасты, содан кейін Ұлттар Лигасының араласуымен атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілді. 1934 жылдың маусымында Лига даулы аймақты Колумбияға берді.
Жақында болған тарих
Ұлттар Лигасының араласуы соғысты ресми түрде аяқтағанымен, Колумбия үкіметі перуандықтардан күдіктенді және Летисия қаласының Колумбияға адал болуын қамтамасыз ету үшін Боготадан адамдар әкеліп қоныстандыруға шешім қабылдады. 1940-1965 жылдар аралығында Боготадан келген адамдардың көпшілігі әлі күнге дейін Летисияда тұрады. Осы кезеңде Летисия қаласы кеңейіп, жаңа басты көше салынды. Алайда, қаланың өнеркәсіптері сол кезден бері көтеріңкі өзгеріске ұшырамады, ауыл шаруашылығы мен туризм әлі де негізгі табыс көзі болып табылады. Летисияда туризм қарқынды дамыды және қала бүгінде танымал туристік орынға айналды. Халықаралық студенттер испан тілін үйрену үшін Летисияға келеді. Студенттер мен саяхатшылар қаланың жанындағы тамашалауға лайықты жерлерді аралай алады.
Климат
Летисияда тропикалық жаңбырлы ормандар климаты басым, жыл бойы орташа ең жоғары және ең төмен температура арасындағы айырмашылық өте аз. Летисияда жауын-шашын жағынан ерекше ылғалды және құрғақ айлар бар, оның ең ылғалды айы (наурыз) ең құрғақ айына (шілде) қарағанда шамамен екі есе көп жауын алады. Қаладағы орташа айлық жауын-шашын көрсеткіші үнемі жоғары деңгейде сақталады.
Биологиялық әртүрлілік
Летисияның бақалар фаунасы түрлерге өте бай. Летисиядан солтүстікке қарай шамамен 10 км (6 миль) қашықтықтағы біріншілік жаңбырлы ормандар мен су тасқан ормандардағы қарқынды зерттеулер 96 бақа түрін анықтады (ал қысқа уақыттан кейін тағы екеуі табылды). Дегенмен, аймақта кездесуі күтілетін, бірақ әлі құжатталмаған түрлерге сүйенсек, нақты саны 123 түрге жете алады.
Адамдар
Летисияның халқының көп бөлігі басқа жерлерден көшіп келген. Нақты басымдыққа бөлінетін топ жоқ, бірақ Богота, Медельин және Толима қалаларынан келген мигранттар басымдықты құрайды. Калиден келгендердің саны аз. Летисия халқының маңызды бөлігі түпкілікті американдықтарды құрайды (метистер мен кабоклостардан өзгеше). Басым үрдіс – адамдардың туған ауылдарынан, шалғайдағы ауылдық жерлерден қалаға, "жақсырақ" өмір сүру үшін көшіп келуі. Аймақта Витото, Инга, Тукано, Тикуна және Нукак сияқты бірнеше жергілікті халықтар өкілдік табады. Перулық Ягуа халқы 1990 жылдары өзен жағасындағы Ла Либертад ауылына қоныстанған.
Тағам
Леттисияда тұрғындар көбінесе әр апта сайын бірдей тағамдар жесе де, қалада тамақтың алуан түрлі нұсқалары бар. Мұнда Колумбияның әр аймағына тән тағамдар дайындалады. Мысалы, Колумбияның әртүрлі аймақтарында әртүрліше пісірілетін, дәмді Санкочо сорпасы жасалады. Бірақ тіпті бір аймақ ішінде де әр отбасының өзіндік рецепті болады. Летисия асханасына Бразилия және Перудің де әсері бар. Летисияда жиі қолданылатын негізгі тағамдарға өзен балығы, шаруашылықта өсірілген (кейде жабайы) ет, күріш, жергілікті өсірілген көкөністер мен картоп кіреді. Тамақ көбінесе ағаш отты пеште, табада пісіріледі. Типик жаксенбі күнгі тамақ – күріш пен банандармен бірге берілетін, көмірде пісірілген грильденген ет болуы мүмкін.
Көлік
Летисиядағы Васкес Кобо халықаралық әуежайы Колумбияның оңтүстігіндегі ең ірі әуежай болып табылады. Колумбияның аймақтық ормандарға қақпасы болғаннан бөлек, ол Колумбия, Бразилия және Перу елдерінің үштік шекара аймағындағы маңызды әуежай қызметін атқарады. Осы себепті, әуежай Орталық Амазония аймағынан келетін көптеген жолаушыларды қабылдайды. Қала Колумбияның көп бөлігімен автомобиль жолдары арқылы байланыспайды.